BOEKetje onderwijs

Het project Wijzer Onderwijs van de CED-groep is er zich van bewust dat scholen steeds vaker te maken krijgen met leerlingen met speciale onderwijsbehoeften. Daarom ontwikkelt de groep praktische mappen over leerlingen met autisme, ADHD en ODD/CD en angst. Het uitgangspunt: door in te spelen op de behoeften en kwaliteiten van deze leerlingen, zullen zij beter kunnen profiteren van het onderwijs. Tegelijk draagt het project bij tot de professionalisering van mensen op de werkvloer. De mappen bieden hen praktische informatie en concrete tips waardoor zij nog beter worden in hun omgang met deze leerlingen.

De map Wijzer Onderwijs, Autisme is een uitmuntende uitwerking van deze visie. De zes afzonderlijke katernen, altijd even ad rem, geven nuchtere en duidelijke informatie. Je betaalt niet voor overbodige toeters en bellen. Integendeel: elke bladzijde is zijn geld meer dan waard. En onmiddellijk bruikbaar in de praktijk.

Het eerste katern, Auti-Wijzer, geeft een zeer korte toelichting op de autismespectrumstoornissen. Dit is geen zware theoretische uiteenzetting. Op twee A-viertjes krijg je enkel essentiële informatie. Voor de rest bespreekt deze katern de specifieke onderwijsbeperkingen en -capaciteiten van leerlingen met een autismespectrumstoornis en de daaruit voortkomende behoeften, te weten:

• informatieverwerking
• informatieverwerving
• zelfstandigheid
• sociaal functioneren

Het tweede katern, Klassen-Wijzer verzamelt aandachtspunten en tips om het leven in de klas te verduidelijken. De volgende domeinen komen hierbij aan bod:

• duidelijkheid in de ruimte
  • aankleding van het lokaal
  • indeling van het lokaal
  • inrichting van de werkplek
  • ordening van de materialen
• duidelijkheid in de tijd
  • klassikaal dagprogramma
  • individueel dagprogramma
  • middelen om de tijd concreet te maken
• duidelijkheid in de activiteit
  • spelen en werken
  • kringactiviteiten
  • vrije activiteiten in de groep
  • buitenspel
  • bewegingsonderwijs
  • feesten
  • uitstapjes
  • overgangen tussen de verschillende activiteiten
• duidelijkheid in de communicatie over en weer
  • wederkerigheid
  • communicatie
  • cognitieve stijl

Een zevental bijlagen brengen een en ander tot leven

Het derde katern, Begeleidings-Wijzer helpt interne en externe begeleiders bij het planmatig invoeren van de Klassen-Wijzer op school. Met andere woorden: de lezer krijgt meteen een volledig uitgewerkt draaiboek ter beschikking.

Zeer interessant is de Methode-Wijzer uit katern 4. Aan de hand van de uitgewerkte controlelijst kan de school snel beoordelen in welke mate een reguliere methode geschikt is voor leerlingen met een autismespectrumstoornis.

Het vierde katern, de Plan-Wijzer, is de handleiding bij de Cd-rom uit de map. Aan de hand van dit programma kan de school bij het maken van een schoolplan, groepsplannen en individuele handelingsplannen aansluiten bij de kenmerken en onderwijsbehoeften van leerlingen met een autismespectrumstoornis.

Het finalestuk van deze map - kwam het beste niet altijd op het einde - is de Reken-wijzer uit het laatste katern. Deze biedt een systematisch overzicht van praktische aandachtspunten om het realistisch reken- en wiskundeonderwijs aan leerlingen met een autismespectrumstoornis optimaal te laten verlopen. Het beste onderdeel is ongetwijfeld het hoofdstuk met de opsomming van de specifieke aandachtspunten per lesfase. Deze krijgen nog eens extra aandacht in de observatielijst in de bijlage.

Deze map is verplichte literatuur voor elke school die zegt leerlingenzorg hoog in het vaandel te hebben.

Dit boekje is de vertaling van Exam-busting Tips, How to pass exams the easy way. Voor een keer is dit geen boekje over "leren studeren". Ook al is dit thema nooit ver weg. Centraal staat: "examens doen".Het is een verzameling van bondig geschreven adviezen en hulpmiddelen afgewisseld met zogenaamde "Gouden Tips". Dit zijn dingen die je niet mag nalaten! De auteur geeft heel wat advies over de voorbereiding van de examens. Hij beperkt zich niet alleen tot het verwerken van de leerstof. Hij staat in dezelfde mate stil bij de belangrijke randvoorwaarden voor een goede examenperiode. Aan het einde van het boek legt hij op een heel concrete manier uit waarom sommige studenten toch (zullen) falen op een examen.

