2017.02.04

SEL - Sociaal-emotioneel leren als basis

Auteur: Kees van Overveld
Titel: SEL
Sociaal-emotioneel leren als basis
Uitgeverij: Pica|Pelckmans Pro
Plaats: Huizen|Kalmthout
Jaar: 2017
Pagina's: 176
ISBN-13: 978-94-6337-020-2
Prijs: € 19,95

sel - sociaal-emotioneel leren als basisIk dacht dat Kees van Overveld met zijn Groepsplan gedrag voor het basis- en voortgezet onderwijs zijn Magnum Opus had geschreven. Niet dus. Met zijn nieuwste boek stelt hij mij in het ongelijk. Omdat dit boek hem zowel als zijn lezers raakt. Dit is immers geen boek van Kees, dit boek is Kees. Ik kreeg de kans om hem persoonlijk te leren kennen als een bijzonder mens: een warme, toegankelijke Nederlander die zijn kennis met zijn omgeving deelt vanuit een zachte, Vlaamse bescheidenheid. Deze warmte, toegankelijkheid, zachtheid en bescheidenheid vind je als lezer allemaal terug in SEL, Sociaal-emotioneel leren als basis. Het ademt Kees’ bezorgdheid uit dat het elk kind, elke jongere sociaal en emotioneel voor de wind mag gaan. Met dit boek heeft hij - hem kennende, onbewust en ongewild - een monument voor zichzelf opgericht.

SEL leert een kind omgaan met zichzelf en de ander. Het leert de eigen emoties en die van anderen begrijpen en ermee omgaan. Hierdoor werkt het ook preventief: wie in staat is om zichzelf in te leven in de ander, zal minder snel geneigd zijn om anderen te kwetsen of pijn te doen. SEL leert kinderen om hun conflicten op te lossen en om over hun eigen gedrag na te denken. Met andere woorden: het leert hen om hun relaties beter te onderhouden. Hierdoor zorgt het mee voor een positieve en veilige sfeer op school en kan het veel problemen, waaronder pesten, helpen voorkomen.

Het boek bestaat uit drie delen. In het eerste deel bespreekt Kees de geschiedenis en de theoretische achtergronden van het sociaal-emotioneel leren op school. Centraal staat voor mij hier de hiernavolgende definitie van SEL en de korte beschrijving van de 5 SEL-competenties.

Sociaal-emotioneel leren (SEL) is het proces waarbij leerlingen noodzakelijke kennis, attituden en vaardigheden verwerven en toepassen, teneinde beter te worden in het omgaan met zichzelf en de ander (blz.20).

Het gaat dus verder dan de spontane ontwikkeling van het kind. SEL wil die ontwikkeling actief ondersteunen door gerichte, systematische en planmatige acties. De competenties die hiermee samengaan zijn:

  • Besef van zichzelf;
  • Zelfmanagement;
  • Besef van de ander;
  • Relaties kunnen hanteren;
  • Keuzes maken.

In dit eerste deel staat de auteur verder nog stil bij de geschiedenis van het sociaal-emotionele leren, de onderzoeks-artikels die relevant zijn in het kader van dit boek en houdt hij een heus pleidooi voor het toepassen van SEL op de basisschool.

In het tweede deel werkt Kees van Overveld de vijf voornoemde competenties steeds volgens hetzelfde stramien uit. Je vindt steeds het volgende terug:

  • Een beschrijving van wat de competentie inhoudt;
  • Voorbeelden uit de praktijk;
  • Een overzicht van observeerbare gedragsindicatoren die passen bij de competentie;
  • Een theoretische verdieping;
  • De beschrijving van een aantal activiteiten (geen uitgewerkte lessen!) die typerend zijn voor de inhoud van de competentie.

In het derde en laatste deel reikt de auteur handvatten aan om voor de school een programma van Sociaal-emotioneel leren te selecteren, in te voeren en te borgen in de schoolcultuur.

Ook de bijlagen zijn stuk voor stuk belangrijk. Naast een concrete uitwerking van enkele leerlijnen voor SEL en een instrument om SEL-programma’s te beoordelen, vind je er ook een uitgewerkte minicursus waarmee scholen zich verder kunnen professionaliseren. Ook het instrument in verband met welzijn en veerkracht zal veel directies en leerkrachten aanspreken.

En nu maar hopen op het boek SEL voor het voortgezet onderwijs (Als dat al een suggestie mag zijn, Kees?). Want ook daar is er nog veel werk aan de winkel.

