BOEKetje onderwijs

Kinderen op een natuurlijke manier leren praten over hun lichaam en bloot zijn. Dat is de idee achter dit boekje. Het vertelt hoe een jongen en meisje, Luuk en Roos, in verschillende situaties hun eigen lichaam ontdekken. Ook de verschillen tussen jongens en meisjes komen aan bod. Deze manier van schrijven biedt voldoende aanknopingspunten om de geslachtsdelen juist te benoemen en hun functie te bespreken. Het is de bedoeling dat kinderen van twee tot vijf jaar dit boek samen met een volwassene (ouder, leerkracht, opvoeder, …) leest.

De auteurs slagen erin om de kleuters de juiste informatie en woorden te geven zonder daarbij te overdrijven. De nadruk ligt duidelijk op de kwaliteit van de informatie en niet op de kwantiteit. De illustraties zijn goed en duidelijk en geven voldoende aanzetten om met de kleuter verder te praten. Bovendien gaat er van dit boekje ook een preventieve waarde uit. Omdat iets maar bestaat als je het kunt benoemen. Juist daardoor kun je het ook ervaren als van jezelf. En grenzen trekken.

Een hebbeding!

Met dank aan Reinhilde Janssen, CLB-arts VCLB Meetjesland, voor het advies bij de bespreking.

De boeken van uitgeverij Ninõ worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.

Je kent ze wel. Als ouder of leerkracht krijg je er grijze haren van. Je weet dat ze heel wat talenten hebben, maar ze komen er niet toe om die talenten te benutten. Omdat ze zich moeilijk op iets kunnen richten.

Recent wetenschappelijk onderzoek plaatste de executieve functies in de schijnwerpers. Dit zijn functies die het mogelijk maken om rationele beslissingen te nemen, impulsen onder controle te houden en zich te richten op wat er van belang is. Wanneer deze executieve functies niet werken zoals het moet, dan krijgen mensen problemen met hun doelgericht gedrag. Het is net dat wat er met deze kinderen aan de hand is. En bij veel kinderen met ADHD, autisme, leerstoornissen en niet-aangeboren hersenafwijkingen.

In het eerste deel van het boek geven de auteurs ons een kijkje in de wereld van de executieve functies. Zonder veel vakjargon, schotelen ze de lezer in het eerste hoofdstuk de noodzakelijke theorie voor. Zo leert hij dat er elf executieve vaardigheden zijn, verdeeld over twee dimensies:

De auteurs leggen heel goed uit wat men onder elk van deze functies moet begrijpen en hoe ze zich door rijping en ervaring in de hersenen ontwikkelen. In het tweede hoofdstuk beschrijven de auteurs hoe men de sterktes en zwaktes in deze functies kan vaststellen. Enkele uitgewerkte vragenlijsten bieden daarbij ondersteuning. Maar er is meer. In het derde hoofdstuk tonen de auteurs aan dat het minstens even belangrijk is dat de volwassene zijn sterktes en zwaktes in de executieve functies kent. Omdat die zijn reacties op zijn kind, en meer bepaald diens sterktes en zwaktes, bepalen. De codewoorden zijn flexibiliteit en compenseren. In hoofdstuk vier zetten de auteurs een boom op over hoe men er kan voor zorgen dat kind en taak bij elkaar passen.

Het tweede deel, waarin de ouders leren hoe ze hun kind kunnen helpen, start met hoofdstuk vijf. Hierin beschrijven de auteurs tien concrete principes waarmee men de executieve functies van kinderen kan verbeteren. Ze introduceren tegelijkertijd de drie manieren om executieve functies bij te brengen die aan de grondslag liggen van deze principes:

• het aanpassen van de antecedenten van het gedrag;
• het aanpassen van het gedrag zelf;
• het aanpassen van de gevolgen van het gedrag.

Deze komen in de hoofdstukken zes tot en met acht afzonderlijk aan bod. In elk van deze hoofdstukken geven de auteurs concrete tips over de aanpassingen die ouders kunnen doorvoeren. Zo leren ze bijvoorbeeld in hoofdstuk zes dat je als ouder de omgeving kunt veranderen door de fysieke of sociale omgeving, de aard van de taken die het kind moet uitvoeren en/of de interactiemanier tussen ouder en kind te veranderen.

Het derde deel begint met hoofdstuk negen en is meteen het meest praktische gedeelte van het boek. In dit negende hoofdstuk beschrijven de auteurs eerst en vooral de basisprincipes:

• zich beperken tot het noodzakelijkste;
• de principes leren die aan effectieve strategieën ten grondslag liggen;
• het aanpakken van specifiek zwak ontwikkelde executieve functies.

In het tiende hoofdstuk reiken de auteurs kant-en-klare plannen aan om kinderen te helpen om dagelijkse activiteiten, zoals huiswerk maken, studeren voor toetsen, naar bed gaan, … te voltooien. De titel zegt het zelf: het zijn zeer concrete plannen die men zonder meer kan uitvoeren.

Vanaf hoofdstuk elf komen alle executieve functies in afzonderlijke hoofdstukken aan bod. De auteurs vertalen elk van deze functies naar concrete, zeer herkenbare situaties. Aan de hand daarvan tonen ze aan wat ouders kunnen doen om die specifieke executieve functie te versterken. Heel interessant is de Sleutel tot succes waarmee elk hoofdstuk afsluit.

Als alle executieve functies op deze manier aan bod zijn gekomen, leer je als lezer in hoofdstuk 22 wat je kunt doen als al je inspanningen niet voldoende blijken te zijn. Heel belangrijk vind ik de reflectievragen die ouders zich kunnen stellen.

In het drieëntwintigste hoofdstuk houden de auteurs een pleidooi voor een uniforme en consequente samenwerking met de school. In het vierentwintigste en laatste hoofdstuk geven de auteurs nog enkele basisprincipes voor het omgaan met tieners met executieve functies.

Een schitterend boek, dat ouders, leerkrachten en hulpverleners enorm veel diensten zal bewijzen.

De overgang van het basisonderwijs naar het secundair onderwijs is voor leerlingen met een autismespectrumstoornis vaak niet vanzelfsprekend: ze krijgen verschillende leerkrachten, moeten geregeld van lokaal wisselen, moeten voor groepswerk binnen en buiten de school met medeleerlingen samenwerken, moeten het leren van hun lessen en huiswerk georganiseerd krijgen. Door hen te koppelen aan een medeleerling zonder stoornis, een peerbuddy, kunnen veel van deze problemen vroegtijdig gesignaleerd en ondervangen worden. Het is wel belangrijk dat deze peerbuddy niet onvoorbereid aan zijn taak begint en gedurende de begeleiding verder ondersteund en gevolgd wordt.

KPC-groep heeft in 2008 en 2009 een dergelijk peerbuddy-systeem uitgewerkt en getoetst aan de praktijk. De peerbuddy’s kregen eerst een training in het omgaan met een medeleerling met een stoornis in het autismespectrum en stonden gedurende de begeleiding onder supervisie. Deze begeleiding bestond uit:

• het omgaan met roosterwijzigingen;
• het ondersteunen tijdens de pauzes;
• het bieden van hulp:
  • bij contacten met leerkrachten;
  • bij planning en organisatie van het huiswerk;
  • bij het werken in het open leercentrum;
  • in de contacten met de medeleerlingen;
  • bij het bespreken van problemen;
  • bij het omgaan met gevoelens;
  • bij de deelname aan bijzondere activiteiten op school.

De scholen die deelnamen aan dit project kregen een draaiboek voor de opleiding en de begeleiding van de peerbuddy’s ter beschikking. De definitieve versie van dit draaiboek is nu beschikbaar.

Dit draaiboek beschrijft de vijf stappen die moeten gezet worden. In de eerste stap schetst het welke de voorwaarden zijn die moeten vervuld worden om het werken met peerbuddy’s op school te doen slagen. Dit zijn voorwaarden op het niveau van zowel de directie, de zorgcoördinator als de leerkrachten. In de tweede stap zoekt men de peerbuddy’s en bereidt men hen voor op hun opdracht. In de derde stap zoekt men uit welke leerlingen met een autismespectrumstoornis met de hulp van een peerbuddy gebaat zijn. In de vierde stap worden de buddy’s en de leerlingen met een stoornis in het autismespectrum aan elkaar gekoppeld en start de eigenlijke begeleiding. Aan het einde van de begeleiding volgt dan in de vijfde stap de evaluatie.

In dit draaiboek zitten naast het te doorlopen tijdpad alle instrumenten die men nodig heeft om het werken met peerbuddy’s tot een goed einde te brengen en nog eens een afzonderlijk draaiboek voor de training van de peerbuddy’s.

Bij het draaiboek hoort een DVD. Daarop worden de vijf stappen concreet toegelicht aan de hand van enkele filmfragmenten.

Een sterke aanrader voor iedereen die het systeem van peerbuddy’s op een systematische en onderbouwde manier in het secundair onderwijs wil introduceren!

Iedere leerkracht krijgt tijdens zijn loopbaan meerdere keren zorgleerlingen in de klas. Het gaat hier niet alleen over kinderen met leerstoornissen zoals dyslexie en dyscalculie, maar ook over kinderen met een neurologische, motorische, neuromotorische, sociale, visuele, auditieve of… beperking of stoornis. In bepaalde gevallen zal deze al gekend zijn. In andere gevallen zal het de leerkracht opvallen dat bepaalde kinderen anders zijn, anders reageren en een andere aanpak nodig hebben. Voor de leerkracht zelf is dat lastig, maar voor het kind zelf vaak nog lastiger.

BijzonderWijs wil deze leerkrachten op weg zetten. Niet door hen zelf een diagnose te laten stellen. Wel door hen een overzicht te geven van wat hen kan opvallen in het gedrag van een bijzondere leerling. En door hen veel praktische adviezen te geven waardoor ze kunnen vermijden dat deze zorgleerling telkens weer tegen de grenzen van zijn beperking aanloopt. Je kunt het boekje een beetje zien als een minicursus “onderwijs op maat” die gebaseerd is op recente inzichten over de verschillende aandoeningen, beperkingen of stoornissen.

De volgende aandoeningen, beperkingen of stoornissen komen aan bod:

• ADD
• ADHD
• autismespectrumstoornis
• beelddenken
• DCD
• dyscalculie
• dyslexie
• epilepsie
• Tourette-syndroom
• NLD
• eetstoornissen
• gehoorsbeperking
• gezichtsbeperking
• jeugdreuma
• chronisch vermoeidheidssyndroom
• obesitas

Elk van deze onderwerpen bespreekt de auteur op dezelfde manier. Na een korte beschrijving van het probleem, somt hij in de rubriek “Signaleren” de mogelijke specifieke gedragskenmerken van deze leerling op. In de rubriek “Handelen” die daar op volgt, geeft hij een overzicht van enkele concrete en praktische dingen die men voor deze leerling kan doen. Per aandoening geeft hij daarenboven, in kleur gedrukt, een essentiële tip mee voor de leerkracht of begeleider. Tot slot volgt er een lijstje met boeken en internetadressen waar de geïnteresseerde lezer op zoek kan gaan naar meer informatie.

Een zeer praktisch boekje dat door iedere leerkracht met zorgleerlingen in de klas – en welke leerkracht is dat niet tegenwoordig – zal gesmaakt worden door zijn praktische en gebruiksklare inhoud. De vlotheid waarmee het kan gelezen worden en de beknoptheid van de informatie zal daar zeker toe bijdragen.

De boeken van uitgeverij CPS worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.