BOEKetje onderwijs - plantyn

LEMO - Een instrument voor feedback over leren en motivatie

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Sun, 11 Sep 2011 22:37:00 +0200

Auteur:	Vincent Donche, Peter Van Petegem, Herman Van de Mosselaer & Jan Vermunt (red.)
Titel:	LEMO - Een instrument voor feedback over leren en motivatie
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2010
Pagina's:	66
ISBN-13:	978-90-301-0834-4
Prijs:	€ 30,40

LEMO is, zoals de ondertitel het zegt, een instrument voor feedback over leren en motivatie. Het is een vragenlijst die gebruik maakt van zelfrapportage. Dit houdt in dat de leerling uit de derde graad van het secundair onderwijs of de student uit het hoger onderwijs over zichzelf reflecteert aan de hand van een vragenlijst. Het instrument baseert zich onder andere op het recente wetenschappelijke inzicht dat het meta-leren (nadenken over het eigen leren) versterkend werkt voor het eigenlijke leren.

Via deze vragenlijst kun je verschillende kenmerken van leren en motivatie in kaart brengen. Ze bevraagt vier grote facetten:

verwerkingsstrategieën:
- relateren en structureren;
- kritisch verwerken;
- analyseren;
- memoriseren;
- concreet verwerken;
regulatiestrategieën:
- zelfsturing;
- externe sturing;
- stuurloosheid;
kenmerken van studiemotivatie:
- willen studeren;
- moeten studeren;
- demotivatie;
inschatting van de eigen studiebekwaamheid (zelfeffectiviteit).

Er zijn vier basisversies van deze vragenlijst, telkens in een Vlaamse en een Nederlandse aanpassing:

LEMO (SO-AV): vragenlijst voor de laatste twee jaar secundair onderwijs, actuele vraagstelling;
LEMO (SO-RV): vragenlijst voor de overgang van het voorlaatste naar het laatste jaar secundair onderwijs, retrospectieve vraagstelling;
LEMO (HO-RV): vragenlijst voor de overgang van het secundair naar het hoger onderwijs, retrospectieve vraagstelling;
LEMO (HO-AV): vragenlijst voor het eerste jaar hoger onderwijs, actuele vraagstelling.

Het boek bevat de handleiding voor de afname, een exemplaar van de vier basisversies en de regels voor de kwantitatieve en kwalitatieve duiding van de resultaten. In het laatste hoofdstuk bespreken de auteurs de psychometrische kwaliteiten van het instrument.

De vragenlijsten kun je, zowel in de Vlaamse als in de Nederlandse variant, gratis van het Internet halen via http://www.knooppunt.net. Als lezer van het boek registreer je jezelf eenmalig en gratis als gebruiker. Je kunt dan, via de code uit het boek, de digitale versies van de vragenlijsten gebruiken.

Een betrouwbare aanwinst voor iedere leerling- en studentenbegeleider die werkt in de derde graad van het secundair onderwijs of in het hoger onderwijs.

Puzzelen aan een uitdagende leeromgeving

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Sat, 03 Jan 2009 18:38:00 +0100

Auteur:	Audrey Deleu & Delphine Wante
Titel:	Puzzelen aan een uitdagende leeromgeving. Basisdidactiek voor de leraar lager onderwijs.
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2008
Pagina's:	246
ISBN-13:	978-90-301-9319-7
Prijs:	€ 40,00

Nog maar heel recent deed het competentiegericht leren zijn intrede in het Vlaamse onderwijs.Met dit boek over didactiek geven de auteurs aan hoe dit in het lager onderwijs kan gerealiseerd worden met een uitdagende leeromgeving. Het eerste deel verduidelijkt het didactisch model van waaruit dit boek is geschreven. In dit model staan twee bakens centraal: enerzijds is daar de leerling en anderzijds zijn daar de doelen die men wil (moet) bereiken. De leerkracht kan een uitdagende leeromgeving pas realiseren als hij met deze twee bakens tegelijk rekening houdt en zijn persoonlijke vertaling maakt van een aantal didactische handvaten (die trouwens niet gebonden zijn aan één bepaalde onderwijsvisie) die de basis kunnen vormen voor deze uitdagende leeromgeving. Deze handvaten zijn:

Een uitdagende instap of activerende probleemstelling;
Integratie;
Concreet aanschouwelijk werken;
Individualiseren;
Leerlinginitiatief;
Doelgericht leren;
Interactief leren;
Werkelijkheidsnabij onderwijs;
Sfeer en klasklimaat.

Het tweede deel gaat uitgebreid in op de twee bakens voor een uitdagende leeromgeving: de leerling en de doelen. Eerst en vooral is de beginsituatie van de leerling het vertrekpunt voor een uitdagende leeromgeving. Het is uit deze beginsituatie dat de leerkracht de doelen die hij wil nastreven en bereiken, haalt. Eén nuancering dringt zich hierbij wel op: de verwachte beginsituatie stemt niet altijd overeen met de actuele beginsituatie zoals de leerkracht die aantreft bij zijn leerlingen. Voor alle duidelijkheid: de beginsituatie is ruimer dan enkel het cognitieve. Andere factoren die ze meebepalen zijn de leefwereld van het kind, zijn persoonlijke ontwikkeling, het gedrag van het kind op school en zijn situatie in de klasgroep. De leerkracht moet niet alleen rekening houden met de beginsituatie van de leerling, maar ook met deze van de klas en de school. Het is dus belangrijk dat de leerkracht deze beginsituatie zo snel en goed mogelijk in kaart brengt. Dit kan onder andere door toetsen en observeren maar zeker ook door gesprekken te voeren met individuele leerlingen. Als het baken van de leerling afdoende verkend is, moet de leerkracht zicht richten op de doelen die hij wil nastreven en bereiken. Deze doelen zullen immers zijn keuze van leerinhouden, media, werkvormen, ... beïnvloeden. Het kiezen van de juiste doelen is dan ook een zeer belangrijke basis-competentie voor een leerkracht. De rest van dit tweede deel is er dan ook helemaal aan gewijd.