Nog maar eens een naslagwerk met karakter!

naslagwerk met karakter afdrukken

2017.01.29

UDL. Lessen ontwerpen voor iedereen

Auteur: Loui Lord Nelson
Titel: UDL
Lessen ontwerpen voor iedereen. Universal Design for Learning in de praktijk
Uitgeverij: Pelckmans Pro
Plaats: Kalmthout
Jaar: 2016
Pagina's: 192
ISBN-13: 978-94-6337-020-2
Prijs: € 28,50

.udl - lessen ontwerpen voor iedereen. universal design for learning in de praktijkInclusief onderwijs maakt de verscheidenheid van leerlingen binnen een en dezelfde klas alleen maar groter. Een aantal leerkrachten merkten terecht op dat differentiëren, compenseren, remediëren en dispenseren als ondersteuning niet meer zal volstaan. Ze zijn er zich dan ook van bewust dat ze op een andere manier moeten lesgeven, een manier waarmee ze alle leerlingen kunnen bereiken. Voor hen is er goed nieuws: het Universal Design for Learning, afgekort als UDL, biedt een degelijk antwoord op hun onuitgesproken vragen. De omschrijving uit het boek maakt meteen duidelijk wat UDL is:

UDL is een kader dat het proces ondersteunt van leeromgevingen en lessen met barrières naar het ontworpen van rijke leeromgevingen en lessen zonder barrières, die toegankelijk zijn voor alle leerlingen. Een rijke leeromgeving (d.i. de plaats waar geleerd wordt) wordt ontworpen rond de behoeften van alle leerlingen, niet enkel diegenen met een specifieke behoefte (bv. leerlingen met een beperking, leerlingen met een andere moedertaal, hoogbegaafde leerlingen). Hoe meer de leerlingen vertrouwd geraken met leeromgevingen en lessen die ontworpen zijn vanuit dat UDL-raamwerk, hoe zelfstandiger en creatiever ze als lerende worden (Meyer, Rose & Gordon, 2013). Dankzij UDL leren we de klas zien als een ecosysteem met een constante wisselwerking tussen leerlingen, leermiddelen, jezelf en de verwachtingen van de omgeving. Het UDL-raamwerk is ontworpen met oog voor al die behoeften (blz.23).

Het UDL is gebaseerd op onderzoek over onze hersennetwerken en hoe we reageren, leren en creëren. Het is gebaseerd op drie grote principes, met name betrokkenheid, representatie en actie & expressie.

Het is de verdienste van dit boek dat de lezer op een bondige maar zeer heldere manier geïntroduceerd wordt in de wereld van UDL. In het eerste deel maakt de lezer niet alleen kennis met UDL en de gebruikte terminologie, maar worden ook een aantal mythen meteen ontzenuwd. Enkele daarvan zijn:

  • UDL is niet gebaseerd op onderzoek;
  • UDL is gewoon differentiëren;
  • Als je UDL-materiaal koopt, dan doe je aan UDL;
  • Wil je aan UDL doen, dan heb je technologie nodig.

In het tweede deel van dit boek worden de drie principes van UDL grondig verkend en geconcretiseerd aan de hand van eenduidige aanbevelingen voor de leerkrachten. Hierbij spreekt de auteur hen persoonlijk aan, waardoor een en ander al meteen als niet vrijblijvend overkomt. Veel van deze aanbevelingen zijn daarenboven zo geformuleerd dat de leerkracht zich op een positieve manier aangesproken voelt: hij wordt immers aangesproken in zijn handelingsbe-kwaamheid.

In het derde en laatste deel worden de leerkrachten heel concreet begeleid in het opstellen van een les die binnen het kader van het UDL past. Hierover zeg ik alleen maar dat dit deel zeer enthousiasmerend werkt. Ik kreeg alvast zin om het zelf uit te proberen.

Niet te missen!

afdrukken

09:00 Gepost door Lieven Coppens in Pelckmans Pro | Permalink | Tags: inclusie, inclusief onderwijs, udl, universal design for learning | |

2017.01.22

Goed genoeg?

Auteur: Inge De Waele
Titel: Goed genoeg?
Een nieuwe visie op ouderschap
Uitgeverij: Pelckmans Pro
Plaats: Kalmthout
Jaar: 2016
Pagina's: 154
ISBN-13: 978-94-6337-015-8
Prijs: € 19,95

goed genoeg - een nieuwe visie op ouderschapHier wil ik vorming rond krijgen. Dat was mijn eerste reactie na het lezen van dit boek. Omdat je tussen de regels door leest dat Inge De Waele nog meer te bieden heeft dan wat ze in dit boek schrijft. De visie op opvoedingsondersteuning die ze presenteert, doorbreekt het stereotype beeld van de hulpverlener die aan de ‘niet handelingsbekwame’ ouders kant-en-klare opvoedingsadviezen geeft en verder opvolgt. Voor haar gaat het duidelijk niet over de vraag of de ouder goed genoeg is. Ze bekijkt de ouder-kindrelatie vanuit een growth mindset: hoe ouder en kind kunnen groeien in de uitdaging die opvoeding heet en hard werken vereist van beide kanten.

