BOEKetje onderwijs

Mannen krijgen vaker dan vrouwen het syndroom van Asperger als diagnose. Dat kan niet alleen verklaard worden doordat het syndroom veel minder voorkomt bij vrouwen. Er zijn hiervoor nog twee andere redenen:

• De kenmerken laten zich bij vrouwen op een andere manier waarnemen dan bij mannen;
• Vrouwen zijn beter in staat zijn om de kenmerken te verbergen of te verdoezelen.

De diagnose voor deze vrouwen laat vaak op zich wachten. Dit betekent dat ze vaak op weinig of geen begrip kunnen rekenen. De auteur, Rudy Simone, wil daar met haar boek verandering in brengen. Zij heeft zelf het syndroom van Asperger en begeleidt mensen met dit syndroom. In een duidelijke geen-onzintaal gaat ze op een respectvolle manier in op de levensverhalen van een dertigtal vrouwen met Asperger. Ze haalt het bewijsmateriaal voor de specifieke kenmerken haarscherp uit deze verhalen naar voren. Wat meteen de herkenbaar van het boek meer dan ten goede komt. Wie dacht dat mensen met een stoornis in het autismespectrum niet in staat zijn tot humor, moeten eens goed opletten. Ook dit is een vooroordeel dat de auteur in haar boek onderuit haalt.

De auteur gaat thematisch te werk. Dit heeft als voordeel dat het boek zeer gestructureerd is en dat elk hoofdstuk op zichzelf staat. Je hoeft je met andere woorden niet door de levensverhalen van vijfendertig vrouwen met  Asperger te worstelen om iets over een of ander thema te weten te komen. Hierdoor kun je het boek ook gebruiken als een gespecialiseerd naslagwerk. Enkele van de thema’s die aan bod komen zijn:

• Verbeeldingskracht, jezelf leren lezen en speciale vermogens en ongebruikelijke interesses;
• Overprikkeling;
• Over verwijten en het internaliseren van schuldgevoelens;
• Puberteit en mutisme;
• Vriendschappen en sociale omgang;
• Werk en carrière;
• Kinderen krijgen;
• Diagnoses, verkeerde diagnoses en medicatie;
• Woedeaanvallen;
• Maag- en darmproblemen en autisme;
• Over de vraag of het syndroom van Asperger een handicap of een gave is en advies van Aspergirls aan Aspergirls.

Het boek richt zich niet alleen tot meisjes en vrouwen met het syndroom van Asperger. Maar ook tot hun ouders en – mutatis mutandis – hun omgeving. Daarvan getuigen de tips die bij elk thema te vinden zijn maar ook de laatste twee hoofdstukken van het boek die zich rechtstreeks tot de ouders richten.

Voor een keer kun je de bijlagen ook verplichte literatuur noemen. Dit is lang niet in alle boeken over een bepaald thema het geval.

Een boek dat je boeit van het begin tot het einde. Ook als je het leest vanuit het standpunt van een professionele hulpverlener.

Als je een boek zoekt met praktische en bruikbare tips om kinderen met ADHD doorheen het leven van elke dag te leiden, dan heb je dat met het Werkboek ADHD gevonden. Geschreven voor ouders en hun kind met ADHD, is het een opsteker voor beiden. Een opsteker omdat het een dubbel en constructief doel heeft: enerzijds het kind een aantal sociale vaardigheden aanleren om zich in dagdagelijkse situaties te redden, anderzijds het kind (weer) zelfvertrouwen geven. Deze positieve instelling vind je trouwens aan het einde van het boek terug in het Certificaat van voltooiing waar het kind drie positieve krachten van zichzelf moet opgeven.

Het zou ons te ver leiden om de 44 oefeningen hier één voor één te bespreken. Om echter een zicht te krijgen op de inhoud van het boek, geef ik hieronder enkele willekeurig gekozen voorbeelden. Let op de positieve manier van formuleren:

• Je kunt problemen vermijden;
• Je kunt een goede luisteraar worden;
• Je kunt er voor zorgen dat je ouders en leraren trots op je zijn;
• Je kunt ervoor zorgen dat school gemakkelijker en leuker wordt;
• Je kunt beter voor je spullen zorgen;
• Je kunt dagen aan waarop alles mis lijkt te gaan;
• Je kunt praten over wat je dwarszit;
• Je kunt met iedereen plezier maken;
• Je kunt compromissen leren sluiten en ruzies vermijden;
• Je kunt beter slapen;
• Je kunt een harmonieuzer gezin hebben.

Deze 44 activiteiten kun je onderverdelen in 4 centrale thema’s, die elk een deel van het boek uitmaken:

• Deel 1: Jezelf leren beheersen;
• Deel 2: Problemen op school de baas worden;
• Deel 3: Vrienden maken en houden;
• Deel 4: Je goed over jezelf voelen.

Elke activiteit heeft dezelfde structuur. Deze begint met een duiding van de activiteit in een kader met als titel Om te weten. Het is een stukje ‘theorie’ dat de auteur op een concrete manier en in de jij-vorm aanbrengt. Hierna volgt een levensechte schets van een situatie waarin de moeilijkheid zich voordoet. Dit voorbeeld moeten de kinderen op hun eigen situatie betrekken. Daarna volgen een tweetal opdrachten. Hoewel zeer verschillend van aard, komen deze opdrachten nagenoeg steeds op hetzelfde neer: reflecteren en handelingsalternatieven zoeken en vastleggen.