Het derde deel beschrijft hoe men uitdagende leeromgevingen tot stand kan brengen. In dit uitgebreide hoofdstuk gaan de auteurs achtereenvolgens in op:

De rol van de leerkracht als begeleider, opvoeder en organisator;
De rol van de leerinhouden en de noodzaak van een zorgvuldige keuze;
De rol van de werkvormen en de manier waarop ze competenties kunnen beïnvloeden;
De rol van de media en het belang van een zorgvuldige en weloverwogen keuze;
De rol van de evaluatie binnen een nieuwe cultuur waarbij de leerling mee verantwoordelijk is voor het eigen leren.

Al deze rollen worden uitgebreid besproken en krijgen hun plaats binnen het geheel. Ze zijn immers veelzijdiger dan men bij een eerste en eenvoudige opsomming zou denken.

Een beschrijving van de drie grote delen in het boek doet het geheel onrecht aan. De meerwaarde ervan ligt in de opzet van het geheel als een studieboek dat door zijn uitwerking de eigen inhoud waarmaakt. Eenvoudiger gezegd: de aandachtige lezer zal merken dat het competentiedenken ook de ruggengraat was waarrond het boek gestalte kreeg. Gevalsstudies en concrete voorbeelden maken het boek voor de lezer werkelijkheidsnabij. Gerichte opdrachten doen de lezer nadenken over de inhouden en zorgen voor een actuele beginsituatie waarop de auteurs als vanzelfsprekend de gewenst doelen en inhouden enten. De doelen die ze bij de verschillende hoofdstukken nastreven zijn trouwens doorheen het boek transparant aangegeven. Terwijl het een praktijkboek is, gekruid met heel wat concrete tips, staan de auteurs toch geregeld stil bij de theoretische achtergronden waarop ze zich baseren. Deze worden telkens beknopt en duidelijk uitgelegd.

Voor mij is dit boek op zich al een uitdagende leeromgeving voor het ganse schoolteam. Voor toekomstige leerkrachten is het een echt didactisch leerboek, voor leerkrachten in de praktijk een ideaal bijscholingsboek.

Rekenen tot honderd

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Sat, 03 Jan 2009 14:19:00 +0100

Auteur:	Raf Feys
Titel:	Rekenen tot honderd. Basisvaardigheden en zorgverbreding.
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	1998 (tweede druk 2002)
Pagina's:	200
ISBN-13:	978-90-301-1779-7
Prijs:	€ 27,50

Het beheersen van de basisvaardigheden in het getallenbereik tot honderd is essentieel voor het succes bij het verdere rekenonderwijs. Binnen het domein van de zorg en de zorgverbreding nemen deze dan ook een belangrijke plaats in. Wie veel met rekenen in het basisonderwijs bezig is, heeft zeker al gemerkt dat er verschillende opvattingen bestaan over hoe men de problemen met de basisvaardigheden tot honderd het beste aanpakt. Raf Feys helpt met dit boek zijn lezers om binnen deze veelzijdigheid een weg te vinden en vult dit alles waar nodig aan met nieuwe zienswijzen.

In zijn algemene inleiding maakt Raf Feys het al meteen duidelijk. We moeten noch het kind, noch het badwater weggooien, en zeker niet allebei. We moeten het badwater gewoon op de juiste temperatuur krijgen. Hoe we dat kunnen doen? Onder andere door de goede elementen uit de klassieke rekendidactiek te herwaarderen en het formalisme weg te werken. Daarbij moet de zorgverbreding voor wiskunde meer aandacht krijgen en moeten recente ontwikkelingen (bv. het gebruik van de zakrekenmachine in de rekenles van de hogere leerjaren) een kans krijgen. De auteur omschrijft hierbij een elftal "oude waarden" die volgens hem moeten geherwaardeerd worden.

In deze inleiding zet Raf Feys de visie van het realistische tegenover deze van het constructivistische rekenonderwijs. Van beide visies zet hij de voor- en de nadelen op een rijtje om te besluiten dat de oplossing niet ligt in het lanceren van een nieuwe rekentheorie maar wel in een verfijning en een bijsturing van de realistische visie door deze te bevruchten met de vele goede waarden uit de eigen rekentraditie. Wat hem betreft is er geen nood aan een nieuwe rekentheorie, zoals de intussen afgevoerde "Moderne Wiskunde", die alles zal oplossen. Een aantal knelpunten van het realistische rekenonderwijs die hiermee zouden opgelost worden zijn:

Te weinig automatisering en te weinig oefenstof;
Onvoldoende inzicht in de opbouw van de rekenlijnen;
Te weinig oefenstof en alternatieven voor zowel de goede als de zwakke rekenaars;
Te weinig voorbeelden van contextproblemen en toegepassingsgerichte oefeningen.

Na de inleiding wordt het boek opgesplitst in twee grote delen. In het eerste deel bespreekt de auteur het optellen, aftrekken en splitsen tot twintig. In dit deel beklemtoont hij eerst en vooral het belang van de automaticiteit. Uitgangspunt hierbij is dat zwakke leerlingen er met het inzicht alleen niet komen: door de bewerkingen en splitsingen te automatiseren beschikken ze over een stabielere rekenbasis. Verder houdt de auteur een pleidooi om de voorkennis van de leerlingen uit het eerste leerjaar mee te nemen in de rekendidactiek en mede op basis daar van het inzicht in de bewerkingen te vestigen. Tegelijk benadrukt hij in dit deel het belang van een sturende didactiek voor de zwakke rekenaars.

