2016.09.11

Knappe Kleuters

Auteur: Fanny Cattenstart, Baukje van Dijk, Marieke Groenewold, Marian Habermehl & Lilian van der Poel (Expertgroep ontwikkelingsvoorsprong)
Titel: Knappe Kleuters
Signaleringsinstrument ontwikkelingsvoorsprong
Uitgeverij: Schoolsupport
Plaats: Utrecht
Jaar: 2014
Pagina's: 144
ISBN-13: -
Prijs: € 149,50

knappe kleuters - signaleringsinstrument ontwikkelingsvoorsprongHoewel in 2014 al uitgegeven, was dit instrument om een ontwikkelingsvoorsprong bij jonge kinderen vroegtijdig op te sporen, toch aan mijn aandacht ontsnapt. Gelukkig was er iemand zo alert om mij hierop te wijzen. Het leek me dan ook meer dan gepast om deze map te bespreken bij het begin van het schooljaar. Vooral een paragraaf uit het theoretische gedeelte zette me hiertoe aan. Ik citeer:

Aan het begin van de basisschool zal een kind zich meestal snel aanpassen aan de groep. Op het eerste gezicht lijkt dit positief. Het kind doet immers netjes mee met de geldende regels en routines. Maar aanpassing waarbij het kind niet meer laat zien wie het zelf is en wat het zelf kan leidt tot een ongezonde situatie. Zo kunnen er problemen ontstaan doordat het kind zich verveelt. Hij bedenkt bijvoorbeeld allerlei spelletjes tijdens kringactiviteiten en verstoort daarmee de les. De negatieve reacties die hij keer op keer krijgt, ontnemen hem alle motivatie om nog mee te doen met de groep.

Dit sluit aan bij mijn persoonlijke overtuiging dat we gelijke onderwijskansen nog te vaak verengen tot de doelgroepen kansarme leerlingen, leerlingen met een mentale beperking, anderstalige nieuwkomers en dergelijke. Nochtans staat bij het gelijke kansenbeleid voorop dat we alle kinderen de kans moeten geven om zich te ontwikkelen volgens hun mogelijkheden. Dus ook de kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong. Het is dan ook heel belangrijk om hen vanuit een preventief en proactief standpunt zo snel mogelijk op te sporen.

En dan begin je deze map te bestuderen en krijg je ineens, zomaar uit nergens, zin om de inhoud ervan in een formule te gieten. En dan kom je na lang wikken en wegen tot het volgende:

formule

De theoretische achtergrond is deze van het model van hoogbegaafdheid van Renzulli en Mönks enerzijds en de visie van Kooijman en Kieboom anderzijds die beiden een model hanteren waarbij de zijnskenmerken van een persoon de belangrijkste factoren zijn die bepalen of iemand hoogbegaafd is. Daarbij is het heel belangrijk om de nuancering die de auteurs maken extra te benadrukken:

Aangezien dit signaleringsinstrument over kleuters gaat, spreken we van het signaleren van een ontwikkelingsvoorsprong. Voor het signaleren is het niet direct van belang of deze kinderen later wel of niet hoogbegaafd blijken te zijn. In de praktijk zien we echter vaak dat dit wel degelijk het geval is.

Het gaat de auteurs dus louter over het opsporen, niet om het voorspellen. Het instrument is bedoeld om de kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong de extra zorg en uitdaging te geven die ze verdienen. De extra aandacht die de auteurs geven aan het onderpresteren, ook bij kleuters, maakt het geheel tot een zeer waardevol instrument.

Net zoals bij andere instrumenten, hebben de auteurs keuzes moeten maken. Sommigen zullen hierover enthousiast zijn, anderen wat minder. Toch staat het boven kijf dat deze keuzes weloverwogen zijn gemaakt om tot een coherent instrument te komen. En dat is hen enorm goed gelukt. Het bestaat uit:

  • Een uitgebreide intakeprocedure waarin er heel veel aandacht is voor de anamneselijst die door de ouders werd ingevuld;
  • Een langere observatieperiode van de gesignaleerde kinderen waarbij ook de ouders betrokken worden;
  • Een voortdurend vergelijken van de gesignaleerde leerling met de andere leerlingen in de eigen groep en het voortdurend terugkoppelen naar het leerlingvolgsysteem en de verschillende leerlijnen zoals die zijn uitgeschreven door de Nederlandse Marcel Schmeier (onderwijsadviseur taal en rekenen met een ruime ervaring als leerkracht en intern begeleider in het speciaal en regulier basisonderwijs), de man achter het boek Expliciete Directe Instructie dat we eerder op deze boekenblog bespraken.

Alle materialen die men hiervoor nodig heeft, worden in de bijlagen meegeleverd.

Tot slot wil ik nog stilstaan bij het uitstekende verdiepingshoofdstuk uit deze map dat uit de volgende rubrieken bestaat:

  • Comfortzone en zone van de naaste ontwikkeling;
  • Mindset;
  • Delphi model van Kooijman;
  • Model van Tessa Kieboom;
  • De Executieve Functies;
  • Profielen van hoogbegaafdheid;
  • Onderpresteren;
  • Taxonomie van Bloom.

Al deze rubrieken hebben een lage leesdrempel: de theorie wordt zeer concreet en herkenbaar aangebracht.

Kortom. Een instrument dat heel veel aandacht verdient.

afdrukken

20:33 Gepost door Lieven Coppens in Schoolsupport | Permalink | Tags: diagnostiek, intelligentie, kleuteronderwijs, ontwikkelingsvoorsprong, preventie, hoogbegaafd, onderpresteren, zorg | |

2016.09.04

Hulpwaaier TOS

Auteur: Jet Isarin
Titel: Hulpwaaier TOS
Tips en strategieën bij de hand
Uitgeverij: Kentalis|Pica
Plaats: Sint-Michielsgestel|Huizen
Jaar: 2016
Pagina's: 92
ISBN-13: -
Prijs: € 14,95

hulpwaaier tos - tips en strategieën bij de handDe prestigieuze reeks hulpwaaiers van uitgeverij Pica heeft er een broertje (of is het een zusje?) bij: de Hulpwaaier TOS.

De Taalontwikkelingsstoornis (TOS) is in het onderwijs recentelijk meer onder de aandacht gekomen. Al te lang werd ervan uitgegaan dat de zorg voor leerlingen met een dergelijke stoornis iets was dat buiten de school door specialisten moest worden aangepakt. Niets is minder waar. Het is een van de grote verdiensten van Jet Isarin om dit onderwerp op een bevattelijke manier naar ouders en leerkrachten en leerlingenbegeleiders gebracht te hebben. Het is de verdienste van uitgeverij Pica om het werk van Jet Isarin in zijn fonds een mooie plaats te hebben gegeven. Eerder besprak ik op deze blog haar Spraaktaal Kids en Spraaktaal voor jongeren. Trouwe lezers van deze blog weten dat ik er erg enthousiast over was. Ik ben dan ook heel blij om nu haar Hulpwaaier TOS voor te kunnen stellen.

Net zoals de andere hulpwaaiers die uitgegeven werden door uitgeverij Pica blinkt deze waaier uit door zijn oerdegelijkheid en toegankelijkheid. Zoals altijd is hij onderverdeeld in verschillende rubrieken met elk een eigen kleurcode:

  • Wat is een taalontwikkelingsstoornis;
  • Gevolgen van TOS;
  • Tips en strategieën voor iedereen;
  • Tips en strategieën voor thuis;
  • Tips en strategieën voor het onderwijs;
  • Tips en strategieën voor stage en werk;
  • Boeken, websites en hulpmiddelen – praktisch en theoretisch.

Maar deze opsomming doet deze rubrieken geen recht. Ze zijn immers veel rijker dan hun titel laat vermoeden. Zo komen bijvoorbeeld de volgende thema’s aan bod in de rubriek Wat is een ontwikkelingsstoornis:

  • Wat is een taalontwikkelingsstoornis;
  • Samenspel van taal en neurocognitie;
  • Signalen;
  • Kenmerken;
  • Meertaligheid, taalachterstand en TOS.
  • Diagnostiek en behandeling;
  • Prevalentie;
  • Oorzaken en prognose.

Elke rubriek bevat een schat aan informatie. Je krijgt niet alleen inzicht in deze stoornis en haar gevolgen, maar ook tips en strategieën op verschillende domeinen. Deze tips en strategieën zijn zo helder aangebracht dat ze door iedereen heel vlug begrepen worden en daardoor maximaal kunnen ingezet worden.