Lees voor je met het boek begint te werken zeker ook de brieven van de auteur aan de ouders en aan het kind. Dan weet je meteen wat je van dit boek kunt verwachten. Of zoals de auteur het zegt in zijn brief aan de ouders:

Er zijn geen pasklare antwoorden voor kinderen met ADHD – ieder kind heeft unieke behoeften. Maar ik hoop dat je kind onder jouw geduldige leiding en met de hulp van zijn school het geluk en het succes zal kennen dat iedere ouder voor zijn kind wenst;

of in zijn brief aan het kind:

Maar denk vooral niet dat je nu achterover kunt leunen terwijl je dit boek leest. Want hoe harder je zult werken, hoe meer je zult leren, net als op school.

Een eerlijk boek voor ouders, kinderen en hun begeleiders. Psycho-educatie in zijn actiefste vorm!

Je kent ze wel. Als ouder of leerkracht krijg je er grijze haren van. Je weet dat ze heel wat talenten hebben, maar ze komen er niet toe om die talenten te benutten. Omdat ze zich moeilijk op iets kunnen richten.

Recent wetenschappelijk onderzoek plaatste de executieve functies in de schijnwerpers. Dit zijn functies die het mogelijk maken om rationele beslissingen te nemen, impulsen onder controle te houden en zich te richten op wat er van belang is. Wanneer deze executieve functies niet werken zoals het moet, dan krijgen mensen problemen met hun doelgericht gedrag. Het is net dat wat er met deze kinderen aan de hand is. En bij veel kinderen met ADHD, autisme, leerstoornissen en niet-aangeboren hersenafwijkingen.

In het eerste deel van het boek geven de auteurs ons een kijkje in de wereld van de executieve functies. Zonder veel vakjargon, schotelen ze de lezer in het eerste hoofdstuk de noodzakelijke theorie voor. Zo leert hij dat er elf executieve vaardigheden zijn, verdeeld over twee dimensies:

De auteurs leggen heel goed uit wat men onder elk van deze functies moet begrijpen en hoe ze zich door rijping en ervaring in de hersenen ontwikkelen. In het tweede hoofdstuk beschrijven de auteurs hoe men de sterktes en zwaktes in deze functies kan vaststellen. Enkele uitgewerkte vragenlijsten bieden daarbij ondersteuning. Maar er is meer. In het derde hoofdstuk tonen de auteurs aan dat het minstens even belangrijk is dat de volwassene zijn sterktes en zwaktes in de executieve functies kent. Omdat die zijn reacties op zijn kind, en meer bepaald diens sterktes en zwaktes, bepalen. De codewoorden zijn flexibiliteit en compenseren. In hoofdstuk vier zetten de auteurs een boom op over hoe men er kan voor zorgen dat kind en taak bij elkaar passen.

Het tweede deel, waarin de ouders leren hoe ze hun kind kunnen helpen, start met hoofdstuk vijf. Hierin beschrijven de auteurs tien concrete principes waarmee men de executieve functies van kinderen kan verbeteren. Ze introduceren tegelijkertijd de drie manieren om executieve functies bij te brengen die aan de grondslag liggen van deze principes:

• het aanpassen van de antecedenten van het gedrag;
• het aanpassen van het gedrag zelf;
• het aanpassen van de gevolgen van het gedrag.

Deze komen in de hoofdstukken zes tot en met acht afzonderlijk aan bod. In elk van deze hoofdstukken geven de auteurs concrete tips over de aanpassingen die ouders kunnen doorvoeren. Zo leren ze bijvoorbeeld in hoofdstuk zes dat je als ouder de omgeving kunt veranderen door de fysieke of sociale omgeving, de aard van de taken die het kind moet uitvoeren en/of de interactiemanier tussen ouder en kind te veranderen.

Het derde deel begint met hoofdstuk negen en is meteen het meest praktische gedeelte van het boek. In dit negende hoofdstuk beschrijven de auteurs eerst en vooral de basisprincipes:

• zich beperken tot het noodzakelijkste;
• de principes leren die aan effectieve strategieën ten grondslag liggen;
• het aanpakken van specifiek zwak ontwikkelde executieve functies.

In het tiende hoofdstuk reiken de auteurs kant-en-klare plannen aan om kinderen te helpen om dagelijkse activiteiten, zoals huiswerk maken, studeren voor toetsen, naar bed gaan, … te voltooien. De titel zegt het zelf: het zijn zeer concrete plannen die men zonder meer kan uitvoeren.

Vanaf hoofdstuk elf komen alle executieve functies in afzonderlijke hoofdstukken aan bod. De auteurs vertalen elk van deze functies naar concrete, zeer herkenbare situaties. Aan de hand daarvan tonen ze aan wat ouders kunnen doen om die specifieke executieve functie te versterken. Heel interessant is de Sleutel tot succes waarmee elk hoofdstuk afsluit.

Als alle executieve functies op deze manier aan bod zijn gekomen, leer je als lezer in hoofdstuk 22 wat je kunt doen als al je inspanningen niet voldoende blijken te zijn. Heel belangrijk vind ik de reflectievragen die ouders zich kunnen stellen.

In het drieëntwintigste hoofdstuk houden de auteurs een pleidooi voor een uniforme en consequente samenwerking met de school. In het vierentwintigste en laatste hoofdstuk geven de auteurs nog enkele basisprincipes voor het omgaan met tieners met executieve functies.

Een schitterend boek, dat ouders, leerkrachten en hulpverleners enorm veel diensten zal bewijzen.