Verder in dit eerste deel gaat de auteur dieper in op een aantal specifieke didactische principes zoals de volgorde waarin men het splitsen, optellen en aftrekken moet aanbrengen, het tijdstip waarop men de overbrugging van het tiental moet aanbrengen, het gebruik van getallenbeelden, de overgang van het aanschouwelijk naar het mentaal rekenen en de plaats van de vraagstukken en de puntsommen in het rekenonderwijs. Hierbij neemt hij heel duidelijke standpunten in, telkens bekeken vanuit het kind met zorgvragen.

In het tweede deel behandelt de auteur de getallenkennis en het optellen en aftrekken in het getallen-gebied van twintig tot honderd. Dit deel is veel korter dan het eerste, maar niet minder belangrijk. Het uitgangspunt is zeer duidelijk: uit een Nederlands onderzoek is gebleken dat 45% van de Nederlandse kinderen uit groep 5 nog problemen hebben met de moeilijkste opgaven uit het getallengebied tot hon derd. Zonder daarom iets over Vlaanderen te zeggen, stelt de auteur - mijns inziens terecht - dat daaruit blijkt dat het rekenen tot honderd een zeer doordachte aanpak vereist. De volgende thema's komen in dit deel aan bod:

Getallenkennis als basis voor het optellen en aftrekken tot honderd;
Hoofdrekenen, cijferrekenen en kolomsgewijs rekenen;
De cumulatieve opbouw van het gestandaardiseerde rekenen;
Voor- en nadelen van de doorreken- en de splitsprocedure;
Het werken met aanschouwelijke leermiddelen;
Gevarieerd hoofdrekenen en schattend hoofdrekenen;
Het verschil tussen een non-directieve en een meer gestuurde methodiek;
Het vraagstuk van het vraagstukkenonderwijs.

Meer dan een algemeen werk over rekendidactiek geeft dit boek inzicht in de specifieke didactische vereisten van een goede rekenaanpak in het eerste en tweede leerjaar. Zoals zo vaak helpt het standpunt van het kind met zorgvragen om inzicht te krijgen in wat er allemaal kan fout gaan. Tegelijk helpt het dan ook om de reguliere rekendidactiek bij te sturen. Dit laatste is geen overbodige luxe. Wie de inleiding op het remediëringspakket Rekenspoor heeft gelezen weet dat de auteurs een van de oorzaken van rekenproblemen binnen de school en niet binnen het kind leggen maar binnen de school, namelijk de rekenmethode die gebruikt wordt en de manier waarop de leerkracht daarmee omgaat. Wat betreft de methode is het abstractieniveau waarop nieuwe leerstof wordt aangeboden van belang. In sommige methodes zijn de leerstappen te groot, waardoor een deel van de kinderen al snel afhaakt. Veel nieuwere methodes stellen zeer hoge eisen aan het didactisch handelen van de leerkracht. Leerprocessen worden vanuit het werken met concreet materiaal opgebouwd. Als deze processen niet goed worden begeleid, ontstaan stagnaties in het leren rekenen (blz. 10, Rekenspoor a).

Een niet te verwaarlozen naslagwerk.

Leren oplossen van vraagstukken

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Fri, 31 Oct 2008 12:30:00 +0100

Auteur:	Lieven Verschaffel, Eric De Corte, Sabien Lasure & Griet Van Vaerenbergh
Titel:	Leren oplossen van vraagstukken. Een lessenreeks voor leerlingen uit de hoogste klassen van de basisschool.
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2004
Pagina's:	312
ISBN-13:	978-90-301-1780-3
Prijs:	€ 45,-

Het boek Leren oplossen van vraagstukken. Een lessenreeks voor leerlingen uit de hoogste klassen van de basisschool verscheen eerst als onderdeel van de Praktijkgids voor het basisonderwijs van dezelfde uitgever. Dit is het resultaat van een onderzoeksproject dat liep aan het Centrum voor Instructiepsychologie- en Technologie van de Katholieke Universiteit te Leuven. Het uitgangspunt van dit onderzoeksproject was de concrete vaststelling dat het vraagstukkenonderwijs in Vlaanderen ontoereikend was. Deze lessenreeks moet de leerlingen de kennis, vaardigheden en houdingen bijbrengen die een noodzakelijke voorwaarde zijn voor het met succes oplossen van vraagstukken.

In het eerste hoofdstuk schetsen de auteurs de achtergrond bij de uitgewerkte lessenreeks. Ze zijn hierbij uit-gegaan van de nieuwe eindtermen voor het vakgebied Wiskunde uit 1998. Ze schetsen een model van vaardig probleemoplossen dat bestaat uit vijf fasen: analyse, planning, uitvoering, interpretatie en controle. Om dit model vlot te kunnen doorlopen, moet de leerling vier verschillende componenten geïntegreerd kunnen toepassen:

de vakkennis en de ervaringskennis
de heuristieken
de metacognitie
de affectieve aspecten

Samen met de vijf fasen moeten ze een krachtige leeromgeving scheppen voor het leren oplossen van vraagstukken. Deze krachtige leeromgeving kan men visueel omzetten naar de volgende matrix:

	vak- en ervaringskennis	heuristieken	metacognitie	affectieve aspecten
analyse
planning
uitvoering
interpretatie
controle

Deze matrix laat ons dan ook meteen toe enkele typische tekorten van leerlingen bij het oplossen van vraagstukken een plaats te geven. Het gaat over de volgende tekorten:

een tekort op het vlak van de domeinspecifieke kennis
het negeren van de eigenervaringskennis tijdens het oplossen van vraagstukken
een tekort in het toepassen van heuristieken
een tekort in het toepassen van metacognitieve vaardigheden
onjuiste en onvruchtbare ideeën en houdingen tegenover het oplossen van problemen

De oorzaken van dit alles kunnen volgens de auteurs toegeschreven worden aan het opgavenaanbod dat stereotiep en wereldvreemd is, de instructietechnieken die niet krachtig genoeg zijn en de heersende cultuur in de wiskundelessen in het algemeen en de vraagstukkenlessen in het bijzonder die leiden tot een oppervlakkigheid in het oplossen van wiskundige problemen.

