BOEKetje onderwijs

PION Peuters in Ontwikkeling

2012-02-11T20:20:53+01:00

Auteur:	Cecile Kuijpers & Lianne Vermeulen
Titel:	PION Peuters in Ontwikkeling Een observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemen
Uitgeverij:	Acco
Plaats:	Leuven/Den Haag
Jaar:	2011
Pagina's:	102
ISBN-13:	9789033484049
Prijs:	€ 35,-

De PION-observatielijst is een evidence-based observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemen en bij uitbreiding ook jonge kinderen met een mentale beperking. Ze laat toe de volledige ontwikkeling van deze kinderen gestructureerd te observeren en in kaart te brengen. Dit vanuit de visie dat het taalvermogen van een kind ook van invloed is op:

de sociale ontwikkeling;
de emotionele ontwikkeling;
de ontwikkeling van de voorschoolse vaardigheden.

Deze lijst kwam tot stand door literatuuronderzoek en het bestuderen van gestandaardiseerde diagnostische instrumenten en bestaande peutervolgsystemen. Daarenboven werd er ook gebruik gemaakt van de praktijkervaring van kleuterleidsters.

In het eerste hoofdstuk beschrijven de auteurs het waarom en het ontstaan van hun instrument. In het tweede hoofdstuk gaan ze dieper in op ontwikkeling van kinderen. Naast de verschillende ontwikkelingsgebieden staan ze hier ook kort stil bij:

de basiskenmerken die iets zeggen over het welbevinden van een kind en de basis vormen voor een evenwichtige ontwikkeling zoals:
- vrij zijn van emotionele belemmeringen;
- nieuwsgierig en ondernemend zijn;
- zelfvertrouwen hebben;
- communicatie en contactname;
de betrokkenheid van een kind die zorgt voor het bevorderen van de ontwikkeling, zoals die zich uit in:
- concentratie en persistentie;
- energie en reactietijd;
- creativiteit;
- nauwkeurigheid;
- overgefocust zijn;
mogelijke risicofactoren zoals:
- impulsiviteit;
- passiviteit;
- geringe selectieve aandacht;
- geringe wendbaarheid;
- grote vermoeibaarheid.

Het hoeft geen betoog dat al deze factoren in de observatielijst terug te vinden zijn.

Hierna volgen er drie technische hoofdstukken. De auteurs beschrijven de constructie van de observatielijst en bespreken de psychometrische kenmerken van deze observatielijst, namelijk de validiteit en de betrouwbaarheid. Het zesde en laatste hoofdstuk is de handleiding.

In bijlage vind je een voorbeeld van de observatielijst zoals je die op http://www.uitgeverijacco.be/pion gratis van het Internet kunt halen.

Het verwende kind syndroom

2012-02-11T18:34:45+01:00

Auteur:	Willem de Jong
Titel:	Het verwende kind syndroom Jongens en meisjes verwaarloosd door verwenning
Uitgeverij:	Pica
Plaats:	Huizen
Jaar:	2011
Pagina's:	160
ISBN-13:	9789077671689
Prijs:	€ 17,50

Willem de Jong valt met de deur in huis. Hoe het mogelijk is dat ouders die het beste met hun kinderen voor hebben soms zo onnozel zijn in de opvoeding. Onnozel. Een woord dat je niet onmiddellijk verwacht uit de mond van een Nederlander. Ik nam dan ook onmiddellijk die andere gezette Nederlander onder de arm om de betekenis ervan zuiver te krijgen: ik houd het in deze context op de betekenis van onnozel als beduidend onervaren, liever dan op de betekenis van dom, idioot. De auteur vraagt zich af hoe het komt dat ouders, die perfect weten dat kinderen grenzen nodig hebben, deze grenzen zo snel laten varen als hun eigen kinderen er tegenaan lopen en er tegen protesteren. Als dat een enkele keer gebeurt, is er geen probleem. Gebeurt dit systematisch, dat raakt een kind daar aan gewoon en probeert het goedschiks of kwaadschiks altijd zijn zin te krijgen. Het wordt er niet plezieriger van, wel in tegendeel. Het waant zich het centrum van de wereld, kan geen frustratie meer aan en eist voortdurend zijn vermeende rechten op. We kunnen dan spreken van een problematische verwenning. Deze keert zich op (middel)lange termijn tegen het kind zelf. Soms zelfs in de vorm van een onterechte diagnose van ADHD of oppositioneel gedrag. Juist op dit punt gaat verwenning over in verwaarlozing. En moet men optreden.

