2013.11.24

Hardopdenkend leren lezen

Auteur: Jeffrey D. Wilhelm
Titel: Hardopdenkend leren lezen
Uitgeverij: Onderwijs maak je samen
Plaats: Helmond
Jaar: 2008
Pagina's: 184
ISBN-13: 978-90-79336-08-1
Prijs: € 9,95

hardopdenkend leren lezenHet ultieme doel van lezen is het integreren van nieuwe kennis in de kennis die men al heeft over een bepaald onderwerp. Het begrijpend lezen is daarbij dan ook niet zozeer het doel op zich dan wel de weg die naar deze geïntegreerde kennis leidt. De auteur haalde voor dit boek zijn inspiratie bij Vygotsky, die stelt dat alles wat geleerd moet worden ook onderwezen moet worden. Vygotsky’s cognitieve leerzones en zijn dualiteit instructie|leren zijn dan ook manifest aanwezig in dit boek.

Dit boek is ook actueel: de laatste tijd heeft men immers de modelfunctie van de leerkracht binnen de didactiek (her)-ontdekt: men is er (opnieuw) achter gekomen dat instructie alleen niet voldoende is. Instructie moet aangevuld worden door een gerichte demonstratie van de gewenste vaardigheden. Of zoals de auteur het zegt in zijn introductie:

Onthoud dat de hulp niet stopt na het introduceren van een strategie. Deel uw strategische kennis met de kinderen gedurende het hele onderwijsproces door te modelleren en toelichting te geven (blz.14)…

Vygotsky’s theorie over leren biedt veel mogelijkheden. Volgens hem kan elk kind steeds moeilijkere strategieën of concepten leren, mits de juiste ondersteuning geboden wordt. Kinderen kunnen en zullen ondanks eventuele obstakels kennis vergaren als zij de juiste hulp aangeboden krijgen. Als zij geen vooruitgang boeken, dan is volgens Vygotsky de instructie niet goed (blz.15)…

De in dit boek beschreven techniek van het hardopdenkend leren lezen is helemaal gebaseerd op de inzichten van Vygotsky. Door de leerlingen hoorbaar en zichtbaar te doen lezen maakt men de gebruikte leesstrategieën toegankelijk, beschikbaar en beïnvloedbaar. Op deze manier komen immers de strategische interpretatie- en besluitvormingsprocessen die de leerling toepast om de tekst te begrijpen, aan de oppervlakte.

In het eerste hoofdstuk van het boek leer je hoe je met de ‘hardopdenken’-techniek de leesstrategieën toegankelijk en beschikbaar kunt maken. Daarbij is er ruim aandacht voor concrete voorbeelden en voor het aangeven wat dat allemaal betekent en met zich mee brengt voor de leerkracht. In het tweede hoofdstuk worden de stappen die men dient te nemen om de leesstrategieën te onderwijzen via de ‘hardopdenken’-techniek, geëxpliciteerd. Tegelijk formuleert de auteur een aantal concrete ‘geheugensteuntjes’ om als leerkracht via het doorlopen van zes instructiestappen de leerlingen te begeleiden naar het zelfstandig gebruiken van de leesstrategieën. In het derde hoofdstuk maakt de auteur werk van het concretiseren van twee essentiële begrippen van het hardopdenkend lezen: de vrije en gestuurde reactie. De volgende hoofdstukken gaan dan dieper in op de verschillende toepassingsgebieden van het hardopdenkend lezen.

Een boek dat je op een andere manier stil laat staan bij het begrip ‘begrijpend lezen’.

afdrukken

17:28 Gepost door Lieven Coppens in Onderwijs maak je samen | Permalink | Tags: begrijpend lezen, leesaanpak, leesbegeleiding, leesinstructie, lezen, methodiek, taal, vygotsky | |

2013.02.23

Boys & girls - Basisonderwijs

Auteur: Michael Gurian, Kathy Stevens & Kelley King
Titel: Boys & Girls
Strategieën voor onderwijs aan jongens & meisjes in het basisonderwijs
Uitgeverij: Onderwijs maak je samen
Plaats: Helmond
Jaar: 2008
Pagina's: 270
ISBN-13: 978-90-814613-6-8
Prijs: € 39,95