Het tweede hoofdstuk laat zich lezen als de algemene handleiding bij de lessenreeks uit het boek. Het geeft de algemene doelstellingen bij de lessenreeks zeer expliciet mee, tegelijk met de 3 pijlers waarop de lessenreeks steunt. De opbouw van de lessenreeks krijgt in dit deel eveneens zijn verantwoording en een aantal methodieken (EHBO-boekje, groepswerk, ...) worden verantwoord.

Het derde hoofdstuk omvat de 20 lessen waaruit het programma bestaat. Bij elke les staat duidelijk aangegeven welke doelen men nastreeft, welk materiaal er nodig is en hoe de les verloopt. Dit lesverloop is zeer concreet en nagenoeg kant-en-klaar uitgeschreven met talrijke tips voor de leerkracht.

Het vierde en laatste hoofdstuk gaat over de evaluatie van het effect van de lessenreeks. Hierbij worden de positieve aspecten op een eerlijke manier naast de knelpunten vermeld. De bijlagen bevatten alle noodzakelijke materialen die men nodig heeft zoals werkblaadjes, het EHBO-boekje e.d.

Dit boek is een echte aanrader voor iedereen die het vraagstukkenonderwijs op school grondig wil aanpakken. Door de open aanpak kan het gebruikt worden naast elke bestaande methode. Zoals altijd staat de naam van professor Lieven Verschaffel garant voor een kwaliteitsvol boek.

Lezen om te weten

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Fri, 31 Oct 2008 12:30:00 +0100

Auteur:	Anita Wuestenberg
Titel:	Lezen om te weten. Werken met informatieve boeken in de basisschool.
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2004
Pagina's:	64
ISBN-13:	978-90-301-8296-2
Prijs:	€ 15,50

Het boek Lezen om te weten. Werken met informatieve boeken in de basisschool, was eerder ook een bijdrage tot de Praktijkgids voor de basisschool van dezelfde uitgeverij. Het blijft brandend actueel omdat het over een thema gaat dat vandaag de dag nog steeds aan belang wint en tegelijkertijd nog te vaak onderschat wordt: het thema van de informatiegeletterdheid. Of anders gezegd: Waar halen we vandaag de dag onze informatie? Welke informatie weerhouden we? Hoe verwerken we deze informatie? Wat doen we met deze informatie?

Dit boek bekijkt enkel het onderdeeltje van de informatieve kinderboeken. Omdat de auteur er van overtuigd is dat kinderboeken hun plaats zullen blijven behouden thuis en op school. Ook met het Internet als concurrent. Omdat de informatie op het Internet niet altijd afgestemd is op maat van de kinderen. Ook omdat niet alle kinderen van thuis uit spontaan met (informatieve) boeken in aanraking komen en daardoor de specifieke vaardigheden en strategieën niet deducerend zullen leren. Het kan een optie zijn van het gelijke onderwijskansenbeleid op school om de kansarme leerlingen via informatieve kinderboeken deze vaardigheden en strategieën toch aan te leren. Deze kunnen ook gebruikt worden om informatie op het Internet terug te vinden. Mits ze aangevuld worden met een aantal Internetspecifieke vaardigheden en strategieën.

Het boek van Anita Wuestenberg bestaat uit 4 delen. In het eerste deel gaat de auteur met haar lezers op verkenning in de wereld van de informatieve boeken. Je leert niet alleen wat een informatief boek is en welke soorten informatieve boeken er bestaan, maar ook waaraan men een goed informatief boek kan herkennen. Diverse criteria passeren de revue zoals het taalgebruik, de illustraties het evenwicht tussen feiten en fictie, de structuur en de betrouwbaarheid van het boek. Bij de betrouwbaarheid van het boek gaat het onder meer over het gebruiken van recente en niet-verouderde informatie en het weergeven van verschillende visies over een bepaald maatschappelijk onderwerp.

In het tweede deel beschrijft de auteur hoe een leerkracht zijn leerlingen informatieve boeken in de klas kan leren gebruiken. Hierbij gaat ze verder dan leesbevorderende en leesmotiverende activiteiten alleen. De vijf voornaamste deelvaardigheden die je nodig hebt om informatieve boeken goed te gebruiken, worden hier duidelijk omschreven en geïllustreerd zijn. Het zijn:

het gericht zoeken
het gebruik van een inhoudsopgave
het kunnen gebruiken van registers
de functies van illustraties begrijpen
inzicht hebben in de structuur van het boek

Dit alles wordt nog eens extra toegelicht met het navormingsaanbod Een koffer vol boeken van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, een kort stukje over het lezen van informatie over informatieve boeken aan de hand van De Boekentrommel, een kinder- en jeugdboekenmagazine dat jaarlijks verschijnt en een uitgebreider stukje over het gebruik van informatieve boeken in de lessen wereldoriëntatie.

Het derde deel geeft een aanzet om leerkrachten wegwijs te maken in de wereld van de informatieve boeken. Het vierde deel bestaat uit een lijst van informatieve boeken, geordend volgens leeftijd.

Dit boekje (of de katern uit de Praktijkgids voor de basisschool) is zoals ik in de inleiding schreef, nog steeds actueel. Het wordt nog belangrijker dan vroeger om mee te kunnen met onze informatiemaatschappij. Dit kan met de strategieën en vaardigheden die in Lezen om te weten aangeboden worden. Een belangrijke doelgroep hierbij zijn zeker de kansarmen. Zij zijn momenteel nog te vatbaar voor een nieuwe vorm van analfabetisme, het niet kunnen ter hand nemen en interpreteren van informatieve boeken en teksten.

