2018.03.03

Breinvriendelijk onderwijs

Auteur: Spencer Kagan
Titel: Breinvriendelijk onderwijs
Feiten, praktische tips en coöperatieve structuren
Uitgeverij: Bazalt
Plaats: Rotterdam
Jaar: 2017
Pagina's: 360
ISBN-13: 978-94-6118-239-5
Prijs: € 59,00

Vooraf eerst dit: het is de verdienste van Dook Kopmels van uitgeverij Bazalt om door zijn onvermoeibare, jarenlange zoektocht naar steeds nieuwe relevante internationale onderwijsboeken deze voor het Nederlandstalige taalgebied beschikbaar te stellen. Het past hier dan ook om hem daarvoor hartelijk te danken en hem een virtueel erelint toe te kennen.

breinvriendelijk onderwijs - feiten, praktische tips en coöperatieve structurenSpencer Kagan, een van de belangrijkste pleitbezorgers van het coöperatief leren, gaat in dit boek op zoek naar, zoals de titel het zegt, breinvriendelijk onderwijs. Hiervoor maakte hij gebruik van het talrijke onderzoek dat de afgelopen jaren gedaan werd naar de werking van de hersenen. Waarom? Omdat je door deze kennis te gebruiken in de klas, je onderwijs kunt geven dat aansluit op de natuurlijke behoeften van het brein. Op basis van die onderzoeken van hersenwetenschappers kwam Spencer Kagan tot de volgende principes van breinvriendelijk onderwijs:

  • [Principe 1: Voeding] Het brein heeft voedsel nodig;
  • [Principe 2: Veiligheid] Het brein zoekt veiligheid;
  • [Principe 3: Sociaal] Het brein is een sociaal orgaan;
  • [Principe 4: Emotie] Het brein reageert op emoties;
  • [Principe 5: Aandacht] Het brein kan alleen dingen onthouden waaraan aandacht is besteed;
  • [Principe 6: Prikkels] Het brein pikt van nature uit bepaalde prikkels gemakkelijker op dan andere.

En meteen heb ik hiermee de structuur van het boek zelf aangegeven. Het is volledig opgebouwd rond deze 6 zes principes en houdt daarbij steeds een vaste structuur aan: elk principe krijgt zijn eigen deel in het boek met daarin telkens de volgende rubrieken:

  • Een kort en zeer toegankelijk theoretisch stuk dat het fundament is van het principe;
  • Een aantal instrumenten (tools) die ook verantwoord worden vanuit het wetenschappelijk onderzoek;
  • Ingekaderde concrete tips, tekstjes of hersenweetjes die de aangereikte instrumenten nog meer laten leven;
  • Verhelderende tabellen en grafieken;
  • Een positief-opiniërende conclusie;
  • Werkbladen om de inhoud verder te verduidelijken en/of te verwerken.

Het boek besluit met een overzicht van 27 didactische structuren die door Spencer Kagan werden uitgewerkt en in het boek voorkomen. Het gaat hier vanzelfsprekend over coöperatieve structuren die een effectief middel zijn om de in dit boek vermelde principes van breinvriendelijk onderwijs, in een aantal gevallen zelfs simultaan, toe te passen.

Het boek van Spencer Kagan heeft een directe en indirecte meerwaarde. Het steunt de leerkracht om zijn onderwijs nog beter af te stemmen om de (hersen)ontwikkeling van zijn leerlingen en brengt hem, indirect en op een zeer toegankelijke wijze, heel wat neurologische kennis bij. Een verplicht leerboek voor de leerkrachtenopleiding?

afdrukken

21:42 Gepost door Lieven Coppens in Bazalt | Permalink | Tags: brein, breinvriendelijk onderwijs, coöperatieve structuren, coöperatieve werkvormen, neurologie, neuroplasticiteit | |

2017.12.02

Gedragsmanagement in de klas

Auteur: Peter Hook & Andy Vass
Titel: Gedragsmanagement in de klas
Pocketboek
Uitgeverij: Bazalt
Plaats: Rotterdam
Jaar: 2017
Pagina's: 128
ISBN-13: 978-94-6118-240-1
Prijs: € 16,00

gedragsmanagement in de klas - pocketboekOp zoek naar een gemakkelijk te lezen boek met veel praktische tips over het beheersen van leerlingengedrag in de klas? Dan is dit pocketboek een goede keuze. Het is nog maar eens dankzij het opzoekings- en vertalingswerk van uitgeverij Bazalt dat dit nu ook voor het Nederlandstalig gebied beschikbaar komt. Mensen die mij kennen weten dat ik het niet hoog op heb voor de zogenaamde trukendozen die vol zitten met een amalgaam van niet met elkaar verband houdende achtergrondloze tips en technieken en zullen misschien verwonderd zijn dat ik dit pocketboek hier toch bespreek. De reden is eenvoudig: het is een boekje dat vertrekt vanuit een duidelijke visie op gedrag met tips en technieken die er wel mee in verband staan. Voor mij het betere werk dus.