Boys & girls - Strategieën voor onderwijs aan jongens & meisjes in het basisonderwijsMen weet al langer dan vandaag dat het brein van meisjes op een andere en schijnbaar snellere manier ontwikkelt dan het brein van de jongens. Zo spreekt men van een ontwikkelingsverschil van om en bij twee jaar. Concreet betekent dit dat ze er bepaalde andere vaardigheden en attitudes op nahouden. Goed onderwijs houdt met deze verschillen rekening. Wat daarom nog niet hoeft te betekenen dat we terug moeten naar de situatie van vroeger waar er jongens- en meisjesscholen waren. Het is eerder de bedoeling om de unieke sterke punten van jongens en meisjes bewust aan te speken.

Michael Gurian, Amerikaans sociaal filosoof en gezinstherapeut, heeft de verdienste om de bevindingen van de neurobiologie en het hersenonderzoek onder andere naar het onderwijs te hebben vertaald. Evidence based dus. De strategieën die in dit boek aangereikt worden, zijn het resultaat van deze vertaalslag. Leerkrachten, scholen en schoolbesturen die aan onderwijsvernieuwing denken, lezen dus maar beter eerst dit boek. Omdat jongens en meisjes nu eenmaal soms net iets anders nodig hebben.

In het eerste hoofdstuk van dit boek gaan de auteurs dieper in op de verschillen in de hersenontwikkeling tussen jongens en meisjes en welke gevolgen deze hebben voor het leren. Deze verschillen zijn zowel te vinden in het structurele, het verwerken van taal, het verwerken van ruimtelijke en zintuiglijke informatie als in de chemie van de hersenen. Er is zelfs verschil in de voorkeur voor een bepaalde hersenhelft.

Het tweede hoofdstuk is een pleidooi voor meer beweging in het onderwijs. Omdat de hersenen van kinderen beter zouden functioneren als ze meer zouden mogen bewegen. Dit is geen losse opmerking: de auteurs staven deze bewering opnieuw vanuit de bevindingen van het hersenonderzoek. Naast het weerleggen van enkele vooroordelen tegen bewegend leren, vind je in dit hoofdstuk voor de verschillende vakgebieden enkele praktische en bruikbare strategieën.

Toon meer en praat minder. Zo zou je de essentie van het derde hoofdstuk kunnen weergeven. Vooral jongens, die minder op taal gericht zijn dan meisjes, komt dit enorm ten goede. Daarenboven zijn veel leerlingen sterk op het visueel-ruimtelijk vlak terwijl deze sterkte niet of nauwelijks in de klas aangesproken wordt. Meer nog: de leerlingen kunnen deze sterkte ook aanwenden om beter te worden in verbale taken zoals lezen en schrijven. In dit hoofdstuk leer je ook dat onderzoek heeft aangetoond dat er een positieve correlatie bestaat tussen de prestaties van de leerlingen en het gebruik van niet-taalkundige middelen, zoals grafische voorstellingen, symbolen, afbeeldingen en visualisaties. Dat je bij dit alles de kinderen inspraak moet geven en keuzes moet laten maken, wordt uitgelegd in het volgende hoofdstuk. Vooral het lezen en schrijven komt dit ten goede. Op die manier kunnen ze immers keuzes maken die meer aansluiten bij de ontwikkeling van hun hersenen en dus vanzelf ook rekening houden met de verschillen in ontwikkeling tussen jongens en meisjes.

Laat jongens en meisjes samen leren en geef ze meer mogelijkheden voor sociale interactie. Dit is het centrale thema van het vijfde hoofdstuk. Deze sociale interactie stimuleert immers hersenactiviteit die het leerproces bevordert. Leerlingen die geleerd hebben om hun emoties de baas te kunnen, maken ook meer kans op succes. Door een positieve sociale interactie voelen zij zich sociaal en emotioneel veilig, waardoor ze meer kunnen leren en onthouden. Tegelijk zorgen dergelijke activiteiten ook voor meer bewegingskansen (zie hoofdstuk 2).