Kleuters met extra zorg

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Sat, 09 Aug 2008 18:27:00 +0200

Auteur:	Marc Boone
Titel:	Kleuters met extra zorg. Een werkboek vol handelingsplannen
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2006
Pagina's:	165
ISBN-13:	978-90-301-8195-8
Prijs:	€ 39,50

Zoals de ondertitel van het boek aangeeft, krijgt men met dit boek een verzameling handelingsplannen aangereikt waarmee men aan de slag kan. De auteur, inspecteur Marc Boone, schreef dit boek vanuit zijn ervaring dat kleuterleidsters er vaak alleen voor staan nadat hun kleuters werden getest of geobserveerd en besproken. De handelingsplannen uit dit boek zijn geordend volgens deze probleemgebieden:

wiskundige initiatieleesinitiatie
grove en fijne motoriek
taal- en spraakontwikkeling
cognitieve ontwikkeling
sociaal-emotionele ontwikkeling
spel- en werkhouding

De structuur van het boek is voor elk probleemgebied gelijk: na een voorstel van diagnostische observatie komen de handelingsplannen. De diagnostische observatie gaat uit van concrete vaardigheden die kleuters moeten beheersen op een bepaalde leeftijd. Deze vaardigheden zijn verdeeld over drie leeftijden: 3, 4 en 5 jaar. De kleuterleidster duidt bij het begin van het schooljaar (of bij de instap van de kleuter) de beginsituatie aan en kruist daarna aan wanneer de kleuter het gewenste niveau heeft bereikt (1^e, 2^e of 3^e trimester). Elke vaardigheid uit de diagnostische observatie is gekoppeld aan een remediëringsvoorstel uit het boek. De kleuterleidster kan dus meteen aan de slag.

De diagnostische observaties bij elk probleemgebied zijn op verschillende manieren interessant. Enerzijds kunnen ze gebruikt worden om de individuele ontwikkeling van de kinderen gedurende de ganse kleuterschool te volgen waarbij een te asynchrone ontwikkeling zeker zal opvallen. Anderzijds kunnen deze diagnostische observaties ook gebruikt worden om de ernst van een eventuele ontwikkelingsachterstand beter in te schatten en om te bepalen of het probleem nog door de interne zorg kan aangepakt worden of niet. In dat laatste geval zal ze dan ook de verwijzing naar een externe hulpverlener ondersteunen. De observatiebladen zijn een onmisbaar onderdeel van het leerlingendossier dat opgestart wordt voor de driejarigen en verder ingevuld wordt door de kleuterleidsters van de hogere klasjes.

De handelingsplannen op zich spitsen zich telkens toe op bepaalde deelaspecten van de probleemgebieden. Deze deelsaspecten komen overeen met de remediëringsvoorstellen waarnaar er in de diagnostische observatie verwezen wordt. Deze worden steeds toegelicht in een kort woordje vooraf. Hierin wordt het belang van het deelaspect aangetoond, het verband gelegd met andere ontwikkelingsaspecten, een bepaalde leerlijn verantwoord en dergelijke meer. Na dit woordje vooraf krijgt de kleuterleidster een lijst van concrete activiteiten die ze met de kleuters voor wie het nodig is kan doen. Deze activiteiten worden aangevuld met tips in verband met instructie, materiaalgebruik en dergelijke meer.

Dit boek is één van de basiswerken die in de bibliotheek van de kleuterschool moet aanwezig zijn.

Puzzel je slim

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Sat, 09 Aug 2008 18:13:00 +0200

Auteur:	Marc Boone
Titel:	Puzzel je slim. Een praktijkboek voor een zorgbrede aanpak bij kleuters
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2005
Pagina's:	84
ISBN-13:	978-90-301-8592-5
Prijs:	17,50

Het puzzelen neemt een belangrijke plaats in tijdens de kleuterleeftijd. Dit is het uitgangspunt van dit boek. Tegelijk is er nog geen boek verschenen dat alle kennis rond puzzelsoorten en puzzeldidactiek verenigd. Marc Boone wil in dit praktijkboek de puzzels en het puzzelen in een brede context benaderen. Centraal hierbij staat de directe bruikbaarheid in de praktijk en het toevoegen van een meerwaarde aan de zorgbrede aanpak van kleuters en leerlingen uit het buitengewoon basisonderwijs. In het kort komt de inhoud van het boek hierop neer:

het aanreiken van een gevarieerd puzzelaanbod
het aanreiken van een geleidelijke aanpak in het leren oplossen van puzzels
het geven van suggesties in verband met observatie en evaluatie
het geven van suggesties in verband met de differentiatie en het remediëren
de horizontale en verticale samenhang bij het puzzelen

Dit alles en nog meer wordt beschreven in het eerste hoofdstuk van het boek. In het tweede hoofdstuk gaat de auteur dieper in op wat puzzelen nu eigenlijk is en welke puzzelvarianten je kunt onderscheiden. Daarbij legt hij duidelijk het raakvlak bloot tussen het puzzelen enerzijds en het associatie- en constructiespel anderzijds. Het derde hoofdstuk gaat kort over de doelen die men bij het puzzelen kan vooropstellen (leergebiedoverstijgend en specifiek). Het vierde hoofdstuk gaat dieper in op de organisatie van een heuse puzzelhoek in de klas.

Het vijfde hoofdstuk gaat uitgebreider in op het leren puzzelen, de puzzelinitiatie: hoe breng je het puzzelen aan bij jongste kleuters, bij in hun ontwikkeling bedreigde kleuters en bij kinderen uit het buitengewoon onderwijs. Hierbij staan de volgende punten centraal:

een puzzelopdracht begrijpen
de relatie zien tussen een deel en het geheel

Het zesde hoofdstuk gaat daar verder op in en gaat over de strategieën bij het puzzelen. Centraal staat de vraag hoe je bij probleemkinderen de lukrake pogingen kunt vervangen door doelgerichte acties. Onderdelen die aan bod komen zijn de voorbereiding, de systematiek en de zelfcontrole. Zoals zoveel dingen moet je puzzelen geleidelijk aanleren. Gradatie in moeilijkheidsgraad is nodig. Deze moeilijkheidsgraad wordt niet alleen bepaald door het aantal puzzelstukken, maar ook door andere aspecten. Dat lees je in het zevende deel.