Nadat de auteur heeft uitgelegd wat de essentie is van de nieuwe visie op ouderschap die ze brengt, valt het boek uiteen in vijf grote delen. In het eerste deel gaat ze dieper in op de huidige context en de toegenomen complexiteit van gezinnen en ouderschapsvormen. Ze bespreekt meteen ook de nieuw tendensen in de samenleving die een invloed uitoefenen op het ouderschap. Ze heeft het onder meer over de invloed van bepaalde sociale perspectieven op ons zelfbeeld en het feit dat opvoeden niet waarden- en machtsvrij is.

In het tweede deel vertaalt Inge De Waele het systeemdenken in termen van processen die de relatie van de ouder met het kind en de omgeving beïnvloeden. Enige kennis van de systeempsychologie is hier wel handig, hoewel niet noodzakelijk, om dit deel goed te begrijpen. De vragen die in dit deel beantwoord worden zijn onder meer:

  • Waarom is een gezin meer dan de som der delen?
  • Wat is de wisselwerking tussen ouders en kind?
  • Waarom zijn grenzen belangrijk en hoe doorlaatbaar moeten ze zijn om dynamisch te zijn?

In het derde deel krijgen we inzicht in de keuzes die we kunnen maken in onze omgang tussen ouder en kind en hoe daarover kan gecommuniceerd worden. Voor de kenners: de vijf axioma’s van Watzlawick vormen de ruggengraat van dit deel.

Het vierde deel gaat over het creëren van voor de opvoeding inspirerende plekken. De auteur staat hier stil bij de invloed van fysieke aspecten in onze leefomgeving op de ouder-kindrelatie.

In het laatste deel lanceert Inge De Waele het concept van de oudersupervisie. Wat ze daarmee bedoelt, moet je in het boek zelf lezen: iedere poging tot samenvatting zou er maar onrecht aan doen.

Dit is een boek dat iedereen die werkt rond opvoedingsondersteuning nodig moet lezen. Al was het maar om te reflecteren over het eigen handelen, liever nog om het eigen handelen bij te sturen.

afdrukken

17:32 Gepost door Lieven Coppens in Pelckmans Pro | Permalink | Tags: opvoeding, opvoedingsondersteuning | |

2017.01.14

Een algemene orthopedagogiek

Auteur: Piet de Ruyter
Titel: Een algemene orthopedagogiek
Uitgeverij: Garant
Plaats: Antwerpen|Apeldoorn
Jaar: 2015
Pagina's: 691
ISBN-13: 978-90-441-3305-9
Prijs: € 54,90

een algemene orthopedagogiekMet de komst van het passend onderwijs in Nederland en het M-decreet in Vlaanderen zien veel leerkrachten zich op bepaalde momenten geconfronteerd met de eigen handelingsverlegenheid. Hierdoor zijn zij geneigd om voor bepaalde leerlingen snel uit te kijken naar een individueel aangepast opvoedingstraject, terwijl er een aantal mogelijkheden in de klas en op school niet gezien worden. Je kunt hen dat ook niet kwalijk nemen, aangezien ze vanuit hun opleiding niet kunnen terugvallen op de noodzakelijke algemene orthopedagogische basiskennis en er bovendien weinig of geen professionaliseringstrajecten zijn waar ze deze kennis kunnen opdoen. Het is dan ook verkeerd om ervan uit te gaan dat dit boek enkel bestemd zou zijn voor studenten in het hoger onderwijs die zich voorbereiden op een van de beroepen als opvoedingshulpverlener. Zoals op de achterflap vermeld wordt, is dit boek eveneens van belang voor studenten in een opleiding tot docent in het basis en secundair (voortgezet) onderwijs, omdat zij in hun werk niet alleen doorsnee leerlingen ontmoeten maar ook leerlingen met een specifieke opvoedvraag (sic). Niet in het minst omdat ze niet alleen pasklare oplossingen nodig hebben die ze gedachteloos kunnen toepassen, maar ook een duidelijke visie over opvoeden in de klas moeten ontwikkelen.

In zijn boek geeft De Ruyter in het eerste hoofdstuk aan wat algemene orthopedagogiek is en wat de waarde daarvan is binnen het geheel van de orthopedagogiek. In het tweede hoofdstuk gaat hij dan dieper in op het begrip handelen. Deze twee hoofdstukken heb je nodig om zijn visie over opvoeden die hij in het derde hoofdstuk uiteenzet, in het juiste perspectief te zien. In dit deel omschrijft hij vijf opvoedingsdoelen, waarvan hij er twee verder uitwerkt in het vijfde en zesde hoofdstuk omwille van de complexiteit en de omvang ervan. Voor hij zover is, tekent hij in het vierde hoofdstuk de somatische en psychische toerusting uit die de jongere bij zijn geboorte meekrijgt en die soms het opvoeden niet alleen voor hem maar ook voor zijn opvoeders danig verzwaart.