Ook op het niveau van het basisonderwijs moeten leerlingen ervaringen dat het leren er echt toe doet. Het onderwijs moet dus doelgericht en betekenisvol zijn. Niet in het minst voor jongens, die uit zichzelf al veel meer moeite hebben dan meisjes om de relevantie van iets te ervaren. En ook dat, je raadt het, is voor een stuk neurobiologisch bepaald. Heel wat praktische voorbeelden zetten de lezer hier zeker op de juiste weg.

In het zevende hoofdstuk krijgen kunst en muziek hun plaats in het basisonderwijs. Omdat dit hoofdstuk maar moeilijk laat samenvatten, lees je het maar beter integraal in het boek. Dit kan ik alvast vrijgeven: muziek en de verschillende kunstvakken hebben, mits juist aangewend, een positieve correlatie met het leren en verankeren van de schoolse kennis.

De leerkracht moet aansluiten vinden bij zijn leerlingen. Positieve relaties tussen leerkrachten en kinderen stimuleren het leerproces. Een persoonlijke band met leerlingen werkt. Aldus de boodschap achter het achtste hoofdstuk. Op zich een hartverwarmend hoofdstuk. Het negende hoofdstuk sluit hier nauw bij aan: karaktervormend onderwijs is basis voor leren en leven. In dit soort onderwijs krijgen eigenschappen zoals respect, verantwoordelijkheid, integriteit, zich inspannen hun terechte plaats. Omdat karaktervorming altijd een combinatie is van weten (de waarden) en handelen (het omzetten van deze waarden in geloofwaardige daden). Speciale aandacht gaat hierbij naar een zeer actueel thema, het pesten.

In het tiende en laatste hoofdstuk houden de auteurs een pleidooi voor een goede verstandhouding en een positieve samenwerking tussen leerkracht en ouders. Omdat ouderlijke betrokkenheid nu eenmaal een van de beste voorspellers is voor succes van het kind op school.

Door de rijkdom van dit boek doet deze bespreking het onvermijdelijk onrecht aan. De voortdurende verwijzingen naar de gegevens uit het hersenonderzoek, het voortdurend maken van de vertaalslag van de inhoudelijke punten naar het omgaan met de verschillen tussen jongens en meisjes en de realistische en bij momenten relativerende aanpak van de thema’s maken dit boek tot een noodzakelijk onderdeel van de schoolbibliotheek.

afdrukken

14:41 Gepost door Lieven Coppens in Onderwijs maak je samen | Permalink | Tags: basisonderwijs, genderverschillen, leren, methodiek, neurobiologie, neuropsychologie, onderwijsstrategie | |

Boys & girls: Voortgezet onderwijs

Auteur: Michael Gurian, Kathy Stevens & Kelley King
Titel: Boys & Girls
Strategieën voor onderwijs aan jongens & meisjes in het voortgezet onderwijs
Uitgeverij: Onderwijs maak je samen
Plaats: Helmond
Jaar: 2008
Pagina's: 256
ISBN-13: 978-90-817484-1-4
Prijs: € 39,95

Boys & girls - Strategieën voor onderwijs aan jongens & meisjes in het voortgezet onderwijsMen weet al langer dan vandaag dat het brein van meisjes op een andere en schijnbaar snellere manier ontwikkelt dan het brein van de jongens. Zo spreekt men van een ontwikkelingsverschil van om en bij twee jaar. Concreet betekent dit dat ze er bepaalde andere vaardigheden en attitudes op nahouden. Goed onderwijs houdt met deze verschillen rekening. Wat daarom nog niet hoeft te betekenen dat we terug moeten naar de situatie van vroeger waar er jongens- en meisjesscholen waren. Maar ook niet dat jongens en meisjes altijd samen les moeten krijgen. Het is eerder de bedoeling om de unieke sterke punten van jongens en meisjes bewust aan te speken.

Michael Gurian, Amerikaans sociaal filosoof en gezinstherapeut, heeft de verdienste om de bevindingen van de neurobiologie en het hersenonderzoek onder andere naar het onderwijs te hebben vertaald. Evidence based dus. De strategieën die in dit boek aangereikt worden, zijn het resultaat van deze vertaalslag. Leerkrachten, scholen en schoolbesturen die aan onderwijsvernieuwing denken, lezen dus maar beter eerst dit boek. Omdat jongens en meisjes nu eenmaal soms net iets anders nodig hebben.

In het eerste hoofdstuk van dit boek gaan de auteurs dieper in op de verschillen in de hersenontwikkeling tussen jongens en meisjes en welke gevolgen deze hebben voor het leren. Deze verschillen zijn zowel te vinden in het structurele, het verwerken van taal, het verwerken van ruimtelijke en zintuiglijke informatie als in de chemie van de hersenen. Er is zelfs verschil in de voorkeur voor een bepaalde hersenhelft.

Het tweede hoofdstuk is een pleidooi voor meer beweging in het onderwijs. Omdat de hersenen van jongeren dan beter functioneren. Dit is geen losse opmerking: de auteurs staven deze bewering opnieuw vanuit de bevindingen van het hersenonderzoek. Naast het weerleggen van enkele vooroordelen tegen bewegend leren, vind je in dit hoofdstuk voor de verschillende vakgebieden enkele praktische en bruikbare strategieën.

In het derde hoofdstuk komt het gebruik in de klas van visuele en ruimtelijke strategieën aanbod. Centraal staat hier het concept van een Playbook, een concept dat de auteurs onvertaald laten omdat er geen passend Nederlands woord voor bestaat. Een Playbook helpt de leerling om zich te richten op zijn sterke en zwakke punten. Het helpt de leerkracht omdat deze strategieën kan gebruiken om meer en beter in te spelen op de sterke punten van die leerling. Het visueel-ruimtelijk leren is zowel voor jongens als meisjes een krachtig instrument om hun sterke punten te leren kennen en ook te leren voorbij deze punten. Het zal de lezer niet ontgaan dat de auteurs van de integratie van technologie in het onderwijs zowel voor jongens als voor meisjes veel heil verwachten.

Vorm leerteams met jongens en meisjes zodat ze van elkaar kunnen leren. Sociale interactie is zeer belangrijk. Dat is het centrale thema van het vierde hoofdstuk. Dat de auteurs onmiddellijk relativeren door aan te tonen dat het soms beter is om in sekse specifieke groepen te onderwijzen. Om meerdere redenen. Dat je bij dit alles de jongeren de leiding moet laten nemen en hen keuzes moet laten maken, wordt uitgelegd in het vijfde hoofdstuk. Op die manier kunnen ze immers keuzes maken die meer aansluiten bij de ontwikkeling van hun hersenen en dus vanzelf ook rekening houden met de verschillen in ontwikkeling tussen jongens en meisjes. Meer nog, ook de ontwikkeling van hun hersenen wordt er beter van.

Het zesde hoofdstuk staat in het teken van het zinvol, echte, betekenisvolle leren. Nog anders gezegd: het leren moet verband houden met, relevant zijn voor de realiteit, voor hun realiteit. Die emotionele connectie is noodzakelijk omdat het brein dan op een actievere wijze leert. Deze connectie met de realiteit kan er immers voor zorgen dat men zich ook wil inzetten voor die inhouden die men als nutteloos beschouwt. Maar ook hier speelt het verschil tussen jongens en meisjes weer een rol: het mannelijke brein moet je op een andere manier motiveren dan het vrouwelijke. Heel wat praktische strategieën wijzen hier de lezer de weg.

Lezen om te leren: hier staan de auteurs uitgebreid bij stil in het zevende hoofdstuk. In het lezen en het schrijven spelen opnieuw heel wat verschillen tussen jongens en meisjes een rol. Er is dus een kloof in de geletterdheid. Die kan voor een deel overbrugd worden door de lijsten met verplichte literatuur meer jongensvriendelijk te maken. Heel relevant vond ik hierbij het stukje dat leesplezier herdefinieert vanuit de gendervoorkeuren met betrekking tot lezen. Om een tipje van de sluier op te lichten: stripverhalen en grafische romans krijgen hier ook een plaats! Verder kunnen aangepaste verwerkingsvormen voor jongens en meisjes een wereld van verschil maken.

Zelf kiezen? Ja. Maar vergeet asjeblieft het belang van een mentor niet. Dat is de stelling die de auteurs verdedigen in het voorlaatste hoofdstuk van dit boek. Een mentor zal opnieuw rekening moeten houden met de verschillende verwachtingen van jongens en meisjes. De strategieën in dit hoofdstuk zijn daarbij zeker een hulp.

In het laatste hoofdstuk bespreken de auteurs nog een viertal thema’s: huiswerk, het belang van rust, het belang van de voeding en de stress van het adolescent zijn. Een aantal praktische ideeën leren de leerkracht hoe hij hier kan mee omgaan.

Door de rijkdom van dit boek doet deze bespreking het onvermijdelijk onrecht aan. De voortdurende verwijzingen naar de gegevens uit het hersenonderzoek, het voortdurend maken van de vertaalslag van de inhoudelijke punten naar het omgaan met de verschillen tussen jongens en meisjes en de realistische en bij momenten relativerende aanpak van de thema’s maken dit boek tot een noodzakelijk onderdeel van de schoolbibliotheek.

afdrukken

14:27 Gepost door Lieven Coppens in Onderwijs maak je samen | Permalink | Tags: genderverschillen, leren, methodiek, neurobiologie, neuropsychologie, onderwijsstrategie, secundair onderwijs | |

2012.06.17

Buitenspeelkaarten

Auteur: Onderwijs maak je samen
Titel: Buitenspeelkaarten
De beste spelsuggesties voor op het plein
Uitgeverij: Onderwijs maak je samen
Plaats: Helmond
Jaar: 2012
Pagina's: Handleiding (8 pagina's) + 32 kaarten in opbergdoos
ISBN-13: -
Prijs: € 24,95

buitenspeelkaarten - de beste spelsuggesties voor op het pleinDe doos Buitenspeelkaarten van de Nederlandse organisatie Onderwijs maak je samen is niet zomaar een samenraapsel van enkele in een mooie en duurzame vorm gegoten buitenspelen. De visie achter deze verzameling buitenspeelkaarten is dat buitenspelen niet alleen leuk is, maar ook heel leerzaam voor het kind:

  • Het komt in contact met de natuur;
  • Het leert omgaan met vrije momenten;
  • Het leert met andere kinderen communiceren;
  • Het leert keuzes maken;
  • Het doet indrukken en informatie op die belangrijk zijn voor zijn ontwikkeling;
  • Het kind leert de eigen grenzen van zijn bewegen kennen en verleggen.

Daarenboven is ‘Buiten’ een omgeving die uitnodigt tot onderzoeken, verzamelen, verkennen én samenspelen. Vooral dat laatste is heel belangrijk: door samen te spelen kunnen kinderen zich met elkaar verbinden. In dit verbinden ligt de basis van sociaal adequaat gedrag. Van deze buitenspeelkaarten gaat- en dit staat niet vermeld in de handleiding - ook een preventieve, om niet te zeggen proactieve werking uit. Daar waar kinderen zich niet vervelen en zich verbonden weten met de andere kinderen, zie je het aantal gevallen van pesten sterk afnemen.

Binnen het concept van de buitenspeelkaarten is het belangrijk om te weten dat die spelkaarten inspirerend bedoeld zijn: de kinderen mogen ze ‘letterlijk’ spelen, maar mogen ze ook vrij aanpassen. Het is belangrijk dat ze er zelfstandig mee aan de slag gaan. De leerkracht krijgt hier een stimulerende, modererende en mediërende rol toebedeeld. Het is zeker niet de bedoeling dat hij de kinderen stuurt.

In de opbergdoos vind je buitenspelen voor kinderen van het tweede kleuterklasje (groep 1) tot en met het zesde leerjaar (groep 8). Voor de leerkrachten van de tweede en de derde kleuterklas zijn er enkele suggestiekaarten met mogelijke activiteiten waarmee de leerkracht het buitenspel bij de kleuters kan stimuleren.

De speelkaarten hebben vier kleuren:

  • Geel: spelen waarvoor je geen materiaal nodig hebt;
  • Rood: spelen waarvoor je materialen nodig hebt zoals stoepkrijt, een frisbee of een springtouw;
  • Blauw: balspelen;
  • Paars: activiteiten en spelsuggesties voor de kinderen (en de leerkrachten) uit de tweede en derde kleuterklas.

Bij elk spel staat het wat en hoe zeer duidelijk uitgeschreven. Naargelang de aard van het spel bevat de speelkaart ook één of meerdere verduidelijkende foto’s.

Een aanrader!

afdrukken