De hoofdstukken 8 en 9 gaan over de puzzels in de kleuterschool: welke zijn er allemaal aanwezig en welke komen er in welke kleuterklas aan bod. Deze inventaris en de afspraken erbij zijn noodzakelijk om doorheen de kleuterschool een gradatie te kunnen waarborgen. Een onontbeerlijke afspraak is zeker de aanduiding van de moeilijkheidsgraad voor de kleuters: zij moeten zelf hun puzzelniveau kennen en kunnen ervaren.

Het tiende hoofdstuk geeft praktische informatie over het observeren en evalueren bij het puzzelen. Door een goede registratie behoud je als kleuterleidster het overzicht over welke kleuter welke puzzel op welke manier heeft gedaan en (zeker bij de oudste kleuters) hoe hij die zelf heeft ervaren. Het elfde hoofdstuk vult dit aan met suggesties in verband met de differentiatie en het remediëren. Het twaalfde hoofdstuk toont aan hoe kleuters zelf puzzels kunnen aanmaken en wat daar de waarde van is. Het dertiende hoofdstuk geeft een uitgebreide en geannoteerde puzzelinventaris.

Portfolio als leermiddel

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Sat, 07 Jun 2008 16:31:00 +0200

Auteur:	Wil Meeus (red.)
Titel:	Portfolio als leermiddel. Een inspiratieboek voor lesgevers
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2007
Pagina's:	138
ISBN-13:	978-90-301-9250-3
Prijs:	€ 25,-

Het portfolio deed enige tijd geleden zijn intrede in het onderwijs. Het kan op drie verschillende manieren aangewend worden: als verzamelmap (verzamelportfolio), als middel bij het beoordelen van de verworven opleidings- of beroepsspecifieke kennis, vaardigheden en/of attitudes (prestatieportfolio) of als middel om de leercompetenties te beoordelen (leerportfolio). De essentie blijft echter steeds hetzelfde: de student is en blijft zelf verantwoordelijk voor zijn leerproces en toont in het portfolio wat hij gepresteerd en geleerd heeft.

In dit boek vind je twaalf praktijkvoorbeelden van het werken met een portfolio:

secundair onderwijs:
- binnen het Project Algemene vakken
- binnen Maatschappelijke vorming
volwassenenonderwijs:
- in het tweedekansonderwijs (volwassenenonderwijs)
- in het talenonderwijs (volwassenenonderwijs)
lerarenopleiding:
- in de geïntegreerde lerarenopleidingen (lerarenopleiding)
- in de lerarenopleiding kleuteronderwijs (lerarenopleiding)
hoger onderwijs:
- in grafische en digitale media (hoger onderwijs)
- in de logopedie (hoger onderwijs
- in de podologie
- in de verpleegkunde
- in de academische specifieke lerarenopleiding
- in de lichamelijke opvoeding

De verschillende auteurs geven telkens een woordje uitleg bij de opleiding en de school en omschrijven de doelgroep. Daarna situeren ze het gebruik van het portfolio binnen de opleiding om tot slot het werken met een portfolio te evalueren.

In het laatste hoofdstuk van dit boek komt de redacteur tot het besluit dat er een enorm grote verscheidenheid bestaat bij het werken met portfolio's. Dit is logisch, zegt hij, want...

... een portfolio is immers niets meer dan een dossier waaraan een didactische functie toegekend wordt. Vorm en inhoud van het dossier worden bepaald door de aard van die functie en de condities waarbinnen die functie waargemaakt kan worden (blz.124).

Verder brengt hij verslag uit over het onderzoek dat gevoerd werd met als bedoeling de verschillende portfolioprojecten uit het boek te evalueren.

Gelet op het voorgaande is dit geen boek geworden met pasklare en te kopiëren projecten. Wel is het een degelijke illustratie geworden van hoe men op de verschillende onderwijsniveaus het werken met een portfolio vorm kan geven. In die zin verdient het boek terecht zijn ondertitel als inspiratieboek voor lesgevers.

Groei- en leerlijnen in de kleuterschool

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Sat, 05 Apr 2008 15:02:00 +0200

Auteur:	Marc Boone
Titel:	Groei- en leerlijnen in de kleuterschool
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2008
Pagina's:	424
ISBN-13:	978-90-301-9262-6
Prijs:	€ 48,00

Van bij de aankomst in het peuterklasje wordt er werk gemaakt van de groei en de ontwikkeling van de kinderen op de volgende domeinen, elk met hun deelaspecten:

de taalontwikkeling
de cognitieve ontwikkeling
de muzische vorming
de initiatie in het aanvankelijk lezen, schrijven en wiskunde
de ontwikkeling van het gevoelsleven
de lichamelijke opvoeding
de zelfredzaamheid

Een kind dat dit traject volledig en goed doorloopt is op het einde van de derde kleuterklas voldoende schoolrijp om over te gaan naar het eerste leerjaar. De auteur toont dit in zijn boek op de bladzijden 16 en 17 perfect aan met zijn schema over de Ontwikkelingsevolutie van de kleuter, waar hij de evolutie in de taalontwikkeling, de verstandelijke ontwikkeling, de ontwikkeling van het gevoelsleven en de motorische ontwikkeling schetst in een continuüm dat begint bij de peuters en eindigt bij de kenmerken van schoolrijpheid. Hierbij gaat hij meer dan terecht uit van de effectieve kalenderleeftijd van de peuters en kleuters. Bij peuters en kleuters zijn de leeftijdsverschillen in maanden soms zeer groot als het over de verschillen in de ontwikkeling gaat. We krijgen dan ook deze indeling:

peuters
driejarige
vierjarige
vijfjarige
zesjarige
[kenmerken van schoolrijpheid]