Een korte inleiding legt de inhoudelijke basis voor het boekje. Aan bod komen hier onder andere het veilige school- en klasklimaat, de effectieve leraar, het belang van een positieve gedragsaanpak en dergelijke meer. In het hoofdstuk daarna gaan de auteurs dieper in op drie verschillende leiderschapsstijlen. Maar wees gerust, de van oudsher bekende 'laissez-faire' leiderschapsstijl wordt hier vervangen door een beter alternatief.

Hoe je de basis legt voor de voorgestelde aanpak is het onderwerp van het volgende hoofdstukje. Hier staat men onder andere stil bij belonen, straffen en het belang van een goede klasstructuur. Het hoofdstuk hierna bespreekt de acht kernprincipes waarop de aanpak berust. Die principes zie je onmiddellijk daarna heel concreet terugkomen in de voorgestelde tienstappenaanpak.

Achter de metafoor van de gereedschapskist hebben de auteurs dan een aantal tips en technieken verzameld die onmiddellijk en zonder veel omhaal toe te passen zijn in de klas. Het kader voor de praktijk hangen ze tenslotte op aan de vier R-pijlers: Rechten, Rekenschap, Regels en Routines. Hoe de auteurs deze begrippen invullen, lees je er in het boek zelf op na. Een reflecterende samenvatting rondt het boek af.

Warm aanbevolen, niet in het minst voor de beginnende leerkracht.

afdrukken

15:42 Gepost door Lieven Coppens in Bazalt | Permalink | Tags: gedrag, gedragsbeheersing, gedragsmanagement, gedragsproblemen, gedragsregels, klasgedrag, klassenklimaat, klassenmanagement | |

2017.09.24

Vraagtechnieken in de klas

Auteur: Gorden Pope
Titel: Vraagtechnieken in de klas
Pocketboek
Uitgeverij: Bazalt
Plaats: Rotterdam
Jaar: 2017
Pagina's: 128
ISBN-13: 978-94-6118-236-4
Prijs: € 16,00

vraagtechnieken in de klas - pocketboekVragen stellen in de klas is een gave die elke leerkracht bezit. Dat veronderstelt men althans. Maar is dat ook zo voor het stellen van de juiste vragen? Ik durf te stellen van niet. Omdat er in de klassen nog te veel vragen worden gesteld op het niveau van de oppervlakkige kennis, het geheugenwerk. Het aantal vragen dat peilt naar de diepere kennis en het leervermogen van de leerlingen, haalt het er niet bij. Dit wordt mijns inziens ook bevestigd door het onderzoek van John Hattie waar de vakkennis van de leerkracht een zeer laag effect heeft op de leerprestaties van de leerlingen. Niet omdat de leerkracht geen vakkennis bezit, wel omdat hij ze zelden of nooit gebruikt maar blijft hangen op het niveau van het oppervlakkige leren[1]. Of zoals hij het in hetzelfde boek zegt:

Er moet een belangrijke verschuiving komen van de overwaardering van oppervlakkige informatie (de eerste wereld) en de foutieve veronderstelling dat het doel van onderwijs grondig inzicht is of de ontwikkeling van denkvaardigheden (de tweede wereld), naar een evenwicht tussen beide dat ervoor zorgt dat leerlingen met meer succes plausibele theorieën over denken en de realiteit ontwikkelen (de derde wereld) [2].

En net hierin ligt de grootheid van dit kleine pocketboekje: het helpt leerkrachten om met behulp van vraagtechnieken dit evenwicht meer en meer op te zoeken. Gebaseerd op de taxonomie van Bloom maar er wel voorbij – ik weet: John Hattie had hier waarschijnlijk liever de SOLO-taxonomie van Biggs gezien - heeft Gorden Pope het stellen van de juiste vragen een hogere dimensie gegeven. Een hogere maar wel een zeer toegankelijke dimensie. Het boekje bestaat uit 6 hoofdstukken:

  • Vragen stellen
  • Het vraagklimaat
  • Vragen formuleren
  • De vraag overbrengen
  • Reageren op antwoorden
  • Een betere vragensteller worden

Is het eerste hoofdstuk het theoretische deel (nu ja, theoretisch?), dan zijn de volgende hoofdstukken zeer op de prak-tijd gericht. En soms wel confronterend voor de leerkracht die denkt het allemaal voor elkaar te hebben. Ik laat de titels van deze hoofdstukken even voor zich spreken, maar illustreer ze willekeurig aan de hand van enkele uitspraken uit het boekje:

  • Pesten en plagen is ook: ‘Verkeerde antwoorden belachelijk maken’
  • Slecht geformuleerde vragen zijn langdradig, dubbelzinnig, verpakt in extra informatie en grammaticaal onjuist
  • Je leerlingen hebben tijd nodig om na te denken, vooral als je van ze verwacht dat ze op een hoger niveau denken, een mening of een emotioneel antwoord geven. Door ze denktijd te geven, zorg je dat tijd om na te denken een vast onderdeel is van je klasroutine
  • Bescherm je leerlingen niet door alles wat ze zeggen voor de rest van de klas te herhalen. Leer ze om een spreken-in-het-openbaarstem te gebruiken als ze antwoord geven op een vraag
  • Welk soort vragen stel je het meest?

Dit is een (zak)boekje dat iedere leerkracht voortdurend bij zich zou moeten dragen en herlezen, en herlezen, en herlezen, …

Een naslagwerk met karakter!

[1] HATTIE, J., De impact van leren zichtbaar maken, Abimo|Bazalt, Sint-Niklaas|Rotterdam, 2014, blz. 211.
[2] HATTIE, J., De impact van leren zichtbaar maken, Abimo|Bazalt, Sint-Niklaas|Rotterdam, 2014, blz. 61.

naslagwerk met karakter afdrukken

12:22 Gepost door Lieven Coppens in Bazalt | Permalink | Tags: didactiek, methodiek, vraagklimaat, vraagtechniek | |

2017.03.12

Growth mindset - Pocketboek

Auteur: Barry Hymer & Mike Gershon
Titel: Growth mindset
Pocketboek
Uitgeverij: Bazalt
Plaats: Rotterdam
Jaar: 2017
Pagina's: 128
ISBN-13: 978-94-6118-229-6
Prijs: € 16,-

growth mindset - pocketboekPlus est en vous. De Brugse Lodewijk van Gruuthuse (1422 – 1492) wist het al. Er zit meer in u, je kunt altijd groeien. Als je daar zelf maar in gelooft. In die zin zou je kunnen stellen dat Carol Dweck haar theorie over de growth en de fixed mindset geïnspireerd heeft op de wapenspreuk van een Vlaamse middeleeuwer. Maar dit zou wellicht te chauvinistisch zijn. Maar goed. Het is een feit dat de laatste jaren de theorie van Dweck haar ingang heeft gevonden in onder andere het Vlaamse en Nederlandse onderwijs. Als het dan de verdienste is van de auteurs om op een heel aangename en enthousiasmerende manier het concept van de growth mindset inhoudelijk en praktisch aan leerkrachten over te brengen, dan is het (nog maar eens) de verdienste van de mensen van uitgeverij Bazalt om dit boekje op het spoor te komen en naar het Nederlands te vertalen. Zelf ben ik al een tijdje bezig met Carol Dwecks theorie rond de growth en fixed mindset en ik moet zeggen: dit boekje springt er voor mij uit.

Waarom? Omdat de auteurs de theorie van Carol Dweck beknopt maar heel juist naar de leerkrachten (en ouders) brengen en onmiddellijk vertalen in heel wat praktische strategieën om meteen mee aan de slag te gaan. Ze formuleren een krachtig antwoord op de vraag van veel leerkrachten en ouders: ‘Hoe maak ik van dit kind/deze jongere een gemotiveerde leerling die ervan overtuigd is dat hij alleen maar beter kan worden in de dingen die hij leert en onderneemt?’

Het boek bestaat uit de volgende zeven delen die ik hieronder gewoon weergeef, omdat de titels van elk deeltje perfect voor zich spreken:

  • Deel 1: Wat is mindset?
  • Deel 2: Met vallen en opstaan
  • Deel 3: Gerichte inzet
  • Deel 4: Feedback beter dan compliment en beloning
  • Deel 5: Metacognitieve vaardigheden
  • Deel 6: Let op je taalgebruik
  • Deel 7: Een growth mindset voor de groep

Elk deel bestaat uit korte heel leesbare stukjes die het thema kort, nuchter en zonder omwegen benaderen. Je hebt meteen een duidelijk en juist beeld. Concrete voorbeelden en praktische suggesties brengen alles tot leven.

