2017.10.15

Wijzer in executieve functies

Auteur: Maaike Houtman, Maaike Losekoot, Tjitske van der Waals en Mickey Waringa
Titel: Wijzer in executieve functies
35 spelletjes om executieve functies bij leerlingen te trainen en te versterken
Uitgeverij: Pica
Plaats: Huizen
Jaar: 2017
Pagina's: Box met handleiding (56 blz.) en 36 kaarten voor groep 1 t/m 4
Box met handleiding (56 blz.) en 36 kaarten voor groep 5 t/m 8
ISBN-13: Box groep 1 t/m 4: 978-94-92525-04-8
Box groep 5 t/m 8: 978-94-92525-05-5
Prijs: Box groep 1 t/m 4: € 23,50
Box groep 5 t/m 8: € 23,50

wijzer in executieve functies - 35 spelletjes om executieve functies bij leerlingen te trainen en te versterkenDe auteurs van deze twee boxen stellen het meteen scherp: de executieve functies zijn een sterke voorspeller voor schoolsucces, misschien wel meer dan de cognitieve mogelijkheden van de leerlingen. Om misverstanden te voorkomen - want al naargelang de auteur die erover schrijft, durft het aantal of de benaming verschillen - de executieve functies die de auteurs bedoelen zijn: inhibitie, werkgeheugen, planning en organisatie, taakinitiatie, emotieregulatie, flexibiliteit en metacognitie en zelfmonitoring. De ene box is bedoeld voor leerlingen van groep 1 tot en met groep 4 (Vlaanderen: 2de en 3de kleuterklas en 1ste en 2de leerjaar), de tweede box voor leerlingen van groep 5 tot en met groep 8 (Vlaanderen: 3de, 4de, 5de en 6de leerjaar).

Om het belang van deze executieve functies en hun onderlinge 'samenwerking' duidelijk te maken, gebruiken de auteurs de metafoor van het besturen van een boot, een metafoor die de leerkrachten meteen ook een woordenschat geeft om met de leerlingen (en hun ouders) over die executieve functies te praten. Het belang van deze gemeenschappelijke taal kan niet genoeg naar waarde geschat worden, aangezien het een toch wel moeilijke materie heel toegankelijk en bespreekbaar maakt. Deze metafoor kun je erop nalezen in de handleiding.

In de handleiding vind je naast een goed stukje algemene theorie over de executieve functies voor elk van hen een soort van steekkaart met daarop de volgende rubrieken:

  • definitie,
  • leeftijdsindicatie (wanneer begint deze functie zich te ontwikkelen en hoe lang gaat deze ontwikkeling door?),
  • wat wordt er in de schoolsituatie vaak gezien bij leerlingen die moeite hebben met deze functie,
  • tips om deze functie te versterken

De spelletjes in de box, goed vergelijkbaar met de gekende bewegingstussendoortjes, laten de leerkracht toe om bij de leerlingen te observeren in welke mate ze een bepaalde executieve functie al beheersen. Iedere executieve functie heeft zijn eigen kleur, die je terugvindt op de spelfiches, en kan doelgericht geobserveerd worden in vijf spelletjes:

  • inhibitie: licht blauw,
  • werkgeheugen: geel,
  • planning en organisatie: oranje,
  • taakinitiatie: rood,
  • emotieregulatie: groen,
  • flexibiliteit: paars,
  • metacognitie en zelfmonitoring: turkoois.

Voor de leerkracht is er een observatiekaart met daarop de vier kijkopdrachten die hij tijdens het spelen van elk spel moet uitvoeren:

  • Welke leerlingen kunnen dit spelletje bijzonder goed?
  • Welke leerlingen hebben zichtbaar moeite met dit spelletje?
  • Wat valt er nog meer op in het gedrag bij de leerlingen die zichtbaar moeite hebben met dit spelletje?
  • Vallen de leerlingen die zichtbaar moeite hebben met dit spelletje, ook uit op andere spelletjes behorend bij deze executieve functie?