Ik wil de waarschuwing van de auteur, die tegelijk ook de filosofie weergeeft van waaruit het boek geschreven is, wel letterlijk herhalen, omdat ze mijns inziens zeer belangrijk is:

We waarschuwen ervoor dat die groeilijnen geen aanleiding mogen zijn tot lesjes geven over... Voor het kind moet alles overkomen als boeiend, uitdagend, onbevangen: spelend leren dus, waarbij je oog hebt voor het welbevinden en een hoge mate van betrokkenheid van het kind. Je hanteert de groeilijnen als een richtsnoer. Het gaat om minimale afspraken die ruimte laten voor de eigen creativiteit en inventiviteit van de leerkracht, voor de inbreng van de kinderen en voor het aanpassen aan het ontwikkelingsniveau van de kleuters. Het geeft de leerkracht een goed en veilig gevoel en het is werkbesparend als hij in een oogopslag kan aflezen wat voor elk van de diverse leergebieden precies verwacht wordt voor elke kleuterleeftijd, wat al werd geïnitieerd en wat eventueel voor een volgende leeftijdscategorie bestemd is. De leer- en ontwikkelingslijnen zijn streefdoelen, noch min noch meer. We forceren niet, stellen geen strikte eisen en weren bovenal het competitieve karakter in de zin van: "Kijk eens Flor wat Aurélie al kan." Flor kan wel aangemoedigd worden om met Aurélie samen te spelen zodat ze van elkaar kunnen leren (blz.19-20).

De verdere meerwaarde van het boek ligt in het feit dat de ontwikkeling van de kinderen geschetst wordt tot op de leefijd van 6 jaar, voor de auteur de kenmerken van schoolrijpheid beschrijft. Dit is nog maar eens een bevestiging van het feit dat het ook de opdracht is van het eerste leerjaar om kinderen schoolrijp te maken. Nog anders gezegd: de kleuterschool moet geen afgewerkt product afleveren aan de lagere school! In die zin is het ook belangrijk dat dit boek zijn weg zou vinden naar de leerkrachten van het eerste leerjaar lager onderwijs.

De auteur begint zijn boek met zijn visie op kwaliteitsvol kleuteronderwijs om daarna in zijn stukje over ontwikkelen en leren in kleuterperspectief een aantal verduidelijkingen en een eerder theoretische aanzet tot het boek te geven. Deze twee hoofdstukken zijn verplichte literatuur voor iedere gebruiker. Daarna legt hij uit hoe dit bronnenboek - want dat is het uiteindelijk - moet gebruikt worden en hoe het concordeert met de officiële ontwikkelingsdoelen voor het kleuteronderwijs.

De volgende hoofdstukken gaan uitgebreid in op de verschillende ontwikkelingsdomeinen en hun deelaspecten. Elk hoofdstuk begint met een aantal didactische beschouwingen die het ook in een ruimer (theoretisch) kader situeren. Deze heldere en beknopte uiteenzetting moet zeker gelezen worden voor een nog beter begrip van het boek. Daarna wordt elk deelaspect praktisch uitgewerkt. Hierbij gaat de auteur zeer gestructureerd te werk. Voor elk deelaspect krijgen we:

(D) domeinafbakening: Waarover gaat het?
(O) ontwikkelingsdoelen: Welke ontwikkelingsdoelen komen aan bod?
(L) leerlijn: Hoe krijgt het deelaspect vorm doorheen de chronologie van de kleuterschool? Deze leerlijn wordt aangevuld met concrete tips voor de klaspraktijk.
(B) begrippenlijst: Het situeren van domeinspecifieke begrippen in een bepaalde kleuterklas. Deze rubriek is enkel aanwezig waar nodig.

Hierbij maakt de auteur overvloedig gebruik van illustraties die waar nodig de uitleg veel verhelderen en verlevendigen.

Na deze hoofdstukken gaat Marc Boone dieper in op een gestroomlijnde hoekenwerking doorheen de kleuterschool. In de didactische beschouwingen (D) komen onder andere de klas- en hoekeninrichting, het belang van structuur in de klas en van differentiatie en individualisatie aan bod. Opnieuw is er ruimte voor de ontwikkelingsdoelen (O) en wordt er een leerlijn (L) met tips voor de klaspraktijk uitgewerkt. Het daaropvolgende hoofdstuk over variatie en gradatie in thema's en activiteiten bespreekt de korte- en langetermijnplanning.

Tot slot van het boek gaat de auteur uitgebreid in op de continuïteit in de observatie. Na een korte didactische beschouwing (D) is er veel ruimte gemaakte voor concrete observatieformulieren, zowel voor de open als voor de gesloten observatie.

GOKken op de toekomst

noreply@skynetblogs.be (Lieven Coppens) — Sun, 16 Mar 2008 15:23:00 +0100

Auteur:	Jos Cré (red.)
Titel:	GOKken op de toekomst.Het GelijkeOnderwijsKansenbeleid in Vlaanderen.
Uitgeverij:	Plantyn
Plaats:	Mechelen
Jaar:	2006
Pagina's:	201
ISBN-13:	978-90-301-9045-5
Prijs:	€ 23,00

In Vlaanderen is er een hoge correlatie tussen de slaagkansen van een kind op school en de scholingsgraad van zijn ouders of de socio-economische status van zijn gezin. Met andere woorden: veel kinderen van kansarme, laaggeschoolde ouders vallen op school uit de boot. Dit geldt voor zowel de kansarme kinderen van allochtone afkomst als voor de autochtone kansarme kinderen en jongeren. Het Vlaamse onderwijsbeleid is zich hier meer en meer mee gaan bezighouden. Aanvankelijk gebeurde dit via het onderwijsvoorrangsbeleid, maar sinds 2002 via het beleid voor Gelijke OnderwijsKansen (GOK-beleid). Het boek GOKken op de toekomst brengt dit GOK-beleid, en meer in het bijzonder het geïntegreerd ondersteuningsbeleid, beter in beeld.