En wat het allemaal nog beter maakt: het boek in de Nederlandse vertaling is, mits de leerkracht de nodige ondersteuning geeft, perfect behapbaar door kinderen uit de hogere jaren van het basisonderwijs en leerlingen uit het middelbaar onderwijs. Een creatieve leerkracht maakt er immers direct een leuk en leerrijk werkboekje van. Onder die vorm heeft het dan ook een sterke psycho-educatieve waarde.

Een naslagwerk met karakter!

naslagwerk met karakter afdrukken

19:43 Gepost door Lieven Coppens in Bazalt | Permalink | Tags: fixed mindset, groei mindset, growth mindset, maakbare brein, mindset, neurologie, neuroplasticiteit, neuropsychologie | |

2017.02.11

Je fantastische elastische brein vormen & rekken

Auteur: JoAnn Deak
Titel: Je fantastische elastische brein vormen & rekken
Uitgeverij: Bazalt
Plaats: Rotterdam
Jaar: 2017
Pagina's: 32
ISBN-13: 978-94-6118-232-6
Prijs: € 14,95

Je fantastische elastische brein vormen & rekkenVeel neurologisch onderzoek van de afgelopen tijd heeft aangetoond dat onze hersenen zich gedurende ons leven ontwikkelen en aanpassen. Iedereen heeft bij de geboorte een ongeveer gelijk brein, maar gedurende het leven past het brein en zijn ontwikkeling zich aan op basis van onze handelingen, zintuiglijke waarnemingen, onze gedachten en onze verbeelding. Dit fenomeen wordt aangeduid met de term neuroplasticiteit.  Deze ontwikkeling, deze aanpassing is geen acuut fenomeen maar het resultaat van een lang proces.

De hersenen kunnen zich reorganiseren doordat ze het vermogen hebben om verbindingen te maken tussen de hersencellen. Dit is geen overbodige luxe, aangezien er iedere dag miljoenen hersencellen afsterven en de hersenen zich daardoor moeten vernieuwen door het aanmaken van nieuwe cellen. Het is dus een continu proces. Hierbij hebben externe factoren wel degelijk een invloed op de mate en de intensiteit van de neuroplasticiteit. Zo maakt een kind dat naar school gaat en veel nieuwe dingen leert heel veel nieuwe cellen aan in onder andere deze hersengebieden die instaan voor de taal- en rekenvaardigheid.

Dit gegeven van de neuroplasticiteit sluit zeer mooi aan op Carol Dwecks theorie van de growth en fixed mindset, die stelt dat de manier waarop iemand naar zijn eigen vaardigheden en talenten kijkt en er mee omgaat in hoge mate bepaalt hoe hij zal leren en ontwikkelen. De growth mindset is de overtuiging dat iedereen, ongeacht waar hij nu staat, beter kan worden en dat inspanning en training noodzakelijk zijn om beter te worden. De fixed mindset is de overtuiging dat jouw talenten en intelligentie aangeboren zijn en nagenoeg niet veranderbaar. Met een growth mindset leer je beter, presteer je beter, heb je betere gevoelens en werk je beter samen. Met een fixed mindset leer je oppervlakkiger, zijn falen en fouten maken een sterk ontmoedigende ervaring en ga je uitdagingen uit de weg waardoor je minder leert en minder bereikt en daardoor bevestigd wordt in je vermoeden dat je het niet kunt.

Je fantastische en elastische brein vormen & rekken is een prentenboek voor kinderen van ‘6 tot 88’ jaar (of hoe staat dat nu weer op de gezelschapspelen vermeld?) over deze neuroplasticiteit van het brein en helpt om zowel de ‘jongste’ als de ‘oudste’ lezers ervan te overtuigen om zich een growth mindset aan te meten.

Wat dit prentenboek zo uitzonderlijk maakt is dat het de complexe materie van de neuroplasticiteit aan de hand van een goed geformuleerde uitleg en zeer mooie illustraties heel toegankelijk maakt zonder de vaktermen te vermijden of te vervallen in een infantiliserend taaltje. Met andere woorden: het neemt de lezer ernstig.

Een prentenboek om ‘U’ tegen te zeggen.

afdrukken

19:53 Gepost door Lieven Coppens in Bazalt | Permalink | Tags: fixed mindset, groei mindset, growth mindset, maakbare brein, mindset, neurologie, neuroplasticiteit, neuropsychologie | |