2016.09.04

Wijzer in Onderwijsbehoeften

Auteur: Nicole Gabriël & Selma Huitema
Titel: Wijzer in Onderwijsbehoeften
Effectieve gesprekken met leerlingen in het basisonderwijs
Uitgeverij: Pica|Zien in de klas
Plaats: Huizen|Maarssen
Jaar: 2016
Pagina's: Handleiding (64 pag.) met 24 kaarten in doos
ISBN-13: 978-94-91806-69-8
Prijs: € 21,95

wijzer in onderwijsbehoeften - effectieve gesprekken met leerlingen in het basisonderwijsZowel in Vlaanderen als Nederland is het adagio van het handelingsgericht werken, de onderwijsbehoeften van de leerling staan centraal, algemeen gekend. In Vlaanderen werd dit door de komst van het M-decreet nog eens extra benadrukt. Uit mijn eigen beroepservaring weet ik dat het voor veel onderwijsmensen niet altijd evident is om de standaardlijst met onderwijsbehoeften los te laten en bij en met het individuele kind op zoek te gaan naar de specifieke onderwijsbehoeften. Nu Nicole Gabriël en Selma Huitema hun eigen methodiek in deze publicatie ter beschikking stellen van iedereen, is hier geen enkel excuus meer voor.

De auteurs bieden de leerkracht die met een leerling een gesprek over zijn specifieke onderwijsbehoeften wil aangaan een praktische methodiek aan. Hierbij is het de bedoeling dat de leerkracht het gesprek goed voorbereid door eerst voor de leerling in kwestie een lastige situatie te kiezen met het gedrag dat hij wil veranderen en dat gedrag te beschrijven in termen van concreet en zichtbaar gedrag zodat de leerling alles heel goed begrijpt. Daarna kiest hij een van de 24 kaarten waarbinnen de lastige situatie valt of waar deze het beste bij aansluit. De set kaarten bevat 4 openingsvragen, 11 vragen over werkhouding, 8 kaarten in verband met gedrag en een routekaart die van het Internet moet worden gehaald.

De handleiding beschrijft duidelijk hoe er gewerkt moet worden. In essentie komt het erop neer dat men uitgaande van de moeilijke situatie met de leerling op zoek gaat naar hoe het anders kan (moet) en wat de leerling daar zelf denkt voor nodig te hebben. Dit alles gebeurt in een positieve groeisfeer.

In de handleiding vindt de leerkracht per kaart vier heldere rubrieken:

  • Een beschrijving van het gedrag;
  • De vragen die hij kan stellen;
  • Een lijst met mogelijke onderwijsbehoeften;
  • Tips voor de mogelijke aanpak.

Soms is er sprake van extra materialen. Deze kunnen gratis van het Internet gehaald worden via de volgende internet-verwijzing: http://www.zienindeklas.nl/producten.

Meer dan de moeite waard!

afdrukken

17:24 Gepost door Lieven Coppens in Pica, Zien in de klas | Permalink | Tags: basisonderwijs, handelingsgericht werken, methodiek, onderwijsbehoeften, oplossingsgericht werken | |

2016.03.17

Ik leer een woord

Auteur: Marja Borgers
Titel: Ik leer een woord
Woordenschatspeel-, leer- en voorleesboek voor jonge kinderen
Uitgeverij: Garant
Plaats: Antwerpen|Apeldoorn
Jaar: 2015
Pagina's: 136
ISBN-13: 978-90-441-3327-1
Prijs: € 23,-

ik leer een woord - woordenschatspeel-, leer- en voorleesboek voor jonge kinderenEen goede woordenschat is een heel belangrijke voorwaarde om het op school goed te kunnen doen. Kinderen die om een bepaalde reden met een beperkte woordenschat aan de onderwijsstartlijn komen, krijgen vaak heel snel problemen bij het leren lezen en later eveneens bij het begrijpend lezen.  Marja Borgers heeft dit fenomeen zeer goed beschreven in de inleiding van dit boek:

Veel kinderen hebben te maken met een taalachterstand. Deze achterstand kan verschillende oorzaken hebben, waaronder een (taal)ontwikkelingsstoornis, meertaligheid of een gebrekkig taalaanbod uit de omgeving. Een taalachterstand kan zich manifesteren in diverse domeinen van de taal, zoals in de ontwikkeling van klanken, woorden en zinnen. Vaak is er bij taalachterstand sprake van een woordenschatachterstand oftewel een (te) kleine woordenschat in relatie tot de leeftijd van de kinderen. Een te kleine woordenschat leidt tot een beperkt taalbegrip en brengt het risico met zich mee dat kinderen ook een achterstand ontwikkelen in het lezen, met alle gevolgen van dien. Het is daarom zinvol om de woordenschat bij kinderen te vergroten.