In zijn boek gaat de auteur in het eerste deel op zoek naar de redenen voor en de vormen van problematische verwenning. Hij beperkt zich daarbij niet tot de meest gekende vorm, de materiële verwenning, maar heeft het ook over de pedagogische en affectieve verwenning. Daarbij staat hij uitgebreid stil bij de negatieve gevolgen van verwenning, zoals daar zijn:

een gebrekkige morele ontwikkeling;
een gebrekkige ego-ontwikkeling;
het ontwikkelen van sociaal angstig gedrag;
het ontwikkelen van een negatief zelfbeeld, een gering zelfvertrouwen en geringe zelfwaardering;
het ontwikkelen van depressieve klachten;
het ontwikkelen van agressief, dwingend of oppositioneel gedrag.

Tegelijk staat hij stil bij de gevolgen van deze problematische ontwikkeling voor het kind op latere leeftijd en voor de ouders.

In het tweede deel gaat Willem de Jong in op de rol van ouders als opvoedingsprofessionals die waar nodig steun moeten krijgen om hun kind te begeleiden doorheen de ontwikkelingstaken die het moet doorlopen en tot een goed einde te brengen. Zijn stelling: elke ontwikkelingstaak waar een kind door moet, is gekoppeld aan een opvoedings-opgave bij de ouders. Waar ouders die opvoedingsopgaven niet opnemen, ontstaat er een risico op verwenning. Juist die opvoedingstaak kunnen en mogen de ouders niet uitbesteden aan derden. Zij moeten het zelf doen. Hoe ze dat kunnen, legt de auteur duidelijk uit. Niet in het minst waar hij mogelijke acties koppelt aan de verschillende vormen van verwend gedrag bij de kinderen.

In het derde en laatste deel van dit boek legt de auteur uit hoe leerkrachten en andere beroepsmensen de ouders kunnen bijspringen in hun aanpak van een verwend kind.

Een zeer actueel boek met een frisse kijk!

Autisme en spel

2012-02-05T14:20:18+01:00

Auteur:	Jannik Beyer & Lone Gammeltoft
Titel:	Autisme en spel Creatieve en praktische ideeën voor spelactiviteiten
Uitgeverij:	Pica
Plaats:	Huizen
Jaar:	2010
Pagina's:	88
ISBN-13:	9789077671443
Prijs:	€ 16,50

Wie, net zoals ik, al veel boeken over autismespectrumstoornissen gelezen heeft, zal het beamen: over autisme en spel is er tot op vandaag maar weinig geschreven. Het boek van Jannik Beyer en Lone Gammeltoft verdient daardoor zeker een plaatsje op de lijst van verplichte literatuur over autismespectrumstoornissen. Ouders, leerkrachten en professionele hulpverleners zullen de kinderen met deze stoornis na het lezen van dit boek niet alleen beter begrijpen, maar ook nog beter kunnen begeleiden. Het is opnieuw de verdienste van de Nederlandse uitgeverij Pica om een dergelijk boek in Nederland en Vlaanderen onder de aandacht te brengen.

Dit boek bestaat uit een theoretisch en een praktisch gedeelte. In het theoretische gedeelte geven de auteurs op een zeer boeiende manier uitleg over autisme. Boeiend doordat ze de spelontwikkeling van kinderen met een autismespectrumstoornis vergelijken met deze van kinderen zonder deze stoornis. Bij spel staan er immers een drietal vaar-digheden (en hun onderlinge samenhang) centraal, vaardigheden die net voor kinderen met autismespectrumstoornissen problematisch zijn:

Sociale interactie;
Communicatie en dialoog;
Mentaal verbeeldingsvermogen en verbeeldingskracht.