In hoofdstuk zeven gaat De Ruyter dieper in op de stagnerende opvoeding. Hiervoor gaat hij uit van de vijf opvoedingsdoelen die hij opsomde in het derde hoofdstuk. Het volgende hoofdstuk verduidelijkt dan wat de hulp kan zijn bij die stagnerende opvoeding. In het negende en laatste hoofdstuk gaat de auteur tenslotte in op de manier waarop de opvoedingshulpverlening moet georganiseerd zijn.

Een boek om niet te negeren.

afdrukken

14:36 Gepost door Lieven Coppens in Garant | Permalink | Tags: opvoeding, opvoedingsondersteuning, orthopedagogiek | |

2016.12.11

Leren zichtbaar maken met Formatieve Assessment

Auteur: Shirley Clarke
Titel: Leren zichtbaar maken met Formatieve Assessment
Laat leerlingen de volgende stap zetten in hun leerproces
Uitgeverij: Bazalt|Pelckmans Pro
Plaats: Rotterdam|Kalmthout
Jaar: 2016
Pagina's: 196
ISBN-13: 978-94-6118-223-4
Prijs: € 59,00

leren zichtbaar maken met formatieve assessment - laat leerlingen de volgende stap zetten in hun leerprocesWe kunnen er niet onderuit. John Hattie heeft de afgelopen jaren zijn stempel op het onderwijs gedrukt. Meer en meer scholen haken gretig in op zijn verhaal. Maar omdat John Hattie vanuit het onderwijsonderzoek geen recepten aanreikt zoals Robert Marzano, maar ingrediënten, zijn die scholen zelf aan het koken en bakken geslagen. Met wisselend succes. Want hoe combineer je de van Carol Dweck met het Formative Assessment van Dylan Wiliam en Shirley Clarke om leerlingen via de Learning Pit van James Nottingham en het doordachte feedbackmodel van John Hattie tot eigenaar te maken van hun eigen leren? Net op deze vraag geeft Shirley Clarke in dit boek haar – of zeg ik beter ‘het’ – antwoord. Een antwoord dat heel veel scholen tijd en ongelukkige experimenten kan besparen. Net hierdoor is dit boek naast het werk van John Hattie verplichte literatuur en een naslagwerk met heel veel karakter! Het is de verdienste van de Nederlandse bewerkers om de inhoud van dit boek dichter bij de Nederlandse en Vlaamse onderwijssituatie te hebben gebracht. Het bij het boek gemaakte filmmateriaal draagt daar eveneens toe bij.

In het eerste deel van het boek staat Shirley Clarke stil bij het wat en waarom van formatieve assessment. Belangrijker dan het definiëren van dit concept vind ik in dit deel de lijst met de twaalf elementen van formatieve assessment. Enkele daarvan zijn:

  • Een leercultuur waarin leerlingen en leraren een Growth Mindset hebben;
  • Leren in heterogene groepen met een gedifferentieerd aanbod;
  • Effectieve vragen om vast te stellen wat de leerlingen al weten en begrijpen;
  • Feedback van klasgenoten en leraren die gericht is op succes: wat is goed en waar is verbetering nodig.

In het tweede deel van dit boek worden deze twaalf ingrediënten, onderverdeeld in een drietal clusters uitgebreid en concreet besproken. De gevolgde indeling is als volgt:

  • De basis leggen: Hierin worden de voorwaarden beschreven om actieve, kritische en beoordelingsbekwame leerlingen te creëren;
  • Een effectief begin van de les: Hierin wordt beschreven hoe je de aanwezige voorkennis van de leerlingen kunt vaststellen, hun belangstelling kunt wekken, samen met hen succescriteria kunt formuleren en kunt praten over excellentie;
  • Ontwikkelen van het leren: Hierin wordt beschreven hoe men op basis van dialoog leerlingen de mogelijkheid kunt bieden en kunt helpen om zelf de mate van begrip aan te geven;
  • De effectieve afsluiting van de les: Hierin beschrijft Shirley Clarke verschillende technieken om leerlingen te stimuleren om te reflecteren op wat ze hebben geleerd en te ontdekken wat ze nog eens moeten bekijken of verder moeten ontwikkelen.

In het derde deel beschrijft de auteur hoe je formatieve assessment in de hele school kunt implementeren.

Zoals eerder gezegd: een naslagwerk met karakter.

naslagwerk met karakter afdrukken