Het bijbehorende observatieformulier en de andere materialen bij deze boxen, kun je zonder verdere kosten van het internaat halen op http://zienindeklas.nl/documenten/ en niet op het in de handleiding helaas verkeerdelijk vermelde internetadres.

Deze twee boxen helpen de leerkracht inderdaad om via gerichte observatie de executieve functies bij hun leerlingen te trainen en te versterken. Daarenboven zorgen ze ervoor dat de spelletjes voor de leerlingen niet beperkt blijven tot leuke bewegingstussendoortjes, maar ook voor hen effectieve leertijd worden.

Een absolute aanrader om als schoolproject te 'adopteren'.

afdrukken

2017.05.21

Hulpwaaier 1001 verborgen regels

Auteur: Natasja Hoogerheide
Titel: Hulpwaaier 1001 verborgen regels
Een schat aan tips, eyeopeners en energizers
Uitgeverij: Pica
Plaats: Huizen
Jaar: 2016
Pagina's: 196
ISBN-13: 978-94-91806-97-1
Prijs: € 14,95

1001 verborgen regels - een schat aan tips, eyeopeners en energizersMet 1001 verborgen regels heeft uitgeverij Pica zopas een nieuw deel toegevoegd aan haar indrukwekkende reeks hulpwaaiers. En het is niet zomaar een nieuw deel geworden. Waren de andere hulpwaaiers telkens van een hoogstaande kwaliteit, dan heeft 1001 verborgen regels de standaard nog hoger gezet. De aandachtige lezer van deze boekenblog zal ongetwijfeld meteen doorgehad hebben dat ik in het verleden reeds een boek en verschillende dagkalenders onder nagenoeg dezelfde titel, Verborgen regels, heb besproken. Deze hulpwaaier is als de sluitsteen van een zorgvuldig opgebouwde gewelf. Hij bundelt de expertise die in het boek en de verschillende dagkalenders aanwezig was en geeft ze een nieuwe dimensie. Want een samenvatting kun je 1001 verborgen regels niet noemen. De opzet is wel dezelfde gebleven: kinderen, jongeren en volwassenen die het moeilijk hebben om de sociale regels rondom zich aan te voelen of te ‘lezen’ (vb. kinderen en volwassen met adhd, een stoornis in het autismespectrum, het syndroom van Gilles de la Tourette), aan de hand van tips en informatie helpen om zich in hun sociale leven staande te houden.

De hulpwaaier organiseert de verschillende tips, eyeopeners en energizers rond de volgende thema’s:

  • Afspraken maken, inplannen en op tijd zijn
  • Naar de arts of hulpverlening
  • Badkamer, toilet en hygiëne
  • Boos, ruzie en gedoe
  • Eten en drinken, gezond én lekker!
  • Feestdagen en bijzondere dagen van januari tot en met december
  • Feestje
  • Grapjes, plagen en pesten
  • Huisdieren en andere dieren
  • Kleding, van ‘hip en modieus’ tot ‘wat een gedoe’
  • Iets (uit)lenen, hoe werkt dat eigenlijk?
  • Omgangsvormen, met elkaar omgaan en gedrag in sociale situaties
  • Opruimen, het kan handiger!
  • Overprikkeling, onderprikkeling en sensorische integratie, hoe werkt dat?
  • School
  • Slapen en logeren
  • Sociale media en internet (mediawijsheid)
  • Spelletjes en spelen, winnen en verliezen
  • Sporten
  • Spreekwoorden en gezegdes, best ingewikkeld!
  • Tijd
  • Vakantie!
  • Van alles wat, handige tips en tricks
  • Verkeer
  • Verliefd
  • Vriendschap
  • In de winkel
  • Energizers, nadenkers en fijne spreuken

De hulpwaaier spreekt de lezer consequent in de jij-vorm aan en gebruikt daarbij een zeer toegankelijke en eenduidige taal. Dit maakt hem ook bij kinderen uit het basisonderwijs zeer bruikbaar.