Kinderen en jongeren met een TOS hebben een heel specifieke handleiding. Dankzij Jet Isarin en uitgeverij Pica kunnen ze deze nu in zakformaat met zich meenemen. Zijzelf en hun omgeving worden er beter van. Zeker weten!

afdrukken

Wijzer in Onderwijsbehoeften

Auteur: Nicole Gabriël & Selma Huitema
Titel: Wijzer in Onderwijsbehoeften
Effectieve gesprekken met leerlingen in het basisonderwijs
Uitgeverij: Pica|Zien in de klas
Plaats: Huizen|Maarssen
Jaar: 2016
Pagina's: Handleiding (64 pag.) met 24 kaarten in doos
ISBN-13: 978-94-91806-69-8
Prijs: € 21,95

wijzer in onderwijsbehoeften - effectieve gesprekken met leerlingen in het basisonderwijsZowel in Vlaanderen als Nederland is het adagio van het handelingsgericht werken, de onderwijsbehoeften van de leerling staan centraal, algemeen gekend. In Vlaanderen werd dit door de komst van het M-decreet nog eens extra benadrukt. Uit mijn eigen beroepservaring weet ik dat het voor veel onderwijsmensen niet altijd evident is om de standaardlijst met onderwijsbehoeften los te laten en bij en met het individuele kind op zoek te gaan naar de specifieke onderwijsbehoeften. Nu Nicole Gabriël en Selma Huitema hun eigen methodiek in deze publicatie ter beschikking stellen van iedereen, is hier geen enkel excuus meer voor.

De auteurs bieden de leerkracht die met een leerling een gesprek over zijn specifieke onderwijsbehoeften wil aangaan een praktische methodiek aan. Hierbij is het de bedoeling dat de leerkracht het gesprek goed voorbereid door eerst voor de leerling in kwestie een lastige situatie te kiezen met het gedrag dat hij wil veranderen en dat gedrag te beschrijven in termen van concreet en zichtbaar gedrag zodat de leerling alles heel goed begrijpt. Daarna kiest hij een van de 24 kaarten waarbinnen de lastige situatie valt of waar deze het beste bij aansluit. De set kaarten bevat 4 openingsvragen, 11 vragen over werkhouding, 8 kaarten in verband met gedrag en een routekaart die van het Internet moet worden gehaald.

De handleiding beschrijft duidelijk hoe er gewerkt moet worden. In essentie komt het erop neer dat men uitgaande van de moeilijke situatie met de leerling op zoek gaat naar hoe het anders kan (moet) en wat de leerling daar zelf denkt voor nodig te hebben. Dit alles gebeurt in een positieve groeisfeer.

In de handleiding vindt de leerkracht per kaart vier heldere rubrieken:

  • Een beschrijving van het gedrag;
  • De vragen die hij kan stellen;
  • Een lijst met mogelijke onderwijsbehoeften;
  • Tips voor de mogelijke aanpak.

Soms is er sprake van extra materialen. Deze kunnen gratis van het Internet gehaald worden via de volgende internet-verwijzing: http://www.zienindeklas.nl/producten.

Meer dan de moeite waard!

afdrukken

17:24 Gepost door Lieven Coppens in Pica, Zien in de klas | Permalink | Tags: basisonderwijs, handelingsgericht werken, methodiek, onderwijsbehoeften, oplossingsgericht werken | |

2016.03.17

Ik leer een woord

Auteur: Marja Borgers
Titel: Ik leer een woord
Woordenschatspeel-, leer- en voorleesboek voor jonge kinderen
Uitgeverij: Garant
Plaats: Antwerpen|Apeldoorn
Jaar: 2015
Pagina's: 136
ISBN-13: 978-90-441-3327-1
Prijs: € 23,-

ik leer een woord - woordenschatspeel-, leer- en voorleesboek voor jonge kinderenEen goede woordenschat is een heel belangrijke voorwaarde om het op school goed te kunnen doen. Kinderen die om een bepaalde reden met een beperkte woordenschat aan de onderwijsstartlijn komen, krijgen vaak heel snel problemen bij het leren lezen en later eveneens bij het begrijpend lezen.  Marja Borgers heeft dit fenomeen zeer goed beschreven in de inleiding van dit boek:

Veel kinderen hebben te maken met een taalachterstand. Deze achterstand kan verschillende oorzaken hebben, waaronder een (taal)ontwikkelingsstoornis, meertaligheid of een gebrekkig taalaanbod uit de omgeving. Een taalachterstand kan zich manifesteren in diverse domeinen van de taal, zoals in de ontwikkeling van klanken, woorden en zinnen. Vaak is er bij taalachterstand sprake van een woordenschatachterstand oftewel een (te) kleine woordenschat in relatie tot de leeftijd van de kinderen. Een te kleine woordenschat leidt tot een beperkt taalbegrip en brengt het risico met zich mee dat kinderen ook een achterstand ontwikkelen in het lezen, met alle gevolgen van dien. Het is daarom zinvol om de woordenschat bij kinderen te vergroten.

Daarbij komt nog het feit dat het hier niet gaat over om het even welke woordenschat, maar wel over een goede basis- en schooltaalwoordenschat. De introductie van de nieuwe AVI-procedure, en meer bepaald één onderdeel daarvan (de Cito-toets Leestechniek), heeft mij geleerd dat veel kinderen juist over die woordenschat struikelen. Het is volgens mij dan ook belangrijk – en dit zeg ik niet voor het eerst – dat we in de kleuterjaren het occasionele en vaak willekeurige woordenschatonderwijs vervangen door een systematisch ingepland onderwijs gericht op die basis- en schoolwoorden-schat. Ook in het kader van de kansenbevordering is dit essentieel.

Het boek van Marja Borgers komt hier volledig aan tegemoet en kan gebruikt worden door ouders, leerkrachten en professionele begeleiders. Ook al heeft het niet de pretentie om alle woorden aan te brengen die een kind moet beheersen in het eerste leerjaar, geeft het alvast een sterke aanzet om de betekenis van woorden achterna te gaan. Hiervoor zijn ook de werkvormen uit het boek zorgvuldig gekozen: ze zijn allemaal gebaseerd op deskundige inzichten in verband met de manier waarop men het beste de betekenis van woorden aanleert. Bovendien krijgt de gebruiker duidelijk uitgelegd wat de uitgangspunten zijn bij dit boek en hoe hij bijgevolg met de woorden uit dit boek aan de slag moet. De woorden in dit boek zijn georganiseerd rond een zestigtal zinvolle thema’s. Een willekeurige greep uit deze thema’s geeft ons bijvoorbeeld: Het lichaam en de zintuigen, Op reis, Praten en vertellen, Op avontuur in de natuur, Stilzitten is moeilijk, Lezen en schrijven en Klusjes rond het huis.

Ik mag zeker niet vergeten te vermelden dat het boek een zeer kindvriendelijke uitstraling heeft dankzij de kleurrijke afbeeldingen en grafische voorstellingen die allemaal in dienst staan van het ultieme doel: de woordenschat van kinderen vergroten. Het is dan ook heel belangrijk dat de gebruiker de rubriek Inhoud van dit boek op bladzijde 9 zeer grondig leest.

Ik zou wensen dat men dit boek tot verplichte literatuur maakt voor elke kleuterleerkracht en elke leerkracht van het eerste leerjaar (voor Nederland: groepen 1 tot en met 3) en de ouders begeleidt bij het gebruik ervan. Een van de zinvolste boeken die ik de afgelopen tijd in verband met woordenschatonderwijs onder handen kreeg.

afdrukken

16:16 Gepost door Lieven Coppens in Garant | Permalink | Tags: taal, taalbegrip, taalontwikkeling, taalvaardigheid, taalverwerving, woordenschat | |

2016.03.11

Handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs

Auteur: Noëlle Pameijer & Tanja van Beukering
Titel: Handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs
Een praktijkmodel voor diagnostiek en advisering
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven|Den Haag
Jaar: 2015
Pagina's: 472
ISBN-13: 978-90-334-9793-3
Prijs: € 47,50

handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs - een praktijkmodel voor diagnostiek en adviseringIn het begin van de jaren negentig (1992) van vorige eeuw maakte ik voor het eerst kennis met Noëlle Pameijer. Op een vormingsnamiddag kwam ze samen met professor Ruijssenaars spreken over het hypothesentoetsend model en de diagnostiek van leer- en opvoedingsproblemen. Dit was gebaseerd op de omschrijving van diagnostiek van De Bruyn uit 1985. Ik herinner me nog perfect het knalgele boekje waarin ze dit alles beschreef. In dit boek beschreef ze ook het hypothesentoetsend model volgens De Bruyn, Pameijer, Ruijssenaars en van Aarle dat in 1995 verscheen onder de vorm van een boek met als titel Diagnostische besluitvorming. Handleiding bij het doorlopen van de diagnostische cyclus. Samen met Tanja van Beukering ontwikkelde Noëlle Pameijer haar visie verder om die in 1997 neer te schrijven in het boek Handelingsgerichte diagnostiek. Een praktijkmodel voor diagnostiek en advisering bij onderwijsleer- en opvoedingsproblemen. Dit boek werd een eerste keer volledig herwerkt in 2004 en aangepast aan de vernieuwde inzichten. In 2007 verscheen dan het boek Handelingsgericht werken op school. Samen met leerkracht, ouders en kind aan de slag waarin ze samen met anderen beschreef hoe zorgteams handelingsgericht kunnen samenwerken met de onderwijsbegeleidingsdiensten, dit steeds vanuit het perspectief van de interne zorg op school. Dit kreeg in 2010 een vervolg onder de vorm van het boek Handelingsgericht werken in de klas. De leerkracht doet ertoe! dat als doel had de kwaliteit van het onderwijs en de begeleiding voor alle leerlingen te verbeteren.

Waar handelingsgerichte diagnostiek en handelingsgericht werken elkaar moesten aanvullen, bleken ze elkaar in de praktijk niet onmiddellijk te vinden. Wat een perfect huwelijk moest worden, bleef vaak beperkt tot een Latrelatie. Er moest met andere woorden nog hard gewerkt worden om beide partners goed op elkaar af te stemmen. Dit is gebeurd in de derde volledig herwerkte versie die ik hier bespreek.

In dit boek wordt de kruisbestuiving tussen handelingsgerichte diagnostiek en handelingsgericht werken definitief op de kaart gezet. De derde herwerkte versie is in die mate uitgebreid en versterkt dat het eigenlijk een volledig nieuw boek geworden is. Je zou kunnen spreken van het perfecte slotakkoord, maar de gedrevenheid van Noëlle Pameijer en Tanja van Beukering kennende zou dit zeer voorbarig zijn: zij zijn volgens mij nog lang niet uitgepraat.

In het eerste deel van het boek komt het theoretisch fundament van handelingsgerichte diagnostiek uitgebreid aan bod. Al snel wordt het de lezer duidelijk dat de auteurs sterk inzetten op de vernieuwde onderwijsinzichten van de afgelopen jaren zoals deze zich profileren in het evidence-based werken en het model van response to intervention maar ook in de tegenbeweging tegen het overmatig etiketteren van leerlingen, in het oplossingsgericht werken en versterken van de leerling en zijn context, in het duidelijk inzetten op leerlingparticipatie bij de diagnostiek en in de verschillende rollen van die diagnosticus.

In het tweede deel van het boek komt de klassieke diagnostische cyclus aan bod, maar nu fase per fase uitgewerkt en versterkt volgens de nieuwe inzichten. Ogenschijnlijk hetzelfde als de edities uit 1997 en 2004, is dit deel toch verplichte literatuur omwille van de talrijke vernieuwingen die manifest in dit boek aanwezig zijn.

Het derde deel bespreekt hoe men handelingsgerichte diagnostiek in deze vernieuwde vorm kan organiseren. Aan bod komen thema’s zoals het handelingsgericht arrangeren op school, de benodigde gespreksvaardigheden, de organisatie en verslaggeving en de implementatie.

Ik mag zeker niet nalaten te vermelden dat dit boek ook toegang geeft tot tal van elektronische documenten zoals die in de verschillende hoofdstukken en bijlagen van dit boek vermeld worden. Daarenboven krijgt men via een unieke code ook toegang tot een heus elektronisch lexicon dat het snel de juiste, beknopte en duidelijke definities geeft van alle mogelijke termen binnen het handelingsgericht werken.

Voor onderwijsbegeleiders is dit boek volgens mij nu al het Boek van het (school)jaar!

afdrukken

14:39 Gepost door Lieven Coppens in Acco | Permalink | Tags: diagnostiek, handelingsgericht werken, handelingsgerichte diagnostiek, hgd, hgw, methodiek | |