Het eerste van de vier delen van het boek situeert het GOK-beleid. Steven Groenez gaat eerst dieper in op de omvang, oorzaken en gevolgen van de ongelijkheid op school aan de hand van de gegevens uit het Cijferboek sociale ongelijkheid in het Vlaamse onderwijs. Hij toont aan dat deze ongelijkheid al van in het kleuteronderwijs aanwezig is doordat kleuters van specifieke bevolkingsgroepen later starten in het kleuteronderwijs en een grotere kans hebben om een jaar langer in het kleuteronderwijs te blijven. In het basisonderwijs uit deze ongelijkheid zich dan vooral in de schoolse vertraging, terwijl in het secundair en hoger onderwijs deze ongelijkheid zich vertaalt naar de studiekeuze. Patrice Caremans vervolgt dit eerste deel met een beschrijving van het zorgbeleid van de Vlaamse overheid dat in 1991 startte met het onderwijsvoorrangsbeleid (OVB), in 1993 aangevuld werd met het Project zorgverbreding voor de basisscholen en in 2000 met het project Bijzondere noden voor secundaire scholen. Deze bijdrage wordt afgesloten met een uitgebreide beschrijving van het GOK-beleid.

In het tweede deel worden er twee visies in verband met GOK uiteengezet. Jos Cré en Luc Driesmans stellen in hun hoofdstuk eerst het probleem van de ongelijke kansen en sociale uitsluiting scherp. Aan de hand van cijfermateriaal tonen ze aan dat kinderen en jongeren uit sociaal zwakkere socio-economische milieus gemiddeld minder goed presteren op school en daardoor ook hun verdere toekomst negatief beladen. In deze groep bakenen ze drie categorieën af: kinderen van allochtone afkomst, kansarme kinderen en kinderen met stoornissen en problemen. Bij deze laatste groep maken ze een belangrijke bedenking. Bepaalde kinderen uit de midden- of hogere klassen krijgen ook bepaalde kansen niet, bijvoorbeeld in het geval van kinderen met drukbezette ouders. Hoewel zij ook recht hebben op ondersteuning, mag men ze niet bestempelen als kansarm. De auteurs gaan in dit deel verder in op de oorzaken van de kansarmoede, zowel binnen als buiten de school. Tot slot onderzoeken ze wat er kan gebeuren - en al gebeurt - om dit probleem op te lossen. Deze oplossingen liggen zowel in de onderwijsvernieuwing als in de ondersteuning van de kansarme gezinnen. Een korte evaluatie van het GOK-decreet sluit dit stuk af. Als aanvulling op Jos Cré en Luc Driesmans geven Gerda Bruneel en Erna Janssens hun visie op de manier waarop GOK kan bijdragen tot een schoolbeleid. Dit stuk is en kort en laat zich moeilijk samenvatten, maar moet zeker door iedereen gelezen worden.

Het derde deel bevat drie uitgebreide praktijkvoorbeelden. In een eerste voorbeeld toont Kris Van den Branden aan hoe men een taalbeleid kan aanwenden om tot gelijke onderwijskansen te komen. Vertrekkend vanuit een brede evaluatie van de beginsituatie waarbij men niet alleen rekening houdt met objectieve testresultaten maar ook met de subjectieve perceptie van alle betrokkenen, dus ook van de ouders en de kinderen, moet men in kaart brengen wat de sterke en zwakke punten zijn van de school op het vlak van een taalbeleid. Op basis hiervan is het dan belangrijk dat men een procesmatig taalbeleid opstelt, waarbij men uitgaat van prioriteiten en secundaire processen. Ides Nicaise en Lieve Ruelens hebben het in hun bijdrage over de lokale overlegplatforms. Volgens hen zal het een zaak zijn om de verschillende partners te blijven motiveren door brede-schoolinitiatieven. Waarom? Omdat er een aantal valkuilen zijn die van het lokaal overlegplatform geen echt netwerk maken, terwijl een breed netwerk nochtans een krachtig instrument kan zijn. Tot slot van het derde deel geeft Herman Siebens een praktijkvoorbeeld vanuit het KTA van Kapellen.

Het vierde en laatste deel gaat dieper in op verschillende aspecten van armoede. Jan Vanhee en Dirk Willems hebben het in hun bijdrage over het belang van het ondersteunen van kinderen, ouders en leerkrachten. Centraal daarbij staan de antwoorden op de vragen wat ouders voor hun kind en voor zichzelf verwachten en hoe de scholen daar een antwoord kunnen op geven. Die antwoorden hebben dan meteen ook te maken met de ondersteuning die leerlingen kunnen (moeten) krijgen. Brie De Veirman en Guido Totté hebben het in de laatste bijdrage tot dit blok over de relatie tussen armoede en onderwijs. Aan de hand van verschillende invalshoeken tonen ze aan waarom deze relatie niet altijd gemakkelijk verloopt.

Dit boek geeft een goed en volledig beeld van het GOK-beleid. De lezer maakt relatief snel kennis met het geheel. Hij heeft weinig of geen voorkennis nodig om het te begrijpen. Dit maakt het boek zeer toegankelijk. Na het lezen van het boek beseft men dat het GOK-beleid heel wat kansen biedt, maar zich niet zo eenvoudig laat realiseren. Daarvoor zijn er te veel partners bij betrokken met elk hun verwachtingen, sterke en minder sterke kanten. Het vierde deel is verplichte literatuur voor alle leerkrachten. Het leert hen hoe kansarme mensen tegen de wereld in het algemeen en de school in het bijzonder aankijken. Communicatie en wederzijds respect zijn zeer belangrijk. Alleen zo komen leerkrachten tot een constructieve dialoog met de ouders van kansarme kinderen.