Het zou te kort door de bocht zijn te zeggen dat dit deel een snelcursus autismespectrumstoornissen is. Toch slagen de auteurs erin om op deze manier kinderen met ass in hun zijn (nog) beter te doen begrijpen. Het tweede hoofdstuk uit dit eerste deel over Kenmerken en spelpatronen beschrijft de spelontwikkeling van de mens en legt meteen de link naar spelobservatie bij kinderen met autisme. Voor deze spelobservatie is trouwens door de uitgeverij een formulier voorzien op http://www.uitgeverijpica.nl/index.php/ontwikkelingsstoornissen/210-autismeenspel.

In het tweede deel leer je hoe je voor kinderen met autismespectrumstoornissen leerzame spelactiviteiten (spelfragmenten) kunt opzetten waarbij het kind zelf aangeeft op welk spelniveau het zich bevindt. Deze niveaus worden min of meer bepaald door de volgende spelstrategieën, zoals ze chronologisch in de spelontwikkeling van een kind voorkomen:

Aandacht, verwachting en gedeelde concentratie;
Imitatie en spiegelen;
Parallel spel en parallelle speldialoog;
Scripts en sociale verhalen;
Om de beurt,
Spelletjes en spelregels.

Per spelstrategie of niveau vind je in het boek een uitgewerkt spelfragment met heel veel concreet fotomateriaal dat een echte meerwaarde is.

ToM test-R

2012-02-04T19:31:44+01:00

Auteur:	Pim Steerneman & Cor Meesters
Titel:	ToM test-R
Uitgeverij:	Garant
Plaats:	Antwerpen/Apeldoorn
Jaar:	2009
Pagina's (handleiding + cd-rom):	28 + cd-rom
Pagina's (werkboek):	16
ISBN-13 (set):	9781162167725
ISBN-13 (handleiding + cd-rom):	9789044125375
ISBN-13 (werk):	9789044125382
Prijs (set):	€ 150,-
Prijs (handleiding + cd-rom):	€ 50,-
Prijs (werkboek):	€ 100,-

Met Theory of Mind (ToM) bedoelt men de cognitieve vaardigheid van iemand om aan zichzelf en anderen gedachten, gevoelens, ideeën en bedoelingen toe te schrijven en op basis daarvan te anticiperen op het gedrag van anderen. Een andere term hiervoor is sociale cognitie. Een van de theorieën over autisme stelt dat kinderen met een autismespectrumstoornis maar een beperkte sociale cognitie of Theory of Mind ontwikkelen. Hierdoor hebben ze heel wat moeite om sociale situaties juist in te schatten en hun gedrag daaraan aan te passen. Voor hen is de sociale wereld een uitermate onvoorspelbare omgeving. Waarom? Omdat ze vaak moeite hebben met het begrijpen van de bedoelingen en het gedrag van anderen. Hierdoor reageren ze voor de ‘normale buitenwereld’ op een vreemde manier. Het is de verdienste van de auteurs dat ze een uniek instrument ontwikkelden dat deze sociale cognitie in al haar bouwstenen meet.

Wie meer wil weten over het concept Theory of Mind, komt helemaal aan zijn trekken in het eerste hoofdstuk. De auteurs geven hierin uitgebreid uitleg. Daarnaast leggen ze de verbanden tussen de Theory of Mind en de autismespectrumstoornissen op een heel duidelijke manier uit. Na het lezen van dit hoofdstuk begrijp je waarom de auteurs onder de vorm van een gestructureerd interview een (handelingsgericht) instrument hebben gemaakt dat de ToM-vaardigheden van kinderen van vier tot twaalf jaar analyseert op hun sterke en zwakke kanten. Het is de bedoeling dat men op basis van deze test een trainingsprogramma maakt op maat van het individuele kind.

