2012.11.02

Executieve functies bij kinderen en adolescenten

Auteur: Peg Dawson & Richard Guare
Titel: Executieve functies bij kinderen en adolescenten
Een praktische gids voor diagnostiek en interventie
Uitgeverij: Hogrefe
Plaats: Amsterdam
Jaar: 2010
Pagina's: 240
ISBN-13: 9789079729197
Prijs: € 39,95

executieve functies bij kinderen en adolescenten - een praktische gids voor diagnostiek en interventieDe laatste jaren groeit de aandacht voor de executieve functies heel snel. Executieve functies zijn vaardigheden die ons helpen beslissen op welke activiteiten we onze aandacht richten en welke we kiezen om uit te voeren. Hierdoor kunnen we ons gedrag organiseren en onmiddellijke ‘bevrediging’ uitstellen ten voordele van doelen op lange termijn. Ze helpen ons om ons op één ding te concentreren en om door te zetten tot een taak volledig is afgewerkt. Kortom: de executieve functies helpen ons om ons gedrag te reguleren. Helaas lukt dat niet bij iedereen even goed. Dan is het een zaak om te weten te komen wat er fout loopt en hoe we dit kunnen aanpakken. Aangezien executieve functies beschouwd worden als hoogontwikkelde cognitieve functies, is noch het in kaart brengen van de werking ervan noch het versterken ervan een eenvoudige zaak. Juist hierover gaat dit boek.

In het eerste hoofdstuk brengen de auteurs deze functies in kaart. Elke functie krijgt zijn naam, wordt verduidelijkt en ondergebracht in één van de twee categorieën. De eerste categorie wordt bevolkt door de functies die ons helpen om doelen te kiezen en te realiseren of ons helpen om oplossingen voor problemen te bedenken: plannen, organiseren, tijdsbeheer, werkgeheugen en metacognitie. De executieve functies uit de tweede categorie helpen ons om ons gedrag zo (bij) te sturen en aan te passen dat we de gestelde doelen effectief bereiken: reactie-inhibitie, emotieregulatie, volgehouden aandacht, taakinitiatie, flexibiliteit, doelgericht doorzettingsvermogen. Al deze executieve functies zijn van bij de geboorte aanwezig, maar moeten nog ontwikkeld worden. Deze ontwikkeling luistert nauw met de neurologische ontwikkeling van de hersenen. Ze ontwikkelen daarenboven ook in een bepaalde volgorde. Het hoe en waarom hiervan wordt in dit eerste hoofdstuk duidelijk uitgelegd. Een zeer interessant schema voor het basis- en secundair onderwijs is dit van de ontwikkelingstaken waarvoor executieve functies nodig zijn. Dit kan in een vraagverhelderend gesprek een leidraad zijn om de ontwikkeling van deze functies in kaart te brengen.

Het tweede hoofdstuk gaat over dit laatste: hoe schat je de ontwikkeling van de executieve functies in. Volgens de auteurs kan dit voor een deel aan de hand van  formele beoordelingsinstrumenten die gekoppeld zijn aan een meer informeel beoordelingsproces. Ze bespreken dan ook een aantal bruikbare formele beoordelingsinstrumenten. Daarnaast beschrijven ze hoe een informeel beoordelingsproces er volgens hen uitziet. De tabellen uit dit hoofdstuk, deze met de criteria ten behoeve van de executieve functies en de beoordelingstabel, maken alles voor de professionele diagnosticus duidelijk, daar waar de tekst zelf zou falen.

In het derde hoofdstuk staat het doel van de beoordeling van de executieve functies centraal: de interventie. Hier wordt het voor het eerst duidelijk hoe handelingsgericht de voorgestelde procedure is. Deze procedure, of interventieplanning zoals men ze in het boek noemt, wordt hier duidelijk uitgetekend. Ook de maten en de meetprocedures om de effecten van een interventie te meten, worden omstandig toegelicht. Als kers op de taart leggen de auteurs uit hoe het Response to Intervention-model bij problemen met de executieve functies stapsgewijs wordt toegepast. Het vierde hoofdstuk sluit hier heel nauw op aan en beschrijft de strategieën die men kan volgen om de executieve functies te stimuleren. Het schema dat hier uitspringt, is het schema waar er per executieve functie wordt aangegeven welke vragen de leerkracht stellen om de ontwikkeling van de executieve functies te stimuleren.

In het vijfde hoofdstuk beschrijven de auteurs negentien leeractiviteiten die de kinderen expliciet uitnodigen om meer algemeen hun executieve functies aan te wenden. In het zesde hoofdstuk komen een aantal interventies aan bod voor heel specifieke executieve functies. Daarna volgt een hoofdstuk over het coachen van leerlingen met zwakke executieve functies.

Het achtste hoofdstuk steekt hier boven uit: het beschrijft interventies die binnen het kader van het response to intervention-model kunnen gebruikt worden op de executieve functies te stimuleren en te versterken. Als je verder nog wil weten hoe je de executieve functies van speciale populaties kunt stimuleren, dan kun je terecht in het voorlaatste hoofdstuk. Hier komen onder andere stoornissen zoals ADHD en ASS aan bod. Lees je graag wat je doet wanneer een leerling zich in een overgangsfase in de ontwikkeling van een of andere executieve functie bevindt, dan lees je best ook het tiende en laatste hoofdstuk.

Voor iedereen die een snelle en bruikbare introductie wil in de wereld van de executieve functies, is dit een ideaal boek dat hem er ongetwijfeld zal toe aanzetten om deze materie verder te verkennen.

afdrukken

23:16 Gepost door Lieven Coppens in Hogrefe | Permalink | Tags: diagnose, executieve functie, interventie, response to intervention, rti | |

2012.10.27

Werkboek ontspanning voor kinderen

Auteur: Lawrence Shapiro & Robin Sprague
Titel: Werkboek ontspanning voor kinderen
55 oefeningen om stress te verminderen
Uitgeverij: Hogrefe
Plaats: Amsterdam
Jaar: 2011
Pagina's: 144
ISBN-13: 9789079729340
Prijs: € 19,95

werkboek ontspanning voor kinderen - 55 oefeningen om stress te verminderenOok kinderen kunnen stress hebben. Er zijn verschillende oorzaken:

  • echtscheiding van de ouders;
  • verhuizen;
  • een nieuwe school;
  • een sterfgeval in de familie,

Het eerste dat een kind dan nodig heeft, is een ouder die zelf niet gespannen is. Dat laatste is helaas niet altijd even vanzelfsprekend. Niet in het minst als wat stress bij het kind veroorzaakt, ook de ouder raakt. Deze laatste kan dan zelf zo onder druk staan dat hij er de stress van zijn kind even niet kan bijnemen, laat staan op een gepaste manier opvangen. Op een dergelijk moment is het dan ook van belang dat het gezin zich als geheel kan ontspannen.

In dit boek brengen de auteurs 55 activiteiten samen die ouders in en met hun gezin kunnen doen om de gezinsstress en/of individuele stress te verminderen. Hierbij nemen zij voor hun kinderen de rol van ontspanningscoach op zich. Na een korte inleiding waarin uitgelegd wordt hoe de ouders dit boek kunnen gebruiken, beschrijven de auteurs eerst en voor al een vijftal activiteiten die de ouders moeten toelaten bij zichzelf na te gaan welke impact stress op hen heeft en hoe ze daarmee kunnen omgaan.

In een tweede reeks van activiteiten, samengebracht in het tweede hoofdstuk van het boek, worden 9 activiteiten beschreven die het kind veerkrachtiger kunnen maken tegen zaken die stress met zich meebrengen en die ze moeten ondergaan omdat ze deze niet kunnen veranderen.

In het derde hoofdstuk beklemtonen de auteurs het belang van een goede ademhaling om ontspannen te kunnen zijn. Dit doen ze aan de hand van een viertal activiteiten die op de een of andere manier de ademhaling helpen reguleren.

Vanaf het vierde hoofdstuk komen dan de meer specifieke activiteiten aan bod die men individueel of als gezin kan doen om de stress te verminderen. Deze zijn per hoofdstuk georganiseerd rond een thema:

  • werken met geleide fantasieën;
  • werken rond en vanuit mindfulness;
  • yoga voor kinderen;
  • spel;
  • creativiteit;
  • lachen.

Een activiteitenboek voor kinderen en hun ouders, een inspiratieboek voor de professionele hulpverlener.

afdrukken

21:21 Gepost door Lieven Coppens in Hogrefe | Permalink | Tags: methodiek, ontspanningstechnieken, stress | |

2012.02.25

Opvoedwijzer ADD & ADHD

Auteur: Edward Hallowell & Peter Jensen
Titel: Opvoedwijzer ADD & ADHD
Tips en strategieën voor ouders van kinderen met aandachtsproblemen
Uitgeverij: Hogrefe
Plaats: Amsterdam
Jaar: 2009
Pagina's: 204
ISBN-13: 9789079729111
Prijs: € 19,95

opvoedwijzer add & adhd - tips en strategieën voor ouders van kinderen met aandachtsproblemenZie jouw kind met een aandachtsprobleem graag (hoe moeilijk dat ook soms kan zijn). Kijk niet naar zijn of haar tekortkomingen, maar naar het kenmerk dat daaronder verborgen zit en leer jouw kind om dat kenmerk positief te gebruiken. Dat is wat mij betreft het centrale idee van dit boek. In zich houdt het boek dan ook kritiek in op het medische deficiëntiemodel en sluit het aan bij een van de uitgangspunten van het handelingsgericht werken, namelijk het actief op zoek gaan naar de positieve en protectieve factoren om deze aan te wenden bij het aanpakken van het probleem. De ouders zijn de doelgroep van het boek. Wat niet wel zeggen dat andere opvoeders en professionelen er niets aan zullen hebben. Wel in tegendeel. Daarvoor zijn de aangereikte tips en strategieën te belangrijk.

In de eerste hoofdstukken (1 tot en met 3) duiden de auteurs het belang van de aanvaarding en het graag zien door de ouders. Ook al is dat niet altijd even gemakkelijk. Een belangrijk middel hiervoor is het zich kunnen inleven in wat het is om een kind met een aandachtsprobleem te zijn. Bovenop die aanvaarding en dat graag zien is en blijft de juiste hulp belangrijk. Voor de auteurs betekent dit dat je het kind en zijn ouders niet confronteert met een opsomming van de te verwachten problemen, maar dat de diagnose hen hoop geeft. Hierbij gaan ze het thema medicatie niet uit de weg. Wie echter denkt dat ze, vanuit hun visie, de medicatie ontraden, komt toch bedrogen uit. Met deze positieve boodschap uit het vierde hoofdstuk eindigt voor mij het eerste deel van het boek.

Een scharnierpunt is het vijfde hoofdstuk als inleiding op het tweede, virtuele deel van het boek. Hierin tonen de auteurs de tekortkomingen van het medische deficiëntiemodel aan. Om daarna een ander model voor te stellen. Ik laat hen zelf aan het woord (blz.71):

Het is tijd om het medische model achter ons te laten en het op sterkten gebaseerde model te omarmen. Daarmee kunnen we verlammende gevoelens als schaamte, angst, hopeloosheid en onvervulde dromen voorkomen. Bepaal zo snel mogelijk de sterke punten, (mogelijke) talenten, (mogelijke) interesses, potentiële sterke punten, verwachtingen, dromen, passies, verlangens en wensen. Richt daar de schijnwerper op. Laat dat verlichte landschap de geest van jouw kind – en de jouwe – vullen.

Hoofdstukken zes en zeven gaan op dezelfde geestdrift door. De auteurs tonen aan hoe men in de praktijk het positieve kan benadrukken en hoe men het goede in het slechte kan zien. Praktijkvoorbeelden en concrete tips maken dit duidelijker. De suggesties die ze geven, misstaan al evenmin in een traject van handelingsgericht werken.

In het achtste hoofdstuk wordt de cyclus van uitmuntendheid uitgelegd. Dit komt neer op een soort van vijfstappenaanpak om de positieve kenmerken achter het aandachtsprobleem naar boven te halen. Op dit punt aangekomen introduceren de auteurs in het negende hoofdstuk het Kolbe-model waarin de aangeboren intuïtieve manieren waarop mensen op een creatieve manier problemen oplossen en beslissingen nemen, een plaats krijgen. In het tiende hoofdstuk illustreren ze hoe dit model in de praktijk werkt.