Heel bijzonder is dat deze hulpwaaier (aan dezelfde verkoopprijs) ook beschikbaar is in een zwart-witversie voor die kinderen en volwassenen die te veel geprikkeld zouden worden door de gekleurde versie. Als bewuste keuze van een uitgever kan dat tellen! Ook hier werd een nieuwe standaard gezet!

Om te besluiten citeer ik graag nog een van de ‘slimme spreuken’ uit deze hulpwaaier:

Stille hints spreken geen verstaanbare taal,
woorden die duidelijk zijn wel.

Een uitgave met een hart!

afdrukken

2017.02.04

SEL - Sociaal-emotioneel leren als basis

Auteur: Kees van Overveld
Titel: SEL
Sociaal-emotioneel leren als basis
Uitgeverij: Pica|Pelckmans Pro
Plaats: Huizen|Kalmthout
Jaar: 2017
Pagina's: 176
ISBN-13: 978-94-6337-020-2
Prijs: € 19,95

sel - sociaal-emotioneel leren als basisIk dacht dat Kees van Overveld met zijn Groepsplan gedrag voor het basis- en voortgezet onderwijs zijn Magnum Opus had geschreven. Niet dus. Met zijn nieuwste boek stelt hij mij in het ongelijk. Omdat dit boek hem zowel als zijn lezers raakt. Dit is immers geen boek van Kees, dit boek is Kees. Ik kreeg de kans om hem persoonlijk te leren kennen als een bijzonder mens: een warme, toegankelijke Nederlander die zijn kennis met zijn omgeving deelt vanuit een zachte, Vlaamse bescheidenheid. Deze warmte, toegankelijkheid, zachtheid en bescheidenheid vind je als lezer allemaal terug in SEL, Sociaal-emotioneel leren als basis. Het ademt Kees’ bezorgdheid uit dat het elk kind, elke jongere sociaal en emotioneel voor de wind mag gaan. Met dit boek heeft hij - hem kennende, onbewust en ongewild - een monument voor zichzelf opgericht.

SEL leert een kind omgaan met zichzelf en de ander. Het leert de eigen emoties en die van anderen begrijpen en ermee omgaan. Hierdoor werkt het ook preventief: wie in staat is om zichzelf in te leven in de ander, zal minder snel geneigd zijn om anderen te kwetsen of pijn te doen. SEL leert kinderen om hun conflicten op te lossen en om over hun eigen gedrag na te denken. Met andere woorden: het leert hen om hun relaties beter te onderhouden. Hierdoor zorgt het mee voor een positieve en veilige sfeer op school en kan het veel problemen, waaronder pesten, helpen voorkomen.

Het boek bestaat uit drie delen. In het eerste deel bespreekt Kees de geschiedenis en de theoretische achtergronden van het sociaal-emotioneel leren op school. Centraal staat voor mij hier de hiernavolgende definitie van SEL en de korte beschrijving van de 5 SEL-competenties.

Sociaal-emotioneel leren (SEL) is het proces waarbij leerlingen noodzakelijke kennis, attituden en vaardigheden verwerven en toepassen, teneinde beter te worden in het omgaan met zichzelf en de ander (blz.20).

Het gaat dus verder dan de spontane ontwikkeling van het kind. SEL wil die ontwikkeling actief ondersteunen door gerichte, systematische en planmatige acties. De competenties die hiermee samengaan zijn:

  • Besef van zichzelf;
  • Zelfmanagement;
  • Besef van de ander;
  • Relaties kunnen hanteren;
  • Keuzes maken.

In dit eerste deel staat de auteur verder nog stil bij de geschiedenis van het sociaal-emotionele leren, de onderzoeks-artikels die relevant zijn in het kader van dit boek en houdt hij een heus pleidooi voor het toepassen van SEL op de basisschool.