Het tweede hoofdstuk bespreekt de constructie van de ToM test-R en bevat de normen. Dit is het deel dat iedereen die de psychometrische kwaliteiten van het instrument wil kennen, moet lezen. Het derde hoofdstuk bevat de richtlijnen voor afname en scoring. Deze zijn onontbeerlijk voor een gestandaardiseerde afname. In bijlage en op de bijgeleverde cd-rom vind je het scoreformulier.

Het gaat hier wel degelijk om een volledig herwerkte versie die de vorige vervangt. Er zijn nieuwe normgegevens die de intussen verouderde normen vervangen. Bovendien maakt de test nu gebruik van afbeeldingen die de vragen veel beter ondersteunen, niet in het minst omdat men nu gebruik maakt van foto’s van gezichten in plaats van tekeningen.

Aspergirls

2012-02-04T19:32:07+01:00

Auteur:	Rudy Simone
Titel:	Aspergirls Een wegwijzer voor meisjes en vrouwen met het syndroom van Asperger
Uitgeverij:	Hogrefe
Plaats:	Amsterdam
Jaar:	2010
Pagina's:	204
ISBN-13:	9789079729289
Prijs:	€ 22,50

Mannen krijgen vaker dan vrouwen het syndroom van Asperger als diagnose. Dat kan niet alleen verklaard worden doordat het syndroom veel minder voorkomt bij vrouwen. Er zijn hiervoor nog twee andere redenen:

De kenmerken laten zich bij vrouwen op een andere manier waarnemen dan bij mannen;
Vrouwen zijn beter in staat zijn om de kenmerken te verbergen of te verdoezelen.

De diagnose voor deze vrouwen laat vaak op zich wachten. Dit betekent dat ze vaak op weinig of geen begrip kunnen rekenen. De auteur, Rudy Simone, wil daar met haar boek verandering in brengen. Zij heeft zelf het syndroom van Asperger en begeleidt mensen met dit syndroom. In een duidelijke geen-onzintaal gaat ze op een respectvolle manier in op de levensverhalen van een dertigtal vrouwen met Asperger. Ze haalt het bewijsmateriaal voor de specifieke kenmerken haarscherp uit deze verhalen naar voren. Wat meteen de herkenbaar van het boek meer dan ten goede komt. Wie dacht dat mensen met een stoornis in het autismespectrum niet in staat zijn tot humor, moeten eens goed opletten. Ook dit is een vooroordeel dat de auteur in haar boek onderuit haalt.

De auteur gaat thematisch te werk. Dit heeft als voordeel dat het boek zeer gestructureerd is en dat elk hoofdstuk op zichzelf staat. Je hoeft je met andere woorden niet door de levensverhalen van vijfendertig vrouwen met Asperger te worstelen om iets over een of ander thema te weten te komen. Hierdoor kun je het boek ook gebruiken als een gespecialiseerd naslagwerk. Enkele van de thema’s die aan bod komen zijn:

Verbeeldingskracht, jezelf leren lezen en speciale vermogens en ongebruikelijke interesses;
Overprikkeling;
Over verwijten en het internaliseren van schuldgevoelens;
Puberteit en mutisme;
Vriendschappen en sociale omgang;
Werk en carrière;
Kinderen krijgen;
Diagnoses, verkeerde diagnoses en medicatie;
Woedeaanvallen;
Maag- en darmproblemen en autisme;
Over de vraag of het syndroom van Asperger een handicap of een gave is en advies van Aspergirls aan Aspergirls.

Het boek richt zich niet alleen tot meisjes en vrouwen met het syndroom van Asperger. Maar ook tot hun ouders en – mutatis mutandis – hun omgeving. Daarvan getuigen de tips die bij elk thema te vinden zijn maar ook de laatste twee hoofdstukken van het boek die zich rechtstreeks tot de ouders richten.

Voor een keer kun je de bijlagen ook verplichte literatuur noemen. Dit is lang niet in alle boeken over een bepaald thema het geval.

Een boek dat je boeit van het begin tot het einde. Ook als je het leest vanuit het standpunt van een professionele hulpverlener.

