2013.03.17

Samen sterk

Auteur: Noëlle Pameijer
Titel: Samen sterk
Ouders & School!
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven|Den Haag
Jaar: 2012
Pagina's: 136
ISBN-13: 978-90-334-8946-4
Prijs: € 19,95

samen sterk - ouders & schoolWie in Vlaanderen (en wellicht ook in Nederland) handelingsgerichte diagnostiek of handelingsgericht werken zegt, denkt meteen aan Noëlle Pameijer; en omgekeerd. Een van de uitgangspunten van dat handelingsgericht gedachtengoed is de constructieve samenwerking tussen leerkrachten, zorgteam, ouders, kind, de schoolbegeleidingsdienst en eventuele externe deskundigen. Een ander uitgangspunt bepaalt dat de positieve aspecten van leerling, leerkracht, zorgteam en ouders van groot belang zijn. Uit deze uitgangspunten valt af te leiden dat ouderbetrokkenheid heel belangrijk is. Waar boeken die handelen over ouderbetrokkenheid het meestal hebben over wat de leerkracht kan doen om de ouderbetrokkenheid te vergroten, bekijkt Noëlle Pameijer deze ouderbetrokkenheid vanuit een ander perspectief: dat van de ouders zelf. Ik citeer een fragment uit de achterflaptekst:

Dit boek pleit voor een bundeling van krachten en biedt ouders een kader voor communicatie. Het geeft hen tips hoe op een positieve manier met leraren in gesprek te gaan en te blijven. Wat kun je vragen? Wat is belangrijk om te vertellen? Het bevat ook tips hoe met je kind over school te praten en hoe mee te denken bij een aanpak die past bij je dochter of zoon. Want als ervaringsdeskundige weet je als geen ander wat werkt bij je kind.

De samenwerking tussen ouders en school verbetert aanzienlijk als ouders weten wat zij van de leerkrachten kunnen verwachten en wat die van hen verwachten. Hoe beter de samenwerking, hoe hoger het schoolplezier van kinderen. En dat is het doel van dit boek: dat kinderen met plezier naar school gaan, zich er veilig en gewaardeerd voelen, ‘zin in leren’ hebben en zich – gezien hun mogelijkheden – optimaal ontwikkelen.

Van bij de inleiding is het duidelijk dat Noëlle Pameijer een boek geschreven heeft voor de ouders. Tegelijk is ook duidelijk dat het geschreven is vanuit de visie van het handelingsgericht werken. Persoonlijk vind ik het heel belangrijk dat ze, voor de ouders (maar mutatis mutandis ook voor scholen, begeleidingsdiensten, overheden, …) het begrip schoolsucces weer zijn juiste inhoud geeft. Schoolsucces is een geïntegreerd geheel van optimale prestaties gezien mogelijkheden, beperkingen en talenten, zin om te leren en goede werkhouding en een goed welbevinden. Deze triade wordt gepresenteerd als een ondeelbaar geheel, waarbij het ene niet langer de voorwaarde is voor het andere. Ik citeer:

Sommige mensen zijn van mening dat eerst het welbevinden op orde moet zijn, voordat een kind met leren kan beginnen. Denk aan uitspraken als: ‘eerst moet dit kind beter in zijn vel zitten, voordat het zich kan interesseren voor lezen en rekenen’ of ‘we zetten het leren even op een laag pitje, gezien de problemen thuis’. Werken aan het welbevinden krijgt dan voorrang. Het kind moet zich eerst goed voelen en dan pas kan het leren, zo denkt men. Maar klopt dat ook? Nee, want leren, motivatie en emotie blijken nauw samen te hangen. Wanneer een kind zich inspant, zijn capaciteiten en interesses benut bij het werken aan een uitdagende opdracht (niet te gemakkelijk, maar ook niet te moeilijk) en er helemaal in opgaat, dan ervaart het kind iets onder de knie te krijgen. En hiermee ontstaat vanzelf zelfvertrouwen en motivatie. Het is dus onjuist dat eerst de emotie en de motivatie op orde moeten zijn, voordat een kind kan leren. Ze gaan gelijk op. Daarom omschrijft HGW schoolsucces breed: het gaat om de leerprestaties én het welbevinden van je kind (blz.11).

Een belangrijke waarschuwing tegen het eenzijdig inzetten op het domein van het psychosociale functioneren ten koste van de domeinen leren en studeren en onderwijsloopbaanbegeleiding. Wat te bewijzen was. Noëlle Pameijer geeft de ouders in dit boek de kennis en de vaardigheden mee om dit proces te helpen bewaken. Wat we alleen maar kunnen toejuichen.

In het eerste hoofdstuk bespreekt de auteur de relatie tussen ouderbetrokkenheid en schoolsucces. Ze formuleert hierin een antwoord op de vraag hoe je als ouder het onderwijs op school kunt ondersteunen en wat de mogelijke effecten ervan zijn. In het tweede hoofdstuk legt ze uit wat het handelingsgericht werken, zoals wij dat kennen, inhoudt en wat de mogelijke wederzijdse verwachtingen zijn van ouders en school.

In de hoofdstukken drie en vier lanceert Noëlle Pameijer tien aandachtspunten die de ouders een handvat moeten geven om hun samenwerking met de school constructief te maken. Ze worden aangebracht en vertaald in het licht van de verschillende gesprekken die een ouder met de school kan hebben. Alvast deze twee hoofdstukken zijn ook verplichte literatuur voor leerkrachten. Ze zijn te waardevol en een te concrete aanvulling op de meer professioneel gerichte handelingsgerichte literatuur om ze zomaar te negeren.

In het vijfde hoofdstuk staat het kind met extra begeleidingsnoden centraal. Een heel belangrijk thema hierbij is het afstemmen van de zorg van de ouders op de zorg van de school en omgekeerd. De auteur beschrijft hier een mogelijk stappenplan voor een constructief en oplossingsgericht gesprek en beantwoordt in het voorbijgaan een aantal vragen waar ouders van zorgenkinderen zeker mee zitten. In het zesde en laatste hoofdstuk geeft Noëlle Pameijer heel wat tips (aan- en afraders) voor ouders om de communicatie met de school op gang te houden.

Ouders die meer achtergrond wensen kunnen alvast terecht bij de verschillende thematische bijlagen van het boek.

Voor ouders is Samen sterk. Ouders & School een aanrader, voor handelingsgericht werkende scholen echter is het verplichte literatuur!

afdrukken

13:57 Gepost door Lieven Coppens in Acco | Permalink | Tags: handelingsgericht werken, ouderbetrokkenheid, oudercontact, ouderparticipatie, ouders | |

2012.11.02

Praten met kinderen op school

Auteur: Piet Vandebriel
Titel: Praten met kinderen ôp school
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven/Den Haag
Jaar: 2011
Pagina's: 168
ISBN-13: 9789033486555
Prijs: € 20,50

praten met kinderen op schoolHet is nog niet zo lang geleden dat er op school bijna uitsluitend over kinderen gepraat werd. De kinderen zelf werden bij deze gesprekken nagenoeg nooit betrokken. Onder invloed van het handelingsgericht samenwerken en de handelingsgerichte diagnostiek, maar ook onder invloed van de maatschappelijke evolutie die aan kinderen een grotere handelingsbekwaamheid toekent (denk maar aan de term ‘bekwame minderjarige’), is daar het afgelopen decennium in versneld tempo verandering in gekomen. Zowel in leer- als in onderzoekssituaties, maar ook daarbuiten, moet de leerling actief beluisterd worden door de volwassene. Zo wordt tegenwoordig het ‘kindcontact’ in het verlengde van het ‘oudercontact’ geleidelijk aan meer ingevoerd in het onderwijs. Dat praten met kinderen loopt echter niet altijd even gemakkelijk: het moet aangeleerd worden. Dit boek van Piet Vandebriel kan daarbij een zeer goede gids zijn. Omdat praten met kinderen nu eenmaal niet op dezelfde manier gebeurt als met volwassenen.

In dit boek zijn de hoofdstukken gegroepeerd in twee grote thema’s. In het eerste deel legt de auteur in een zeer bevattelijke tekst, doorspekt met tal van zeer concrete en herkenbare voorbeelden uit waarin kinderen van volwasse-nen verschillen. Tegelijkertijd lijst hij op welke vaardigheden iemand nodig heeft om tot een goed gesprek te komen. Deze zijn gegroepeerd rond drie belangrijke factoren:

  • de mogelijkheid tot sociale perspectiefneming;
  • de denkontwikkeling;
  • hechting als noodzakelijke voorwaarde om met anderen tot verbinden te kunnen (en durven) komen.

Wie met een kind tot een (h)echt gesprek wil komen, zal met deze factoren moeten rekening houden en moeten inspelen op de mogelijkheden van dit kind.

In het tweede deel stelt de auteur dat volwassenen er vaak van uitgaan dat zij het referentiepunt zijn: wat zij aankunnen, kan het kind ook aan. Niets is minder waar. Volgens de auteur is het zo dat een kind vaker gedragsmatig dan talig zal communiceren. Kinderen kunnen met hun gedrag signalen uitsturen op vier niveaus:

  • het niveau van het concrete gedrag;
  • het niveau van de symbolen;
  • het niveau van de concreet uitgesproken taal;
  • het niveau van de lichaamshouding en de lichaamstaal.

Verder is het ook belangrijk te weten dat de fase waarin de denkontwikkeling van het kind zich bevindt, ook heel bepalend is voor de thema’s waarover er kan gesproken worden: hoe abstracter men over een onderwerp moet praten, hoe minder men dat van jongere kinderen kan verwachten. Zo zijn sociale en emotionele onderwerpen heel abstract. Ook de sociale ontwikkeling speelt hierbij een rol: net zoals de volwassene het kind moet ‘lezen’ moet het kind de volwassene ‘lezen’. Je moet je kunnen verplaatsen in de ander, kunnen aanvoelen welke informatie de ander aankan en die op de juiste manier kunnen brengen. Concreet komt het er op neer dat volwassenen moeten beseffen dat een kind nog volop in ontwikkeling is en erg verbonden is en blijft met zijn context en persoonlijke leefwereld. Dit alleen is echter niet voldoende Ze moeten ook beseffen dat het gesprek altijd moet verlopen binnen de grenzen die bepaald worden door het kind, de omstandigheden en de volwassene. Verder maakt de auteur veel ruimte vrij om een aantal concrete vragen over het spreken met kinderen te beantwoorden. Hij eindigt met een pleidooi voor de opvoeding als een noodzakelijke voorwaarde om tot een goed gesprek te komen.

Een aanrader voor leerkrachten en professionele leerlingbegeleiders.

afdrukken

23:02 Gepost door Lieven Coppens in Acco | Permalink | Tags: communicatie, kindgesprek, methodiek | |

2012.02.11

PION Peuters in Ontwikkeling

Auteur: Cecile Kuijpers & Lianne Vermeulen
Titel: PION Peuters in Ontwikkeling
Een observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemen
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven/Den Haag
Jaar: 2011
Pagina's: 102
ISBN-13: 9789033484049
Prijs: € 35,-

pion peuters in ontwikkeling - een observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemenDe PION-observatielijst is een evidence-based observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemen en bij uitbreiding ook jonge kinderen met een mentale beperking. Ze laat toe de volledige ontwikkeling van deze kinderen gestructureerd te observeren en in kaart te brengen. Dit vanuit de visie dat het taalvermogen van een kind ook van invloed is op:

  • de sociale ontwikkeling;
  • de emotionele ontwikkeling;
  • de ontwikkeling van de voorschoolse vaardigheden.

Deze lijst kwam tot stand door literatuuronderzoek en het bestuderen van gestandaardiseerde diagnostische instrumenten en bestaande peutervolgsystemen. Daarenboven werd er ook gebruik gemaakt van de praktijkervaring van kleuterleidsters.

In het eerste hoofdstuk beschrijven de auteurs het waarom en het ontstaan van hun instrument. In het tweede hoofdstuk gaan ze dieper in op ontwikkeling van kinderen. Naast de verschillende ontwikkelingsgebieden staan ze hier ook kort stil bij:

  • de basiskenmerken die iets zeggen over het welbevinden van een kind en de basis vormen voor een evenwichtige ontwikkeling zoals:
    • vrij zijn van emotionele belemmeringen;
    • nieuwsgierig en ondernemend zijn;
    • zelfvertrouwen hebben;
    • communicatie en contactname;
  • de betrokkenheid van een kind die zorgt voor het bevorderen van de ontwikkeling, zoals die zich uit in:
    • concentratie en persistentie;
    • energie en reactietijd;
    • creativiteit;
    • nauwkeurigheid;
    • overgefocust zijn;
  • mogelijke risicofactoren zoals:
    • impulsiviteit;
    • passiviteit;
    • geringe selectieve aandacht;
    • geringe wendbaarheid;
    • grote vermoeibaarheid.

Het hoeft geen betoog dat al deze factoren in de observatielijst terug te vinden zijn.

Hierna volgen er drie technische hoofdstukken. De auteurs beschrijven de constructie van de observatielijst en bespreken de psychometrische kenmerken van deze observatielijst, namelijk de validiteit en de betrouwbaarheid. Het zesde en laatste hoofdstuk is de handleiding.