Daarbij komt nog het feit dat het hier niet gaat over om het even welke woordenschat, maar wel over een goede basis- en schooltaalwoordenschat. De introductie van de nieuwe AVI-procedure, en meer bepaald één onderdeel daarvan (de Cito-toets Leestechniek), heeft mij geleerd dat veel kinderen juist over die woordenschat struikelen. Het is volgens mij dan ook belangrijk – en dit zeg ik niet voor het eerst – dat we in de kleuterjaren het occasionele en vaak willekeurige woordenschatonderwijs vervangen door een systematisch ingepland onderwijs gericht op die basis- en schoolwoorden-schat. Ook in het kader van de kansenbevordering is dit essentieel.

Het boek van Marja Borgers komt hier volledig aan tegemoet en kan gebruikt worden door ouders, leerkrachten en professionele begeleiders. Ook al heeft het niet de pretentie om alle woorden aan te brengen die een kind moet beheersen in het eerste leerjaar, geeft het alvast een sterke aanzet om de betekenis van woorden achterna te gaan. Hiervoor zijn ook de werkvormen uit het boek zorgvuldig gekozen: ze zijn allemaal gebaseerd op deskundige inzichten in verband met de manier waarop men het beste de betekenis van woorden aanleert. Bovendien krijgt de gebruiker duidelijk uitgelegd wat de uitgangspunten zijn bij dit boek en hoe hij bijgevolg met de woorden uit dit boek aan de slag moet. De woorden in dit boek zijn georganiseerd rond een zestigtal zinvolle thema’s. Een willekeurige greep uit deze thema’s geeft ons bijvoorbeeld: Het lichaam en de zintuigen, Op reis, Praten en vertellen, Op avontuur in de natuur, Stilzitten is moeilijk, Lezen en schrijven en Klusjes rond het huis.

Ik mag zeker niet vergeten te vermelden dat het boek een zeer kindvriendelijke uitstraling heeft dankzij de kleurrijke afbeeldingen en grafische voorstellingen die allemaal in dienst staan van het ultieme doel: de woordenschat van kinderen vergroten. Het is dan ook heel belangrijk dat de gebruiker de rubriek Inhoud van dit boek op bladzijde 9 zeer grondig leest.

Ik zou wensen dat men dit boek tot verplichte literatuur maakt voor elke kleuterleerkracht en elke leerkracht van het eerste leerjaar (voor Nederland: groepen 1 tot en met 3) en de ouders begeleidt bij het gebruik ervan. Een van de zinvolste boeken die ik de afgelopen tijd in verband met woordenschatonderwijs onder handen kreeg.

afdrukken

16:16 Gepost door Lieven Coppens in Garant | Permalink | Tags: taal, taalbegrip, taalontwikkeling, taalvaardigheid, taalverwerving, woordenschat | |

2016.03.11

Handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs

Auteur: Noëlle Pameijer & Tanja van Beukering
Titel: Handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs
Een praktijkmodel voor diagnostiek en advisering
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven|Den Haag
Jaar: 2015
Pagina's: 472
ISBN-13: 978-90-334-9793-3
Prijs: € 47,50

handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs - een praktijkmodel voor diagnostiek en adviseringIn het begin van de jaren negentig (1992) van vorige eeuw maakte ik voor het eerst kennis met Noëlle Pameijer. Op een vormingsnamiddag kwam ze samen met professor Ruijssenaars spreken over het hypothesentoetsend model en de diagnostiek van leer- en opvoedingsproblemen. Dit was gebaseerd op de omschrijving van diagnostiek van De Bruyn uit 1985. Ik herinner me nog perfect het knalgele boekje waarin ze dit alles beschreef. In dit boek beschreef ze ook het hypothesentoetsend model volgens De Bruyn, Pameijer, Ruijssenaars en van Aarle dat in 1995 verscheen onder de vorm van een boek met als titel Diagnostische besluitvorming. Handleiding bij het doorlopen van de diagnostische cyclus. Samen met Tanja van Beukering ontwikkelde Noëlle Pameijer haar visie verder om die in 1997 neer te schrijven in het boek Handelingsgerichte diagnostiek. Een praktijkmodel voor diagnostiek en advisering bij onderwijsleer- en opvoedingsproblemen. Dit boek werd een eerste keer volledig herwerkt in 2004 en aangepast aan de vernieuwde inzichten. In 2007 verscheen dan het boek Handelingsgericht werken op school. Samen met leerkracht, ouders en kind aan de slag waarin ze samen met anderen beschreef hoe zorgteams handelingsgericht kunnen samenwerken met de onderwijsbegeleidingsdiensten, dit steeds vanuit het perspectief van de interne zorg op school. Dit kreeg in 2010 een vervolg onder de vorm van het boek Handelingsgericht werken in de klas. De leerkracht doet ertoe! dat als doel had de kwaliteit van het onderwijs en de begeleiding voor alle leerlingen te verbeteren.

Waar handelingsgerichte diagnostiek en handelingsgericht werken elkaar moesten aanvullen, bleken ze elkaar in de praktijk niet onmiddellijk te vinden. Wat een perfect huwelijk moest worden, bleef vaak beperkt tot een Latrelatie. Er moest met andere woorden nog hard gewerkt worden om beide partners goed op elkaar af te stemmen. Dit is gebeurd in de derde volledig herwerkte versie die ik hier bespreek.

In dit boek wordt de kruisbestuiving tussen handelingsgerichte diagnostiek en handelingsgericht werken definitief op de kaart gezet. De derde herwerkte versie is in die mate uitgebreid en versterkt dat het eigenlijk een volledig nieuw boek geworden is. Je zou kunnen spreken van het perfecte slotakkoord, maar de gedrevenheid van Noëlle Pameijer en Tanja van Beukering kennende zou dit zeer voorbarig zijn: zij zijn volgens mij nog lang niet uitgepraat.

In het eerste deel van het boek komt het theoretisch fundament van handelingsgerichte diagnostiek uitgebreid aan bod. Al snel wordt het de lezer duidelijk dat de auteurs sterk inzetten op de vernieuwde onderwijsinzichten van de afgelopen jaren zoals deze zich profileren in het evidence-based werken en het model van response to intervention maar ook in de tegenbeweging tegen het overmatig etiketteren van leerlingen, in het oplossingsgericht werken en versterken van de leerling en zijn context, in het duidelijk inzetten op leerlingparticipatie bij de diagnostiek en in de verschillende rollen van die diagnosticus.

In het tweede deel van het boek komt de klassieke diagnostische cyclus aan bod, maar nu fase per fase uitgewerkt en versterkt volgens de nieuwe inzichten. Ogenschijnlijk hetzelfde als de edities uit 1997 en 2004, is dit deel toch verplichte literatuur omwille van de talrijke vernieuwingen die manifest in dit boek aanwezig zijn.

Het derde deel bespreekt hoe men handelingsgerichte diagnostiek in deze vernieuwde vorm kan organiseren. Aan bod komen thema’s zoals het handelingsgericht arrangeren op school, de benodigde gespreksvaardigheden, de organisatie en verslaggeving en de implementatie.

Ik mag zeker niet nalaten te vermelden dat dit boek ook toegang geeft tot tal van elektronische documenten zoals die in de verschillende hoofdstukken en bijlagen van dit boek vermeld worden. Daarenboven krijgt men via een unieke code ook toegang tot een heus elektronisch lexicon dat het snel de juiste, beknopte en duidelijke definities geeft van alle mogelijke termen binnen het handelingsgericht werken.

Voor onderwijsbegeleiders is dit boek volgens mij nu al het Boek van het (school)jaar!

afdrukken

14:39 Gepost door Lieven Coppens in Acco | Permalink | Tags: diagnostiek, handelingsgericht werken, handelingsgerichte diagnostiek, hgd, hgw, methodiek | |

2016.03.01

Dyslexie en leesproblemen

Auteur: Arga Paternotte & Nikki Oostewechel
Titel: Dyslexie en leesproblemen
Uitgeverij: LannooCampus|Balans
Plaats: Houten|Bilthoven
Jaar: 2015
Pagina's: 176
ISBN-13: 978-94-014-2553-7
Prijs: € 17,99

dyslexie en leesproblemenSommige boeken verdienen het gewoon om gelezen te worden omwille van hun auteur. Net zo’n boek is Dyslexie en leesproblemen van Arga Paternotte en Nikki Oostewechel. Arga Paternotte was jarenlang het boegbeeld van de Nederlandse vereniging voor ouders van kinderen met ontwikkelings- en leerstoornissen, een vereniging die in Vlaanderen noch inhoudelijk, noch kwalitatief haar gelijke kent. Ze is de auteur van heel wat publicaties over ADHD en dyslexie. Eerder bespraken we op deze blog haar boek Houvast bij leesproblemen en dyslexie op de basisschool. Nikki Oostewechel is orthopedagoog en werkzaam in het onderwijs. Daarnaast adviseert ze als vrijwilligster bij Oudervereniging Balans ouders van kinderen met leer- en gedragsproblemen.

Het boek dat we hier bespreken is de opvolger van Houvast bij leesproblemen en dyslexie op de basisschool en is gebaseerd op de Nederlandse protocollen leesproblemen en dyslexie in het basisonderwijs van het Expertisecentrum Nederlands, het bijgestelde protocol voor diagnostiek en behandeling van Blomert en de hernieuwde versie van het laatstgenoemde protocol in het boek Dyslexie 2.0 van Verhoeven, De Jong en Wijnen. Het wil ouders en leerkrachten de noodzakelijke informatie en veel praktische tips meegeven om kinderen met dyslexie en leesproblemen zo goed mogelijk te ondersteunen en te begeleiden.

Het boek behandelt op een zeer grondige en concrete manier verschillende thema’s. Het zou ons te ver leiden om deze thema’s hier allemaal kort te bespreken. Daarom beperk ik me tot een overzicht van de verschillende hoofdstukken zodat de lezer zich een idee kan vormen van de inhoud van het boek:

  • Hoofdstuk 1: De rol van ouders;
  • Hoofdstuk 2: Dyslexie in het kort;
  • Hoofdstuk 3: Voorbereidend lezen in de groepen 1 en 2;
  • Hoofdstuk 4: Leren lezen in groep 3;
  • Hoofdstuk 5: Lezen in groep 4;
  • Hoofdstuk 6: Leesproblemen en dyslexie in de bovenbouw (groepen 5-8);
  • Hoofdstuk 7: Leren spellen in het basisonderwijs;
  • Hoofdstuk 8: Samenwerken met school;
  • Hoofdstuk 9: Naar het voortgezet onderwijs;
  • Hoofdstuk 10: Diagnose en behandeling dyslexie;
  • Hoofdstuk 11: ‘Lezen kan leuk zijn’; over leesbevordering;
  • Hoofdstuk 12: Speciale maatregelen en hulpmiddelen.

Dit boek munt, net zoals zijn voorganger, uit door zijn beknopte volledigheid. In een vlotte stijl worden alle thema's aangebracht in een zeer duidelijke taal. De woorden- en begrippenlijst in bijlage bij dit boek moet daarbij misverstanden en foute interpretaties voorkomen. Daarnaast maken de auteurs gul gebruik van concrete oudervoorbeelden. Dit zorgt voor een herkenbaar geheel. Hoewel de theorie zelden expliciet aan bod komt, is ze toch manifest aanwezig in het boek.

Niet alleen een aanrader voor ouders, maar ook voor professionelen die ouders correcte informatie willen geven over ernstige leesproblemen en dyslexie.

afdrukken

2016.02.21

The Leader in Me

Auteur: Stephen R. Covey
Sean Covey, Muriel Summers & David K. Hatch
Titel: The Leader in Me
Hoe 7 gewoonten zorgen voor (persoonlijk) leiderschap bij leerlingen
Uitgeverij: Business Contact
Plaats: Amsterdam|Antwerpen
Jaar: 2015
Pagina's: 256
ISBN-13: 978-90-470-0838-5
Prijs: € 24,99

the leader in me - hoe 7 gewoonten zorgen voor (persoonlijk) leiderschap bij leerlingenDe intussen overleden Stephen Covey heeft in zijn professionele loopbaan een aantal principes (eigenschappen) van persoonlijke en organisatorische effectiviteit ontwikkeld en deze actief en wereldwijd doorgegeven. Aanvankelijk als professor aan zijn studenten, na verloop van tijd aan talloze medewerkers van bedrijven en overheidsinstellingen.  De bedoeling bleef steeds dezelfde: mensen boven zichzelf laten uitstijgen en de kwaliteit van hun leven verbeteren. Uiteindelijk verliet hij de universiteit om de FranklinCovey-organisatie te helpen opbouwen, een advies- en trainingsorganisatie van wereldformaat (voor meer informatie kunnen je terecht op www.franklincovey.com). Toen men in een basisschool in de Verenigde Staten met goed gevolg de eigenschappen van Covey begon te onderwijzen, en dit zich uitbreidde naar andere scholen, schreef Stephen Covey de eerste editie van dit boek. Tijdens het schrijven van de tweede editie, waarin de ervaringen met deze andere scholen ook verwerkt werden, overleed hij. Zijn zoon en twee andere personen besloten het manuscript af te werken. Het is de verdienste van het Nederlandse CPS (www.cps.nl), dat samenwerkt met de FranklinCovey-organisatie, dat dit werk onder de aandacht van de Vlaamse en Nederlandse scholen wordt gebracht.

Het uitgangspunt van dit boek is dat de scholen van vandaag zich voor een nieuwe realiteit geplaatst zien. Een realiteit waarin drie uitdagingen centraal staan. Deze zijn:

  • De kennisverwerving van de leerlingen die veel verder gaat dan het kunnen ophoesten van feiten maar ook vaardigheden vraagt zoals analyseren, probleemoplossing, kritisch en creatief denken;
  • De schoolcultuur die een antwoord moet bieden op fenomenen zoals demotivatie, ordeproblemen, lage betrokkenheid bij leerkrachten het ontbreken van een gemeenschappelijke visie en dergelijke meer;
  • De steeds dringender oproep om persoonlijke en interpersoonlijke vaardigheden op school te onderwijzen. Deze worden ook wel levensvaardigheden genoemd (vb. arbeidsvaardigheden, loopbaanvaardigheden, studievaardigheden, socio-emotionele leervaardigheden.

Het boek The Leader in Me geeft op deze drie uitdagingen een goed antwoord, omdat het een ander dan het klassiek kader biedt om deze uitdagingen aan te gaan. Dit kader moet je zien als een proces dat moet doorlopen worden, niet als een pasklaar programma. Dit proces bepaalt dan ook de indeling van het boek die zich centreert rond drie hoofdthema’s:

  • De complete school: The Leader in Me doet beroep op de talenten van alle schoolmedewerkers en alle leerlingen en optimaliseert de participatie van de ouders en de gemeenschap;
  • De complete persoon: The Leader in Me wil de hele persoon ontwikkelen, wil dat elke persoon een sterk karakter en unieke talenten heeft, los van het al dan niet bezitten van vaardigheden zoals lezen, schrijven of rekenen);
  • Heel veel verbeeldingskracht: The Leader in Me wil een onderliggende filosofie zijn die veel aspecten van een school beïnvloedt. Medewerkers en leerkrachten mogen hun eigen talenten en verbeeldingskracht gebruiken om allerlei leerplannen, programma’s, activiteiten, bijeenkomsten en evenementen te bedenken zolang deze maar aansluiten bij de principes en de gemeenschappelijke taal.

Deze hoofdthema’s zijn dan ook doorheen alle hoofdstukken van het boek duidelijk herkenbaar. De aandachtige lezer zal al snel opmerken dat het boek uit vier grote delen bestaat. In het eerste deel (hoofdstukken 1 en 2) schetst de context waarbinnen The Leader in Me begon en waarom dat zo was. Het tweede deel bestaat uit de hoofdstukken 3 tot en met 5 en gaat dieper in op de manier waarop The Leader in Me de scholen helpt om de drie nieuwe uitdagingen het hoofd te bieden en hoe leerkrachten het zien als een betere manier om hun huidige taken met succes uit te voeren. In de hoofdstukken 6, 7 en 8, het derde deel, laat men zien hoe scholen ouders en leden van de gemeenschap inschakelen om het effect van The Leader in Me te versterken, te verlengen en te verbreden en hoe de ervaringen van het basisonderwijs concreet kunnen vertaald worden naar het secundair onderwijs. Hoofdstuk 9 is dan op zijn beurt het vierde deel dat voorbeelden geeft van een goede praktijk om The Leader in Me te lanceren en in stand te houden. Hoofdstuk 10 vormt dan het besluit op dit boek waarin nog eens kort wordt samengevat waarom The Leader in Me essentieel is in de huidige realiteit.

The Leader in Me is een verfrissend en zeer inspirerend boek dat veel verder gaat dan het verengende en uniform makende competentiedenken dat de laatste jaren in het onderwijs binnengedrongen is. Het lijkt me wel belangrijk dat men ook het basisboek van Stephen R. Covey, De 7 eigenschappen van effectief leiderschap leest om de basisfilosofie achter The Leader in Me ten volle te begrijpen.

afdrukken

15:11 Gepost door Lieven Coppens in Business contact, CPS, FranklinCovey | Permalink | Tags: covey, effectieve leerkracht, effectieve school, leiderschap, levensvaardigheden, persoonlijk leiderschap | |