BOEKetje onderwijs

Zowel in Nederland als in Vlaanderen zijn er nog (te) veel laaggeletterde jongeren en volwassenen. Dit zullen de mensen uit onder andere de centra voor basiseducatie je grif bevestigen. Laaggeletterden zijn mensen met een leesachterstand die om uiteenlopende redenen slechts zeer eenvoudige teksten aan-kunnen. Enkele van die redenen zijn:

• een lees-, leer- of ontwikkelingsstoornis
• anderstaligheid,
• een onvolledige of sterk geaccidenteerde schoolloopbaan
• geen interesse om te lezen

In Moeilijk boek zoekt lezers geven de auteurs een overzicht van boeken voor jongeren vanaf 12 jaar en volwassenen die om de een of andere reden uit de leesboot zijn gevallen. Van elk boek krijg je meer dan de volledige referentie met ISBN-nummer. Je vindt er ook een beknopte samenvatting van de inhoud terug. Een leeftijdsaanduiding, trefwoorden en (waar toepasselijk) het AVI-niveau vervolledigen het plaatje. Alle boeken zijn samengebracht in één van de volgende categorieën:

• Reeksen voor moeilijke lezers
• Toegankelijke boeken voor moeilijke lezers
• Luisterboeken en verfilmde boeken
• Kranten, tijdschriften en brochures

Een lijst met interessante websites maakt het geheel volledig. Registers op hoofd- en trefwoorden brengen je snel bij het juiste boek.

Een keuzelijst voor iedereen die beroepsmatig bezig is met laaggeletterde jongeren en volwassenen

Het is belangrijk dat kinderen met leesmoeilijkheden plezier beleven aan het lezen. Ook al is dat niet altijd vanzelfsprekend. Oudere kinderen die moeilijk lezen krijgen nog te vaak boeken aangeboden die wel aansluiten bij hun leesniveau, maar helemaal niet bij hun interesses of leefwereld. Deze 'kinderachtige' boeken zorgen niet voor leesplezier, wel integendeel.

Leesweb vzw heeft dit al lang begrepen. Leesplezier kun je op verschillende manieren bevorderen:

• door leesvoer te geven dat aansluit bij de interesses of leefwereld van de moeilijke lezer en tegelijk vlot leest
• door voor te lezen en daardoor boeken toegankelijk te maken die anders buiten het bereik van de moeilijke lezer blijven
• door naar de verfilming van goede jeugdboeken te kijken
• door samen te lezen met een moeilijke lezer. Hierdoor komt er sneller een nieuw boekje aan bod;
• door luisterboeken aan te reiken als alternatief voor het voorlezen

In Horen, Zien en Lezen geven de auteurs een overzicht van boeken voor kinderen tot 12 jaar die het moeilijk hebben met het lezen. Boeken die in 2007 nog allemaal verkrijgbaar waren. Van elk boek krijg je meer dan de volledige referentie met ISBN-nummer. Je vindt er ook een beknopte samenvatting van de inhoud terug. Een leeftijdsaanduiding, trefwoorden en (waar toepasselijk) het AVI-niveau vervolledigen het plaatje. Alle boeken zijn samengebracht in één van de volgende categorieën:

• Zelf lezen
  • Reeksen voor moeilijke lezers
  • Fictie en niet-fictie boeken die niet tot een specifieke reeks behoren
• Voorleesboeken
• Het gesproken/verfilmde boek
  • Gesproken boeken op meeleestempo
  • Luisterboeken
  • Cd-roms
  • Video's/Dvd's van verfilmde boeken

Verschillende registers (op hoofdwoorden, op titel en op trefwoord) achteraan het boek laten je heel snel de geschikte boeken terugvinden. Een lijst met interessante websites vervolledigt het geheel.

Een keuzelijst die in elke school, elke bibliotheek moet aanwezig zijn.

Dit schematische boek is geen handboek, maar een leer-werkboek in de vorm van een bespreking van thema's aan de hand van 'kapstokken' en verschillende perspectieven die elkaar gedeeltelijk overlappen. Door te blijven denken over hoe we remediëring en behandeling kunnen optimaliseren op basis van geldig gebleken kennis, door het doen te combineren met continue reflectie, door ons te realiseren dat er niet één aanpak kan bestaan en dat de vraag naar dé methode een onzinnige is, op die manier komen we af en toe een stap verder.

Dit schrijft Ruijssenaars zelf in zijn voorwoord op dit boek. Hiermee vat hij de hele bedoeling: mensen blijvend aan het denken zetten over wat ze doen. Uit de specifieke inleidingen blijkt wie die mensen zijn:

• remedial teachers en studenten remedial teaching;
• docenten remedial teaching;
• orthopedagogen, psychologen en studenten;
• docenten orthopedagogiek en psychologie.

In het eerste hoofdstuk schetst Ruijssenaars het profiel van de remedial teacher en zijn deskundigheid. Hij bespreekt de context waarin de remediëring van ernstige leerproblemen plaatsvindt. Daarbinnen plaatst hij de orthopedagogische basishouding. Hij herdefinieert een leerstoornis als een problematische onderwijssituatie. De remediëring en behandeling krijgen een eigen stek op het continuüm van zorg. De remedial teacher moet bekwaamheden hebben op belangrijke domeinen van kennis en vaardigheden. Deze vind je terug in een duidelijk schema. Het hardnekkigheidcriterium krijgt de functie van scheidingslijn tussen leerprobleem en leerstoornis. Wanneer een leerprobleem immuun blijkt voor planmatige en systematische didactische beïnvloeding, zoals in remedial teaching, dan kan er sprake zijn van een leerstoornis. Tot slot van dit eerste hoofdstuk houdt Ruijssenaars een pleidooi voor een goede begripsafbakening. Dit om de communicatie tussen hulpverleners te bevorderen.

Het tweede hoofdstuk staat helemaal in het teken van het beslissen op het continuüm van zorg en het kiezen van de geschikte remediëringsprogramma's. De auteur geeft enkele reflectievragen bij de verschillende keuzemomenten van het continuüm van zorg. Daarenboven stelt hij een volgorde op voor de keuze van remediëringsprogramma's. Hij geeft enkele criteria die daarbij kunnen helpen.

In het derde hoofdstuk komen diagnostiek en behandeling als methodologische cycli aan bod. De aandachtige lezer herkent in beide cycli zeker heel veel uit de handelingsgerichte diagnostiek en het handelingsgericht werken. Hij moet hier in het bijzonder stilstaan bij de stukjes over de verkennende behandelingsanalyse en de toetsende behandeling.

Het vierde hoofdstuk is zeer kort. Daarom is het niet minder belangrijk. Het legt uit hoe je kennis kan beïnvloeden door de instructie te systematiseren. De auteur gaat op zoek naar de verschillende aspecten van de instructie die je kunt manipuleren. De instructieprincipes en het gebruik van feedback komen onder meer aan bod.

In het vijfde hoofdstuk staan het lezen, spellen en rekenen centraal. Hierbij maakt Ruijssenaars telkens onderscheid tussen de theorieën over lezen, spellen en rekenen en de daarbij horende procesmodellen. Het laatste hoofdstuk staat helemaal in het teken van het opbouwen van een behandelingsonderdeel of behandelsessie. Voor lezen, spellen en rekenen formuleert de auteur globale behandeldoelen en meer specifieke tussendoelen.

Het is even wennen aan de opzet van dit - op zich heel verhelderende - boek. Ruijssenaars maakt in elk hoofdstuk overvloedig gebruik van schema's die de inhoud representeren. Elk schema is een 'kapstok' die de lezer kan gebruiken. Alle schema's samen vormen als het ware een zorgformularium

De werkgroep Autisme van Sig vzw vindt het werken met ouders van een kind met een autismespectrumstoornis heel belangrijk. Bij de begeleiding van deze ouders is het geven van informatie een vast onderdeel. Welke soort informatie geef je het beste mee? En wanneer? Moet je ook informatie geven aan broers en zussen? Of aan de leerkracht? Dit zijn maar enkele vragen die de leden van de werkgroep zich gesteld hebben. Ze maakten een inventaris op van het bestaande Nederlandstalige materiaal. Al deze materialen werden beoordeeld. Momenteel vind je in deze map 135 fiches met daarop een beoordeling van:

• 79 boeken en brochures;
• 36 artikels uit tijdschriften;
• 10 televisiereportages en video's;
• 10 kinder- en jeugdboeken.

Elke beoordeling heeft dezelfde structuur:

• de referenties, de kostprijs en de aard van het materiaal;
• een beschrijving;
• een aanduiding van de doelgroep;
• een beoordeling met een onderscheid tussen plus- en minpunten.

Verschillende indexen maken de map heel toegankelijk voor de hulpverlener die op zoek is naar informatie om door te geven. Deze indexen zijn:

• een inhoudsopgave met per soort materiaal een chronologische index;
• een index op auteur en op titel;
• een index op de aard van het materiaal;
• een index op leeftijdsgroep;
• een index op verstandelijk niveau.

De map krijgt in de toekomst nog meer fiches met nieuwe beoordelingen. Let wel: de fiches bevatten geen recensies of samenvattingen.

Ik kijk uit naar de aanvullingen!

Een boek dat de resultaten van een wetenschappelijke studie beschrijft, voorstellen, is bijna onbegonnen werk. De voorstelling doet altijd onrecht aan de inhoud van het boek. Omdat videospelen meer en meer een deel geworden zijn van de jongerencultuur, doe ik toch deze poging.

Videospelen hebben tegenwoordig een slechte reputatie. Niet in het minst omdat ze in de media komen als het op de een of andere manier is misgelopen. Het Vlaams Instituut voor Wetenschappelijk en Technologisch Aspectenonderzoek - Samenleving & Technologie liet een onderzoek uitvoeren naar de maatschappelijk relevante aspecten van computerspelen. Deze zijn:

• de effecten
• de mogelijkheden tot het vormen van sociale netwerken
• de educatieve kansen

Het boek is de neerslag van deze studie. Het probeert om op een wetenschappelijke basis enkele hardnekkige misverstanden te ontkrachten of op zijn minst te nuanceren.

In het eerste deel van dit boek bestudeert men de effecten van videospelen. Eerst geeft men een stand van zaken over het wetenschappelijk onderzoek naar het eventuele effect van het spelen van gewelddadige spelen op het reële gedrag. Het antwoord op deze vraag is genuanceerd omdat er over de langetermijneffecten van het virtuele geweld tot op de dag van vandaag nog geen wetenschappelijke overeenstemming bereikt is. Over de verslaving aan videogames is deze studie duidelijker: deze vorm van verslaving komt voor en kan zelfs fysiologisch verklaard worden. Tegelijk stelt deze studie dat er momenteel geen enkel zicht bestaat op de omvang en de ernst van dit probleem maar dat het verslavende effect van videospelen wel aan belang wint door de opkomst van de spelen die op het Internet gespeeld worden. Een laatste negatief effect van videospelen is de toename van de kans op fysieke klachten en gezondheidsrisico's naarmate de intensiteit van het spelen toeneemt. Ook hier ontbreken objectieve cijfergegevens. Deze studie heeft ook positieve effecten van het spelen van videospelen gevonden. Ze haalt deze vaak vergeten eigenschap weer onder de aandacht. Tot slot van het eerste deel geven de auteurs hun visie over de manier waarop men met videospelen dient om te gaan.

Het tweede deel van het boek gaat in op de mogelijkheden die videospelen bieden tot het vormen van sociale netwerken. Eerst en vooral staat het stil bij de specifieke kenmerken van videospelen die hen zo bijzonder maken. Enerzijds is dat de aantrekkingskracht (die verschillende oorzaken kan hebben) en anderzijds de mogelijkheid om een sociaal netwerk uit te bouwen. Verder gaat dit deel heel uitgebreid in op the social game scene. Hierbij geven ze de resultaten van een beperkte, verkennende studie voor Vlaanderen. Tot slot van dit tweede deel staan de auteurs stil bij de gevaren van de internetspelen en formuleren ze aanbevelingen voor een verantwoord en beschermend beleid.

Het derde en laatste deel bespreekt de educatieve waarde van videospelen. Want deze is er zeker en vast. Omdat videospelen interessante leeromgevingen zijn door de principes waarop ze berusten. Uitermate boeiend is de uitgebreide verkenning die deze studie maakt over het toepassen van videospelen in het onderwijs. Hierbij wordt de rol die de leerkracht hierbij kan spelen expliciet toegelicht.