In bijlage vind je een voorbeeld van de observatielijst zoals je die op http://www.uitgeverijacco.be/pion gratis van het Internet kunt halen.

afdrukken

2011.11.20

Zorgzame klas

Auteur: Peter Glorieux & Jan Vanthomme
Titel: Zorgzame klas. Psycho-educatie voor de basisschool
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven/Den Haag
Jaar: 2010
Pagina's: 160
ISBN-13: 978-90-334-8202-1
Prijs: € 20,-

zorgzame klas - psycho-educatie voor de basisschoolIn de Zorgzame Klas reiken Peter Glorieux en Jan Vanthomme een methode aan om, vanaf het vierde leerjaar, op klasniveau aan psycho-educatie te doen. Terecht merken zij op dat door het toenemen van het aantal zorgleerlingen in elke klas het klasklimaat steeds vaker onder druk komt te staan. De leerlingen met speciale noden (ad(h)d, coördinatieontwikkelingsstoornis, dyscalculie, dyslexie en het syndroom van Gilles de la Tourette) zijn door hun gedrag of leerprobleem soms zeer nadrukkelijk aanwezig in de klas. Wat een sterke impact kan hebben op het groepsgebeuren: de medeleerlingen raken geïrriteerd, nemen het niet langer, … met soms als extreme reactie: pestgedrag.

In het eerste hoofdstuk omschrijven de auteurs wat zij verstaan onder een zorgzame basisschool. Ze beginnen bij het omschrijven van wat, volgens hen, zorgzaam opvoeden van kinderen inhoudt. Daarna schetsen ze wat dit kan betekenen voor de basisschool. Deze ‘vertaling’ geven ze essentieel weer in hun beschrijving van de zorgzame leerkracht en de zorgzame medeleerling. Tot slot leggen ze duidelijk uit wat men onder psycho-educatie moet verstaan. Daarbij tonen ze aan dat deze niet beperkt mag (lees: kan) blijven tot de leerling met een probleem, maar zich moet uitbreiden naar zijn omgeving. In het kader van dit boek bestaat deze omgeving uit de leerkracht en medeleerlingen van de klas. Want ook zij moeten leren omgaan met de leerling met een speciale nood.

In het tweede hoofdstuk gaan de auteurs dieper in op een vijftal leer- en ontwikkelingsproblemen. Ze beschrijven deze heel concreet en maken de impact ervan, zowel op het kind als zijn omgeving, duidelijk. De problemen die aan bod komen zijn:

  • ad(h)d
  • coördinatieontwikkelingsstoornis (DCD)
  • dyscalculie
  • dyslexie
  • syndroom van Gilles de la Tourette

Dit hoofdstuk sla je best niet over, ook al heb je al heel wat kennis over deze problemen vergaard. De auteurs leggen er immers die speciale accenten die ze belangrijk vinden in het licht van hun methode om aan psycho-educatie voor de ganse klas te doen.

Het derde hoofdstuk geeft de nodige uitleg bij de methode Zorgzame Klas. Je leest wat de methode niet is, wat je er wel mag van verwachten en wanneer je ze het beste toepast. Ze illustreren dit aan de hand van een vijftal gevalsbesprekingen. Je leert er ook hoe de methode concreet werkt. Lees zeker ook het stukje over de ingebouwde veiligheden van de methode er op na.

Het vierde hoofdstuk bevat de praktische handleiding van de methode. Aan de hand van het volledig uitgewerkte draaiboek kan de leerkracht ermee aan de slag. In het leerlingenhandboek uit het vijfde hoofdstuk staat het traject dat de leerlingen zullen volgen, volledig uitgeschreven.

Rest me nog alleen op te merken dat de bijlagen bij het boek voor een keer niet straffeloos kunnen genegeerd worden.

Naast het brengen van een unieke methode om op klasniveau aan psycho-educatie te doen, is het de verdienste van dit boek om het begrip psycho-educatie in het juiste – want ver dragende/verdragende - perspectief te plaatsen. De gemotiveerde leerkracht zal al snel merken dat door het toepassen van de beschreven methode de eigen draagkracht én de verdraagkracht van de leerlingen gevoelig toeneemt. Een tip voor onder de kerstboom!

afdrukken

15:42 Gepost door Lieven Coppens in Acco | Permalink | Tags: add, adhd, coördinatie, coördinatiestoornis, dcd, methodiek, dyscalculie, dyslexie, dyspraxie, tics, ticstoornis, tourette | |