De volgende hoofdstukken vormen samen het derde en laatste deel van het boek. Ze behandelen specifieke thema’s zoals de begeleiding op school en de diagnose van en het behandelingsplan voor een aandachtstoornis.

Het boek eindigt met een bijlage over het gebruiken van gedragsstrategieën. Een bijlage die je echt niet zonder meer mag overslaan.

afdrukken

18:50 Gepost door Lieven Coppens in Hogrefe | Permalink | Tags: aandacht, add, adhd, behandeling, concentratie, handelingsplan, methodiek, werkhouding | |

2012.01.28

Aspergirls

Auteur: Rudy Simone
Titel: Aspergirls
Een wegwijzer voor meisjes en vrouwen met het syndroom van Asperger
Uitgeverij: Hogrefe
Plaats: Amsterdam
Jaar: 2010
Pagina's: 204
ISBN-13: 9789079729289
Prijs: € 22,50

aspergergirls - een wegwijzer voor meisjes en vrouwen met het syndroom van aspergerMannen krijgen vaker dan vrouwen het syndroom van Asperger als diagnose. Dat kan niet alleen verklaard worden doordat het syndroom veel minder voorkomt bij vrouwen. Er zijn hiervoor nog twee andere redenen:

  • De kenmerken laten zich bij vrouwen op een andere manier waarnemen dan bij mannen;
  • Vrouwen zijn beter in staat zijn om de kenmerken te verbergen of te verdoezelen.

De diagnose voor deze vrouwen laat vaak op zich wachten. Dit betekent dat ze vaak op weinig of geen begrip kunnen rekenen. De auteur, Rudy Simone, wil daar met haar boek verandering in brengen. Zij heeft zelf het syndroom van Asperger en begeleidt mensen met dit syndroom. In een duidelijke geen-onzintaal gaat ze op een respectvolle manier in op de levensverhalen van een dertigtal vrouwen met Asperger. Ze haalt het bewijsmateriaal voor de specifieke kenmerken haarscherp uit deze verhalen naar voren. Wat meteen de herkenbaar van het boek meer dan ten goede komt. Wie dacht dat mensen met een stoornis in het autismespectrum niet in staat zijn tot humor, moeten eens goed opletten. Ook dit is een vooroordeel dat de auteur in haar boek onderuit haalt.

De auteur gaat thematisch te werk. Dit heeft als voordeel dat het boek zeer gestructureerd is en dat elk hoofdstuk op zichzelf staat. Je hoeft je met andere woorden niet door de levensverhalen van vijfendertig vrouwen met  Asperger te worstelen om iets over een of ander thema te weten te komen. Hierdoor kun je het boek ook gebruiken als een gespecialiseerd naslagwerk. Enkele van de thema’s die aan bod komen zijn:

  • Verbeeldingskracht, jezelf leren lezen en speciale vermogens en ongebruikelijke interesses;
  • Overprikkeling;
  • Over verwijten en het internaliseren van schuldgevoelens;
  • Puberteit en mutisme;
  • Vriendschappen en sociale omgang;
  • Werk en carrière;
  • Kinderen krijgen;
  • Diagnoses, verkeerde diagnoses en medicatie;
  • Woedeaanvallen;
  • Maag- en darmproblemen en autisme;
  • Over de vraag of het syndroom van Asperger een handicap of een gave is en advies van Aspergirls aan Aspergirls.

Het boek richt zich niet alleen tot meisjes en vrouwen met het syndroom van Asperger. Maar ook tot hun ouders en – mutatis mutandis – hun omgeving. Daarvan getuigen de tips die bij elk thema te vinden zijn maar ook de laatste twee hoofdstukken van het boek die zich rechtstreeks tot de ouders richten.

Voor een keer kun je de bijlagen ook verplichte literatuur noemen. Dit is lang niet in alle boeken over een bepaald thema het geval.