Ik ben speciaal | 2

2012-02-04T19:37:46+01:00

Auteur:	Peter Vermeulen
Titel:	Ik ben speciaal \| 2 Werkboek psycho-educatie voor mensen met autisme
Uitgeverij:	EPO/Autisme Centraal
Plaats:	Berchem/Gent
Jaar:	2009 (zesde druk)
Pagina's:	246 + cd-rom
ISBN-13:	9789064453694
Prijs:	€ 25,-

Op een boekenblog als deze mag een werk als Ik ben speciaal niet ontbreken. Anders neem jezelf niet ernstig. Toen in 1999 Ik ben speciaal, de voorganger van Ik ben speciaal 2, op de markt kwam, heeft het ervoor gezorgd dat het begrip psycho-educatievoorgoed opgenomen werd in de Vlaamse zorgwoordenschat. Daarnaast – en zeker niet in het minst – bood het aan personen met een autismespectrumstoornis en hun begeleiders een mogelijkheid om op een systematische manier te werken aan een in de maatschappij zo geïntegreerd mogelijk leven. Hiermee vervoegt het de niet zo uitgebreide verzameling van boeken die mensen met een autismespectrumstoornis en hun omgeving hoop en perspectief bieden.

Gebruikers van versie 1 zullen zich misschien afvragen of het opportuun is om over te schakelen naar versie 2. Ik vergeleek ze beiden en moet de tekst op de achterflap beamen:

'Ik ben speciaal’ is, in de nieuwe gereviseerde versie, een programma voor psycho-educatie met als doel personen met autisme zelfkennis bij te brengen, kennis van (het eigen) autisme en hoe ermee om te gaan. Het hanteert een empowerende, socratische methode.
‘Ik ben speciaal’ is ontworpen om mee te werken: een kind, jongere of volwassene doorloopt samen met een volwassen persoon de verschillende werkbladen. Aanvullingen, verbeteringen, suggesties van ouders, mensen met autisme en dienstverleners zijn verwerkt in de tweede editie.

Het boek bestaat uit een theoretisch en een praktisch gedeelte. In het theoretische gedeelte leer je eerst het verhaal achter Ik ben speciaal 2 kennen. Hierdoor begrijp je dat deze tweede versie meer doet dan gewoon maar meedrijven op het succes van de eerste. Anders dan in de filmwereld is het vervolg veel beter dan de oorspronkelijke editie.

In dit eerste deel vind je eerst en vooral een zeer interessant hoofdstuk terug over het zelfbeeld van mensen met een autismespectrumstoornis. Wie dit hoofdstuk niet zou lezen om onmiddellijk met de lessen uit het praktische gedeelte aan de slag te gaan, loopt het risico om de bal gedeeltelijk of volledig mis te slaan. Het hoofdstuk over psycho-educatie is het antwoord op de vraag wat dat eigenlijk inhoudt. Ik kan alleen maar aan iedereen die ooit een werkje over psycho-educatie wil schrijven (ongeacht voor welke stoornis), aanraden om eerst deze tekst grondig te bestuderen. De andere theoretische hoofdstukken lees je als een handleiding bij het praktische gedeelte. Je leert er hoe je een socratisch gesprek voert met personen met een autismespectrumstoornis en hoe je aan hen uitlegt wat die stoornis voor hen betekent.

Het tweede deel van het boek is het praktijkgedeelte. Dit staat uiteraard uitgebreid stil bij de opbouw en uitwerking van de begeleidingssessies. Daarna introduceert het afzonderlijke methodieken die ontwikkeld werden voor jonge kinderen met een autismespectrumstoornis. Maar er is ook aandacht voor de broers, zussen en klasgenoten van de kinderen en jongeren met deze stoornis. Omdat zij ook met hen moeten leren omgaan. Minder relevant voor onze onderwijscontext, maar daarom niet minder interessant is het hoofdstukje over volwassenen met een autisme-spectrumstoornis. Het laatste hoofdstukje over ‘communicatietalenten’ is dan weer verplichte literatuur, ook voor personen zonder deze stoornis.