2011.10.08

Handboek taalbeleid basisonderwijs

Auteur: Van den Branden Kris
Titel: Handboek taalbeleid basisonderwijs
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven/Den Haag
Jaar: 2010
Pagina's: 298
ISBN-13: 978-90-334-7928-1
Prijs: € 30,-

handboek taalbeleid basisonderwijsOp school een coherent taalbeleid voeren is geen nattevingerwerk. De centrale vraag hierbij is hoe je de taalontwikkeling van alle kleuters en leerlingen kunt stimuleren. En hoe je de verschillende snelheden die deze kinderen er op na houden, kunt beantwoorden met een gepast aanbod. Dat het niet kan lukken met een amalgaam van informele afspraken en verwachtingen, is iedereen wel duidelijk. Een goed taalbeleid ligt vast in een formeel taalbeleidsplan dat rekening houdt met de onderwijsbehoeften van de leerlingen en de ondersteuningsbehoeften van de leerkrachten. Alle leden van het schoolteam moeten dit plan immers willen en kunnen uitvoeren.

In het voorwoord betoogt Kris Van den Branden dat taalbeleid doelgericht, taalgericht, structureel, strategisch, schoolspecifiek en coherent is en ontstaat in samenwerking en dialoog met zoveel mogelijk leden van het schoolteam. Hij slaagt er bovendien in dit allemaal samen te vatten in één definitie (blz.11):

Taalbeleid is de structurele en strategische poging van een schoolteam om de onderwijspraktijk aan te passen aan de taalleerbehoeften van de leerlingen met het oog op het bevorderen van hun algehele ontwikkeling en het verbeteren van hun onderwijsresultaten.

Alle begrippen die hij hierin gebruikt, legt hij haarfijn uit. Al gauw is het de lezer dan ook duidelijk dat deze definitie een meerlagig en cyclisch model in zich verbergt. Meerlagig omdat het verder gaat dan het niveau van de individuele leerling, cyclisch omdat het gaat over een zichzelf evaluerend en zichzelf verbeterend model.

In het eerste deel van het boek komen de bouwstenen van een taalbeleid aan bod. Je leert dat de doelen op leerlingniveau (lees: de ontwikkelingsdoelen en eindtermen) de richtingaanwijzers voor de leerkracht zijn en blijven om in te kunnen spelen op de wel heel veel verschillende taalnoden van alle leerlingen. Je leert hoe je niet alleen aan de taalontwikkeling van de leerlingen in de lagere school kunt werken, maar ook dat het werken aan de taalontwikkeling van peuters en kleuters het beste gebeurt in een krachtige taalleeromgeving. Kris Van den Branden legt op een praktische manier uit hoe je dat doet. Op het moment dat je dit alles hebt doorgenomen, kom je al terecht in het vijfde hoofdstuk. Hier geeft de auteur duidelijke richtlijnen om de steeds moeilijker wordende instructietaal in vakken zoals wereldoriëntatie, wiskunde en muzische vorming toch toegankelijk te houden. Concreet krijgt de lezer hier een antwoord op de vraag hoe hij bewust kan omgaan met de moeilijkheid van de schooltaal in alle leergebieden en hoe hij de taalontwikkeling van de leerlingen in alle activiteiten kan bevorderen. In het zesde hoofdstuk gaat de auteur in op de vraag naar het wat, waarom en hoe van het evalueren van de taalontwikkeling.

Alvorens dit eerste deel af te sluiten, gaat Kris Van den Branden nog in op twee specifieke thema’s: het omgaan met meertaligheid en het betrekken van de ouders en de buurt bij het taalbeleid van de school. Dit zijn twee visiehoofdstukken die zich hier maar zeer moeilijk laten samenvatten. Lezen dus.

Het tweede deel staat in het teken van de processen die een taalbeleid draaiende houden. In het negende hoofdstuk legt de auteur uit hoe je als school een beginsituatieanalyse maakt op het niveau van de individuele leerling, de klas en de school. Deze analyse heb je nodig om het taalbeleidsplan, zoals beschreven in het tiende hoofdstuk van dit boek, te kunnen schrijven. In het elfde en laatste hoofdstuk leer je dan hoe je dit taalbeleidsplan uitvoert en evalueert.

Handboek taalbeleid basisonderwijs is een boek dat je best tweemaal leest. Laat voldoende tijd tussen de eerste en de tweede lezing en laat elke keer de inhoud onbevooroordeeld op jou inwerken. Alleen op deze manier smaak je de volledige rijkdom van dit werk. Je snapt dan ook waarom dit boek geen ondertitel kreeg. Deze zou de lezer zeker misleiden.

afdrukken

09:00 Gepost door Lieven Coppens in Acco | Permalink | Tags: basisonderwijs, kleuteronderwijs, lager onderwijs, taal, taalbeleid, taalontwikkeling, taalstimulering | |