Een boek dat je boeit van het begin tot het einde. Ook als je het leest vanuit het standpunt van een professionele hulpverlener.

afdrukken

16:19 Gepost door Lieven Coppens in Hogrefe | Permalink | Tags: asperger, ass, autisme, autismespectrum, ontwikkelingsstoornis | |

2011.06.13

Werkboek ADHD

Auteur: Lawrence Shapiro
Titel: Werkboek ADHD. 44 oefeningen om kinderen sociale vaardigheden en zelfvertrouwen te leren.
Uitgeverij: Hogrefe
Plaats: Amsterdam
Jaar: 2010
Pagina's: 184
ISBN-13: 978-90-79729-29-6
Prijs: € 19,95

werkboek adhd - 44 oefeningen om kinderen sociale vaardigheden en zelfvertrouwen te leren.pngAls je een boek zoekt met praktische en bruikbare tips om kinderen met ADHD doorheen het leven van elke dag te leiden, dan heb je dat met het Werkboek ADHD gevonden. Geschreven voor ouders en hun kind met ADHD, is het een opsteker voor beiden. Een opsteker omdat het een dubbel en constructief doel heeft: enerzijds het kind een aantal sociale vaardigheden aanleren om zich in dagdagelijkse situaties te redden, anderzijds het kind (weer) zelfvertrouwen geven. Deze positieve instelling vind je trouwens aan het einde van het boek terug in het Certificaat van voltooiing waar het kind drie positieve krachten van zichzelf moet opgeven.

Het zou ons te ver leiden om de 44 oefeningen hier één voor één te bespreken. Om echter een zicht te krijgen op de inhoud van het boek, geef ik hieronder enkele willekeurig gekozen voorbeelden. Let op de positieve manier van formuleren:

  • Je kunt problemen vermijden;
  • Je kunt een goede luisteraar worden;
  • Je kunt er voor zorgen dat je ouders en leraren trots op je zijn;
  • Je kunt ervoor zorgen dat school gemakkelijker en leuker wordt;
  • Je kunt beter voor je spullen zorgen;
  • Je kunt dagen aan waarop alles mis lijkt te gaan;
  • Je kunt praten over wat je dwarszit;
  • Je kunt met iedereen plezier maken;
  • Je kunt compromissen leren sluiten en ruzies vermijden;
  • Je kunt beter slapen;
  • Je kunt een harmonieuzer gezin hebben.

Deze 44 activiteiten kun je onderverdelen in 4 centrale thema’s, die elk een deel van het boek uitmaken:

  • Deel 1: Jezelf leren beheersen;
  • Deel 2: Problemen op school de baas worden;
  • Deel 3: Vrienden maken en houden;
  • Deel 4: Je goed over jezelf voelen.

Elke activiteit heeft dezelfde structuur. Deze begint met een duiding van de activiteit in een kader met als titel Om te weten. Het is een stukje ‘theorie’ dat de auteur op een concrete manier en in de jij-vorm aanbrengt. Hierna volgt een levensechte schets van een situatie waarin de moeilijkheid zich voordoet. Dit voorbeeld moeten de kinderen op hun eigen situatie betrekken. Daarna volgen een tweetal opdrachten. Hoewel zeer verschillend van aard, komen deze opdrachten nagenoeg steeds op hetzelfde neer: reflecteren en handelingsalternatieven zoeken en vastleggen.

Lees voor je met het boek begint te werken zeker ook de brieven van de auteur aan de ouders en aan het kind. Dan weet je meteen wat je van dit boek kunt verwachten. Of zoals de auteur het zegt in zijn brief aan de ouders:

Er zijn geen pasklare antwoorden voor kinderen met ADHD – ieder kind heeft unieke behoeften. Maar ik hoop dat je kind onder jouw geduldige leiding en met de hulp van zijn school het geluk en het succes zal kennen dat iedere ouder voor zijn kind wenst;

of in zijn brief aan het kind:

Maar denk vooral niet dat je nu achterover kunt leunen terwijl je dit boek leest. Want hoe harder je zult werken, hoe meer je zult leren, net als op school.

Een eerlijk boek voor ouders, kinderen en hun begeleiders. Psycho-educatie in zijn actiefste vorm!

afdrukken

16:37 Gepost door Lieven Coppens in Hogrefe | Permalink | Tags: aandacht, add, adhd, concentratie, psycho-educatie, sociale vaardigheden, werkhouding, zelfvertrouwen | |