In het tweede deel werkt Kees van Overveld de vijf voornoemde competenties steeds volgens hetzelfde stramien uit. Je vindt steeds het volgende terug:

  • Een beschrijving van wat de competentie inhoudt;
  • Voorbeelden uit de praktijk;
  • Een overzicht van observeerbare gedragsindicatoren die passen bij de competentie;
  • Een theoretische verdieping;
  • De beschrijving van een aantal activiteiten (geen uitgewerkte lessen!) die typerend zijn voor de inhoud van de competentie.

In het derde en laatste deel reikt de auteur handvatten aan om voor de school een programma van Sociaal-emotioneel leren te selecteren, in te voeren en te borgen in de schoolcultuur.

Ook de bijlagen zijn stuk voor stuk belangrijk. Naast een concrete uitwerking van enkele leerlijnen voor SEL en een instrument om SEL-programma’s te beoordelen, vind je er ook een uitgewerkte minicursus waarmee scholen zich verder kunnen professionaliseren. Ook het instrument in verband met welzijn en veerkracht zal veel directies en leerkrachten aanspreken.

En nu maar hopen op het boek SEL voor het voortgezet onderwijs (Als dat al een suggestie mag zijn, Kees?). Want ook daar is er nog veel werk aan de winkel.

Nog maar eens een naslagwerk met karakter!

naslagwerk met karakter afdrukken

2016.10.16

Hulpwaaier Tics en dwang in de klas

Auteur: Laura Beljaars & Annet Heijerman
Titel: Hulpwaaier Tics en dwang in de klas
Tips en strategieën bij de hand
Uitgeverij: Pica
Plaats: Huizen
Jaar: 2016
Pagina's: 72
ISBN-13: 978-94-91806-81-0
Prijs: € 14,95

hulpwaaier tics en dwang in de klas - tips en strategieën bij de handDe snelheid waarmee Marc Veerman en zijn team keigoede publicaties op de markt brengt, is fenomenaal en nauwelijks bij te houden. Heb je nog maar pas een uitgave op je blog besproken, mag je meteen weer aan de slag. Als recensent loop je dan het gevaar dat men denkt dat je aandelen hebt in deze uitgeverij. Niets is minder waar. Maar het moet gezegd: als niche-uitgeverij scheert Pica de hoogste toppen en kun je maar moeilijk naast hun uitgaven kijken.

Kinderen met tics of dwanghandelingen (of een combinatie van beiden), je vindt ze zeker in de klas. Soms overduidelijk, soms heel subtiel. Sommigen slagen erin hun tics in de klas te beheersen en moeten ’s avonds thuis eerst even de tijd nemen om eens goed ‘uit te ticcen’, anderen ‘ticcen’ de ganse dag door. Nog andere kinderen gaan voortdurend in discussie met de leerkracht vanuit hun aan dwang grenzend rechtvaardigheidsgevoel terwijl weer andere leerlingen bang worden van hun eigen duistere gedachten die ze maar niet uit hun hoofd kunnen zetten. Allen hebben één ding gemeen: ze brengen heel veel leerkrachten in handelingsverlegenheid. Voor deze leerkrachten is de hulpwaaier ‘Tics en dwang in de klas’ een heel handig hulpmiddel.

Zoals in elke hulpwaaier krijgt de lezer in verschillende rubrieken op een duidelijke, beknopte en zeer herkenbare manier deze informatie die hij nodig heeft om te begrijpen en te begeleiden. Deze rubrieken zijn:

  • Kenmerken van tics en dwang:
    • Wat zijn tics en wat is dwang;
    • Herkennen van tics en dwang;
    • Algemene tips;
  • De leerling in de klas:
    • Instructies;
    • Belonen en straffen;
    • Grenzen;
  • Gerichte strategieën:
    • Prikkelvermindering;
    • Moeilijke momenten en dagen;
    • Problemen die vaak samengaan met tics en dwang;
    • Relatie en veiligheid;
    • Contact met ouders;
  • Extra informatie:
    • Positieve eigenschappen;
    • Specifieke strategieën voor het voortgezet onderwijs;
    • Tien gouden regels;
  • Hulpmiddelen en bronnen:
    • Hulpmiddelen;
    • Bronnen en aanbevelingen.