Dit boekje bevat geen doorlopende tekst. Daarom beperk ik me hier tot het weergeven van de indeling. En geef ik telkens een tip uit het boek ter illustratie:

• De juiste instelling
  Stress bouwt zich geleidelijk op. Controleer dus regelmatig hoeveel stress je hebt en las ontspannende activiteiten in na lange perioden van studeren.
• Je angsten overwinnen
  Voel je fit en schoon op de dag van het examen door een douche te nemen voordat je vertrekt. Het zal ervoor zorgen dat je monter en vol zelfvertrouwen aan de dag kunt beginnen.
• Studeren: wat, waar en wanneer?
  Neem aantekeningen mee. Dit helpt vooral wanneer je studeert tijdens korte momenten van "vrije tijd", zoals in de trein, wanneer je op de bus moet wachten of terwijl je van de ene naar de andere locatie wandelt. Als je immers in die tijd 3 wiskundige vergelijkingen per dag kunt leren, dan kun je dus per maand 90 vergelijkingen leren!
• Studeertechnieken
  Teken diagrammen, tekeningen en tabellen bij je leerstof. Je kunt ze immers eenvoudiger van elkaar onderscheiden en onthouden dan bladzijden doorlopende tekst die er allemaal hetzelfde uitzien.
• De dag van het examen
  Praat niet over de leerstof op de ochtend van het examen - daardoor raak je alleen maar gestrest. Iemand zal hoe dan ook beginnen over een onderwerp waar je je onzeker over voelt en dat zal je zeker niet rustiger maken.
• Na het examen
  Je inlaten in discussies over wat je medestudenten geantwoord hebben, veroorzaakt alleen maar dat je aan jezelf gaat twijfelen, waardoor je je onzeker en onwel gaat voelen. Er zullen geen twee studenten zijn die de vragen op exact dezelfde manier beantwoord hebben, dus praat er niet over en bespreek in plaats daarvan waar jullie iets gaan drinken!
• Waarom sommigen falen
  Te veel zelfvertrouwen maakt je zelfingenomen. En dat is een gevaarlijke houding die wel eens tot diepe ontgoocheling zou kunnen leiden op de diploma-uitreiking. Je kunt nooit te voorbereid aan een examen beginnen en vaak verbergt een gevoel van veel zelfvertrouwen een gebrek aan goede voorbereiding.

Trapt dit boekje open deuren in? Ik dacht het niet. Veel ervaringsdeskundigen in het examens afleggen zullen de situaties uit dit boek zeer herkenbaar vinden. Ook al komt een en ander bij het lezen ervan over als vanzelfsprekend.

De Spellingchecker van uitgeverij Eduforce doet meer dan de titel belooft. Het is een geïntegreerde spelling- en schrijfgids. Hij laat de leerlingen toe om zelfstandig correct gespelde en opgebouwde werkstukken af te leveren. Geen spelling om de spelling dus, maar correct spellen met een doel. Geen schrijven-in-het-wilde-weg, maar strategisch schrijven. Voor veel leerlingen maakt dit een wereld van verschil. Minimaal op het vlak van de motivatie. Maximaal op het vlak van het schrijfinzicht.

Het stappenplan gaat uit van vier woordsoorten die gebaseerd zijn op de vier hoofdprincipes waarop de Nederlandse spelling is gebaseerd. Elke woordsoort krijgt een eigen kleur en een pictogram. Het zijn:

• Het principe van de fonologie of de hoorwoorden (rood).
• Het principe van de morfologie of de net-als-woorden (geel).
• Het principe van de regels of de regelwoorden (blauw).
• Het principe van de etymologie of de weetwoorden (groen).

In de spellingchecker vindt de leerling voor elk van de woordsoorten een aantal bladzijden met de toe te passen strategieën. Deze zijn gemakkelijk te herkennen aan de gekleurde rand. Het eerste blad van elke woordsoort bevat een overzicht van de mogelijke moeilijkheden.

Via de stappen in het schema leren de kinderen om de woorden te analyseren en te groeperen. Ze moeten zich eerst oriënteren op de spellingmoeilijkheid die in het woord zit. Op basis daarvan bepalen ze dan welk strategie ze moeten toepassen om het woord correct te schrijven.

In het kort komt het hier op neer. De leerling spreekt het woord uit en beluistert het. Hij zoekt de moeilijke stukken in het woord op (of zoekt het woord op of vraagt het als hij de moeilijkheid niet weet). Hierna bepaalt hij tot welke woordsoort het hoort. Hij kijkt dan op het eerste blad van elke woordsoort met welk voorbeeldwoord het overeenkomt. Op de aangegeven bladzijde vindt hij dan de juiste schrijfwijze.

Verderop in de spellingchecker vindt de leerling een aantal denkkaarten (met paarse rand). Deze begeleiden hem in het nadenken over specifieke problemen zoals:

• De open en gesloten lettergreep (gebaseerd op het principe van de klankgroepen).
• Het schrijven van samenstellingen (tussen -n- of niet).
• Het schrijven van g of ch.
• De werkwoordspelling.
• De codekaart.

Die codekaart is een zeer handig instrument voor leerkracht en leerling. De leerkracht corrigeert immers niet. Hij geeft enkel aan dat de leerling nog eens moet nadenken over wat hij schreef. Deze codes hebben niet alleen te maken op de spelling, maar ook met andere facetten van het schrijven.

Want daar is het om te doen. De spelling te integreren in het stelonderwijs. In de handleiding voor de leerkracht staan de fases van het schrijfproces beschreven:

• Plannen.
• Schrijven.
• Reviseren.

De handleiding biedt een aantal kopieerbladen voor het strategisch schrijven binnen het stelonderwijs:

• Een stappenplan voor het schrijven van een tekst.
• Een ontwerpblad voor het schrijven van een tekst.
• Een schrijfblad voor een verhaaltekst.
• Een schrijfblad voor een informatieve tekst.
• Een schrijfblad voor het definitieve schrijfproduct.

Een zesde blad verdient extra aandacht: het blad Tips en Tops. De methodiek gaat er van uit dat de kladversie van een tekst door een medeleerling, het schrijfmaatje, gelezen wordt. Op dit blad geeft hij adviezen (tips) en complimenten (tops). Door deze communicatie over en weer brengen de leerlingen elkaars schrijfproducten op een hoger niveau.

Deze spellingchecker en de daarachter liggende methodiek kun je klassikaal gebruiken voor het spelling- en schrijfonderricht. Hij kan echter ook een krachtig maatje zijn voor leerlingen met ernstige schrijf- en spellingproblemen. Een dergelijke gids stelt het toepassen van dispenserende maatregelen op een verantwoorde manier uit.

Deze spellingchecker kun je naast om het even welk leerplan en methode gebruiken. Dit maakt hem tot een sterk remediëringsmaatje Hij is eveneens een ideale aanvulling op taalmethodes waarbij er te weinig nadruk op het spellingonderwijs ligt. En geloof me, die bestaan!

Zeer warm aanbevolen!

Er zien meer en meer boeken over hoogbegaafdheid het licht. Maar er bestaat - voor zover ik weet - slechts één boek zoals Hoogbegaafd, nou én van de Nederlandse Wendy Lammers van Toorenburg. Zij is moeder van een hoogbegaafd kind. Door met haar zoon op weg te gaan ontdekte ze hetzelfde over haarzelf. Dit maakte haar twee maal tot ervaringsdeskundige. Op een creatieve en zeer aantrekkelijke wijze weet ze de essentie van hoogbegaafdheid voor elke leeftijd toegankelijk te maken. Het concept is even eenvoudig als origineel. Op de linkerbladzijde staat de zeer kindvriendelijke tekst. Deze is geschreven op het niveau van het hoogbegaafde kind. Zonder betuttelend te zijn. Op de rechterbladzijde vind je een kleurrijke tekening die soms humoristisch, soms ernstig, maar altijd verduidelijkend is. Af en toe onderbreekt een klein zelftestje of verhelderende opdracht dit model. Hierdoor is het ontdekboek zowel een lees-, voorlees-, kijk- als doeboek. Met als rode draad een zeer positieve boodschap:

Je kunt uiteindelijk misschien een schroef aandraaien met je nagel, een mes of een muntstuk. Maar het gaat een stuk makkelijker als je het juiste gereedschap ter beschikking hebt. Dit boek bevat het gereedschap voor de klus die hoogbegaafdheid kan zijn. Maak er gebruik van, leer op jezelf vertrouwen, volg het pad dat bij jou past en vind zo je eigen plek in de wereld. (blz.5)

Inhoudelijk is dit boek zeer rijk. Alle gekende thema's in verband met hoogbegaafdheid komen aan bod. Zoals daar zijn:

• Wat is het verschil tussen hoogintelligent en hoogbegaafd zijn?
• Wat zijn de modellen van Renzulli en Mönks?
• Wat is er anders als je hoogbegaafd bent?
• Wat is onderpresteren en wat zijn de mogelijke oorzaken.
• Hoe ga je zelf om met jouw hoogbegaafd zijn?
• Wat zijn de voor- en nadelen van hoogbegaafd zijn?
• Wat kan de school doen?
• Wat kan je zelf doen?

Doorheen alle thema's is er veel aandacht voor de sociale en emotionele component. Want voor een kind is het soms moeilijk om hoogbegaafd te zijn. De auteur doet dit zonder in pessimisme te vervallen of hoogbegaafd zijn te problematiseren. Ze bevestigt dat het af en toe knap lastig kan zijn, maar geeft meteen een woordje verduidelijking en/of tips om die moeilijkheden te lijf te gaan. Dit alles vanuit de gedachte dat je maar iets kunt doen aan de dingen als je ze eerst kent. En daar ligt meteen ook de kracht van dit boek. Het biedt niet alleen inzicht, het moedigt het hoogbegaafde kind ook aan om zelf zijn zaak te bepleiten bij zijn leerkrachten en opvoeders.

Dit boek is een verzameling van opstellen over hoogbegaafdheid. Verschillende (ervarings)deskundigen schreven er aan mee. Samen vragen zij om meer begrip voor het hoogbegaafde kind. Omdat zijn weg naar de volwassenheid er vaak anders uit ziet dan bij de andere kinderen.

In het eerste opstel vind je een stukje theorie. Hierin komen 'klassiekers' aan bod, zoals daar zijn:

• Wat is hoogbegaafdheid?
• Wat is intelligentie?
• Hoe herken je hoogbegaafde kinderen?
• Waarom herkent men niet meteen elk hoogbegaafd kind?
• Wanneer moet je testen?

In de daarop volgende opstellen komen de volgende onderwerpen aan bod, telkens gezien vanuit het standpunt van de ouders van (vermoedelijk) hoogbegaafde kinderen:

• Hoe ga je om met een gewoon begaafde omgeving?
• Wat is de rol van het gezin?
• Moet je een hoogbegaafd kind stimuleren of afremmen om nieuwe kennis op te doen?
• Hoe ga je als ouders van een hoogbegaafd kind om met de school?
• Wat met onderpresteren?
• Motivatie en creativiteit.
• Welke weg moeten scholen (nog) afleggen?
• Wat te doen als een hoogbegaafd kind zich wegstopt? Of manifest om aandacht vraagt?
• Hoe zit het met de Plusklas (Kangoeroeklas)?
• Hoe moeten we omgaan met de schijnbare motorische 'achterstand'?
• Waarom is contact met ontwikkelingsgelijken belangrijk?
• Gaan geloof en hoogbegaafd zijn samen?
• Vragen bij het opvoeden van hoogbegaafde kinderen.
• Over de eigen-aardige keuze van hobby's en speelgoed.
• Wat als je als ouder ook hoogbegaafd bent?

Elk onderwerp krijgt (in een grijs kader) een praktijkvoorbeeld mee ter verduidelijking.

Dit boek draagt als ondertitel: Waarom slim zijn soms knap lastig is. Dit betekent echter niet dat de auteurs van mening zijn dat hoogbegaafdheid een probleem is. Ze geven een realistisch beeld van de obstakels die hoogbegaafde kinderen en hun ouders soms moeten overwinnen. Wat het voor hen niet altijd even gemakkelijk maakt.

Het boek is geschreven voor ouders van hoogbegaafde kinderen. Elk opstel staat op zichzelf. Hierdoor kan men het boek lezen al naargelang men over een bepaald thema meer wil weten. Het boek is allesbehalve een theoretisch werk over hoogbegaafdheid. Dat neemt niet weg dat het juiste en vaak ook (persoonlijk) doorleefde informatie geeft. Ouders die op zoek zijn naar een toegankelijk werkje over hoogbegaafdheid, zullen zich zeker in de verschillende stukjes herkennen. Wie dan nog op zoek is naar meer theorie, kan een kijkje nemen in de literatuurlijst achteraan het boek.

Een dubbelboek over zelfwaardering en het aanpakken van sociale angst. Zo kan ik Denk je sterk het beste samenvatten. De auteurs voegden hiervoor twee boeken samen: Denk je sterk en Denk je zeker.

Centraal in deze uitgave staat het gedachtegoed van de cognitieve gedragstherapie. Omdat cognitieve denktechnieken duidelijk helpen bij het veranderen van een negatief zelfbeeld. Het boek is geschreven als een zelfhulpmethode.

In het eerste deel staat de zelfwaardering centraal. De auteurs geven een concrete omschrijving van het begrip. Tegelijk tonen ze aan dat zelfwaardering niet hetzelfde is als zelfvertrouwen of arrogantie. En dat er een duidelijk verschil is tussen voorwaardelijk en onvoorwaardelijke zelfwaardering. Ze nodigen de lezer nadrukkelijk uit om zichzelf onvoorwaardelijk te waarderen: ik ben waardevol gewoon omdat ik besta. Voorwaardelijke zelfwaardering, ik ben waardevol als ik ..., voeren ze af als ondeugdelijk.

Iedere mens heeft een interne criticus. De interne criticus is de afkeurende innerlijke stem. Deze is het resultaat van de opvoeding enerzijds en bepaalde ervaringen anderzijds. Iedereen gaat er anders mee om. Deze interne criticus is zeer dominant aanwezig bij mensen met een lage zelfwaardering. De auteurs laten de lezer naar hem op zoek gaan. Ze helpen hem om de bedoeling van deze criticus te ontmaskeren. En na te gaan wat hij de lezer kost. Eens zover krijgt de lezer niet alleen tips om tegen deze interne criticus in te gaan. Hij leest ook hoe hij hem kan overbodig maken. Dit gebeurt door de ongezonde reacties te vervangen door gezonde alternatieven.

De essentie van de cognitieve gedragstherapie is het corrigeren van denk- en waarnemingsfouten. De interne criticus maakt er immers handig gebruik van. Het is dan ook belangrijk om ze zo snel mogelijk te herkennen. Het zijn:

• zwart-witdenken
• etiketten kleven
• overdrijven
• mentaal filteren
• gedachtelezen
• toekomst voorspellen
• emotioneel redeneren
• 'zou-moeten'-denken
• zelfverwijt

Je kunt deze denkfouten en de waarnemingsfout dat je 'abnormaal' bent aanpakken met de 'twee-kolommentechniek' uit het boek. Je kunt ook jouw reactie op kritiek van anderen wijzigen. Of je gehele houding veranderen. Op verschillende manieren. Door bijvoorbeeld je technieken uit de reclamewereld te gebruiken voor jezelf.

De auteurs werken dit heel concreet uit in de laatste hoofdstukken van het eerste deel.

Het tweede deel gaat over sociale angst en onzekerheid. In het eerste hoofdstuk vind je de theoretische achtergrond. Daarna volgen, in afzonderlijke hoofdstukken, de verschillende technieken om de oorzaken van sociale angst en onzekerheid aan te pakken:

• gedachtetraining
• gedragsoefeningen
• omgaan met (uiterlijke) kwetsbaarheden
• oplossingsgericht denken
• werken aan persoonlijke ontwikkeling en zelfvertrouwen
• de negatieve invloed van het verleden onderkennen en ongedaan maken
• negatieve overtuigingen ombouwen naar realistische
• de communicatie veranderen
• positief en optimistisch denken

Dit dubbelboek is heel toegankelijk. De auteurs gebruiken heldere taal. Ze verstaan de kunst om de informatie op een concrete en praktische manier onder de aandacht te brengen. Het gebruik van situaties uit het leven van alledag verhoogt de herkenbaarheid. Het gebruik van de metafoor van de Interne criticus maakt het gedachtegoed van de cognitieve gedragstherapie zeer toegankelijk. De heldere manier waarop ze de verschillende hulptechnieken schetsen, geeft de lezer het gevoel dat hij er meteen mee aan de slag kan. Een zelfhulpboek in de ware zin van het woord!