De materialen die je voor de verschillende methodieken nodig hebt, vind je op de bijgeleverde cd-rom.

Je kunt je niet inwerken in de problematiek van de autismespectrumstoornissen zonder dit boek gelezen en uitgeprobeerd te hebben.

De gouden weken

2012-01-22T01:57:44+01:00

Auteur:	Boaz Bijleveld
Titel:	De gouden weken Groepsvorming & Ouderbetrokkenheid
Uitgeverij:	Eduforce
Plaats:	Drachten
Jaar:	2011
Pagina's:	80
ISBN-13:	9789081712019
Prijs:	€ 22,95

Met dit boek wil de auteur een methodiek introduceren om in de eerste weken van het schooljaar het contact en de communicatie over en weer tussen leerlingen en leerkrachten zo te kneden dat er een heel schooljaar lang een fijne sfeer heerst in de klas. Dat lees je op de achterflap van het boek. Voor deze missie – want zo kun je het wel noemen – is hij niet over een nacht ijs gegaan. Dat kun je eerst en vooral al afleiden aan de auteurs die hij in zijn bibliografie vermeldt. We treffen zowel kleppers als Maslow, Marzano en Pameijer aan naast een aantal mindere goden. Toch meer dan voldoende om te kunnen spreken van een evidence based boek. Daarenboven is hij voor de groepsvormende activiteiten onder andere de mosterd gaan halen bij de Vlaamse Leefsleutels en de Nederlandse Stichting Lions Quest (Cfr. Leefstijl, de Nederlandse tegenhanger van de Vlaamse Leefsleutels). Wat dan weer de garantie is voor een voldoende practice based boek. Een boek met een stevig fundament, dat mag je wel zeggen.

In het eerste hoofdstukje schetst de auteur de achtergrond van zijn methodiek die zowel voor het lager als voor het secundair onderwijs geschikt is. Zoals de titel van het boek het laat vermoeden liggen de accenten op de groepsvorming en de ouderbetrokkenheid in de eerste weken van het schooljaar. Waarom de eerste weken? Daar heeft de auteur grondige redenen voor:

Je hebt nog invloed op de groepsvorming. Het is de klas die samen met de leerkracht de normen bepaalt. Men is eventuele informele groepsleiders voor;
Het creëren van ouderbetrokkenheid is minstens even belangrijk. Dit omwille van de bestaansloyaliteit die bestaat tussen ouder en kind. Door de ouders al heel snel bij het begin van het schooljaar uit te nodigen, kan men in een positief klimaat met elkaar praten. De kans dat er al negatieve voorvallen zijn geweest is nog heel klein en daardoor is de kans dat ouders onbevangen over hun kind informatie geven, nog zeer groot.

In het tweede hoofdstuk zet de auteur zijn veronderstellingen over leraren, leerlingen en ouders op een rijtje. Dit is heel belangrijk om de methodiek te begrijpen. Hierna begint de kern van het boek, uitgespreid over twee hoofdstukken.

Het derde hoofdstuk gaat dieper in op het thema groepsvorming. De auteur laat hierbij duidelijk in zijn kaarten kijken: je leert hoe hij de theorie en de praktijk geïntegreerd heeft in zijn methodiek. Het lijstje met groepsvormende activiteiten waarmee dit derde hoofdstuk eindigt, is allerminst volledig.

De ouderbetrokkenheid komt even uitgebreid aan bod in het volgende hoofdstuk. Centraal staat hier het ouder-gesprek en de houding hierbij van de leerkracht. Interessant is zeker ook de oudertypologie waarmee dit hoofdstuk eindigt. Het vijfde hoofdstuk van het boek is de uitgebreide bibliografie.

Dit boek heeft zeker een grote praktijkwaarde: met het aangereikte kader en de daaraan gekoppelde praktische activiteiten kan iedere leerkracht aan zijn professionaliteit werken. Aangezien ook in Vlaanderen de eerste weken gouden weken zijn, kan ik dit boek alleen maar aanbevelen.