Ik laat de titels voor zich spreken: ze dekken hun lading volledig.

Deze negende hulpwaaier draagt opnieuw heel wat bij aan de professionalisering van de Vlaamse en Nederlandse leerkrachten die in de hooibergen van het M-decreet en het Passend onderwijs opzoek moeten gaan naar nog maar eens een nieuwe naald. Opnieuw heel warm aanbevolen!

afdrukken

19:33 Gepost door Lieven Coppens in Pica | Permalink | Tags: begeleiding, dwangstoornis, ocd, tics, ticstoornis, tourette | |

2016.09.04

Hulpwaaier TOS

Auteur: Jet Isarin
Titel: Hulpwaaier TOS
Tips en strategieën bij de hand
Uitgeverij: Kentalis|Pica
Plaats: Sint-Michielsgestel|Huizen
Jaar: 2016
Pagina's: 92
ISBN-13: -
Prijs: € 14,95

hulpwaaier tos - tips en strategieën bij de handDe prestigieuze reeks hulpwaaiers van uitgeverij Pica heeft er een broertje (of is het een zusje?) bij: de Hulpwaaier TOS.

De Taalontwikkelingsstoornis (TOS) is in het onderwijs recentelijk meer onder de aandacht gekomen. Al te lang werd ervan uitgegaan dat de zorg voor leerlingen met een dergelijke stoornis iets was dat buiten de school door specialisten moest worden aangepakt. Niets is minder waar. Het is een van de grote verdiensten van Jet Isarin om dit onderwerp op een bevattelijke manier naar ouders en leerkrachten en leerlingenbegeleiders gebracht te hebben. Het is de verdienste van uitgeverij Pica om het werk van Jet Isarin in zijn fonds een mooie plaats te hebben gegeven. Eerder besprak ik op deze blog haar Spraaktaal Kids en Spraaktaal voor jongeren. Trouwe lezers van deze blog weten dat ik er erg enthousiast over was. Ik ben dan ook heel blij om nu haar Hulpwaaier TOS voor te kunnen stellen.

Net zoals de andere hulpwaaiers die uitgegeven werden door uitgeverij Pica blinkt deze waaier uit door zijn oerdegelijkheid en toegankelijkheid. Zoals altijd is hij onderverdeeld in verschillende rubrieken met elk een eigen kleurcode:

  • Wat is een taalontwikkelingsstoornis;
  • Gevolgen van TOS;
  • Tips en strategieën voor iedereen;
  • Tips en strategieën voor thuis;
  • Tips en strategieën voor het onderwijs;
  • Tips en strategieën voor stage en werk;
  • Boeken, websites en hulpmiddelen – praktisch en theoretisch.

Maar deze opsomming doet deze rubrieken geen recht. Ze zijn immers veel rijker dan hun titel laat vermoeden. Zo komen bijvoorbeeld de volgende thema’s aan bod in de rubriek Wat is een ontwikkelingsstoornis:

  • Wat is een taalontwikkelingsstoornis;
  • Samenspel van taal en neurocognitie;
  • Signalen;
  • Kenmerken;
  • Meertaligheid, taalachterstand en TOS.
  • Diagnostiek en behandeling;
  • Prevalentie;
  • Oorzaken en prognose.

Elke rubriek bevat een schat aan informatie. Je krijgt niet alleen inzicht in deze stoornis en haar gevolgen, maar ook tips en strategieën op verschillende domeinen. Deze tips en strategieën zijn zo helder aangebracht dat ze door iedereen heel vlug begrepen worden en daardoor maximaal kunnen ingezet worden.

Kinderen en jongeren met een TOS hebben een heel specifieke handleiding. Dankzij Jet Isarin en uitgeverij Pica kunnen ze deze nu in zakformaat met zich meenemen. Zijzelf en hun omgeving worden er beter van. Zeker weten!

afdrukken

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende