BOEKetje onderwijs

Een boekje geschreven voor ervaringsdeskundigen door meer-dan-ervaringsdeskundigen. Zo kun je volgens mij dit veelomvattende werk van Pyt Nauta en Marinus Giesing het beste beschrijven. De auteurs werken beiden in het voortgezet onderwijs. Marinus Giesing als zorgcoördinator en Pyt Nauta als orthopedagoog/zorgcoördinator. Daarnaast zijn ze beiden coördinator van een samenwerkingsverband. In Nederland vormen scholen die op het gebied van leerlingenzorg en leerlingenbegeleiding intensief willen samenwerken dergelijke verbanden. Op die manier willen ze bereiken dat meer kinderen met een hulpvraag in het reguliere onderwijs kunnen functioneren en een diploma behalen. Wat trouwens ook de bedoeling was van het nu in Vlaanderen min of meer ter ziele gegane leerzorgkader.

Om hun collega’s van het samenwerkingsverband handelingsbekwamer te maken in hun omgaan met kinderen met een zorgvraag, kamden ze de leerlingendossiers uit op zoek naar problemen die bij de leerlingen voor specifieke zorgvragen zorgden. Ze selecteerden er de 26 belangrijkste uit en kwamen zo tot het volgende lijstje:

Omdat ze hun collega’s niet wilden overbelasten met tonnen literatuur, kozen ze voor het A4-concept: de informatie moest op een A-viertje passen. Ze hanteerden voor elk probleem dezelfde structuur:

• Een concrete ervaring in verband met het probleem (‘gevalsbeschrijving’ is een te zwaar woord);
• Een korte beschrijving van het probleem;
• Een lijstje van kenmerken;
• Een verwijzing naar recente en essentiële literatuur voor wie zich in de problematiek wil verdiepen.

Het boekje ademt een grote deskundigheid en professionaliteit uit: Pyt en Marinus kennen hun literatuur en weten deze op een schitterende manier te vertalen naar de werkvloer. Hierbij nemen ze de leerkrachten ernstig. Ze stellen zich op geen enkel moment betuttelend op. Helder en praktisch geschreven, draagt elk blad uit dit boekje bij tot de professionaliteit en handelingsbekwaamheid van de lezer. Tegelijk is het boekje een levende getuige van het grote zorghart van beide auteurs. Na 80 000 verkochte exemplaren in Nederland, mag dit boekje wat mij betreft de Vlaamse zorgmarkt overspoelen. De prijs is bewust laag gehouden en er is bovendien een gevoelige korting vanaf 10 exemplaren. Het zou mooi zijn moest iedere leerkracht en docent uit het (buitengewoon)secundair en hoger onderwijs (en waarom ook de leerkrachten uit het (buitengewoon) basisonderwijs niet) over dit boekje kunnen beschikken. Voor de prijs van enkele klassieke boeken over deze thema’s geef je een volledig leraren- of docentenkorps een naslagwerkje dat er staat!

Om het in Michelin-termen te zeggen: 5 sterren.

Een probleem is een vaardigheid die je nog moet ontwikkelen. Deze zin vat de essentie van de methode Kids’ Skills het beste samen. Een probleem is dus niet de schuld van het kind of zijn ouders (of bij uitbreiding: zijn leerkrachten). Het moet dus ook niet ‘opgelost’ worden. Nee, de methode nodig het kind uit om actief mee te werken aan het verwerven van vaardigheden en het zoeken naar antwoorden op dat probleem. Maakt ze deskundige hulpverleners overbodig? Helemaal niet. Ze herdefinieert hun functie als katalysatoren voor kinderen en hun ouders (of bij uitbreiding: leerkrachten) die niet langer oplossingen aanreiken, maar het verwerven van nieuwe vaardigheden ondersteunen. De methode Kids’ Skills gaat verder dan het positieve benoemen, ze ademt het positieve uit, niet in het minst omdat ze alle betrokkenen letterlijk verontschuldigt. Oplossingsgerichte psychologie op zijn best!

Het boek De methode Kids’ Skills is de sleutel tot de methode van Ben Furman. Dit moet je gewoon gelezen hebben. Het is tegelijk:

• een handleiding bij de methode;
• een inleiding tot de oplossingsgerichte psychologie;
• een ideeënboek over het opvoeden van kinderen.

De ruggengraat van dit boek bestaat uit de uitgebreide beschrijving van de vijftien stappen van deze methode. Deze komt er al na amper tien bladzijden uitleg van de auteur over het ontstaan en de inhoud van de methode. Ben Furman legt elke stap haarfijn uit:

• Waarom moet je hem zetten?
• Hoe pak je hem het beste aan?
• Waar moet je extra op letten?

Dit zijn slechts enkele vragen waarop je als lezer een concreet en constructief antwoord krijgt. Alsof dat nog niet genoeg is, geeft de auteur elke stap de nodige concrete voorbeelden mee. En zorgt hij er aan het einde van elke stap voor om in een grijs tekstkadertje de essentiële band met de andere stappen nog eens te verduidelijken.

Het laatste deel van het boek gaat heel concreet in op het gebruik van de methode bij veel voorkomende problemen bij kinderen, gaande van slechte gewoonten over leerproblemen naar gedragsproblemen (of is het omgekeerd). Aan de hand van praktijkvoorbeelden uit de hele wereld leer je hoe de methode kan aangewend worden.

Lezen!

Bij dit boek hoort het Mijn Kids' Skills vaardighedenboek (€ 10,-) en de Ik kan het! poster (€ 5,- A3-formaat, € 12,50 A1-formaat) uitgegeven door de Nederandse uitgeverij Pica. Het boek zelf wordt ook verdeeld door deze  uitgeverij die de andere uitgaven van Ben Furmans Kids' Skills in haar fonds heeft.

Was je niet tevreden met de praktijkvoorbeelden uit Ben Furmans De methode Kids’ Skills. Op speelse wijze vaardigheden ontwikkelen bij kinderen, dan kom je zeker aan jouw trekken in dit boek. Aan de hand van de gevalsbeschrijvingen van individuele kinderen van drie tot veertien jaar leer je hoe je deze methode met succes kunt gebruiken en waar nodig op maat van het kind kunt aanpassen.

Na een korte inleiding op de methode en het herhalen van de vijftien stappen, krijg je meteen waar voor jouw geld: 21 kinderen, elk met hun nog niet aangeleerde vaardigheden, passeren de revue. In elke gevalsbespreking krijg je niet alleen hun verhaal te lezen, maar – tussen de regels door – ook tal van concrete tips.

Verder gaat het boek ook concreet in op het gebruik van de methode bij groepen kinderen. Vanuit een gevalsstudie zal een gemotiveerde leerkracht zeker de nodige inspiratie opdoen om de methode in de eigen klas aan te wenden.

Het laatste deel geeft enkele voorbeelden van brieven die in de methode kunnen gebruikt worden en gaat nog even kort in op het gebruik van totemfiguren.

In zijn epiloog geeft de auteur nog enkele nuttige wenken voor wie met de methode aan de slag gaat.

Een inspiratieboek!

Bam de Kids Tovenaar is software die ontwikkeld werd bij de methode Kids’ Skills van Ben Furman. Bam, de tovenaar van dienst, neemt van de kinderen (tussen 4 en 12 jaar oud) een gestructureerd interview af. Het is de bedoeling dat hij hen helpt bij het identificeren van die vaardigheden die ze nodig hebben om een vervelende gewoonte of gedragsprobleem kwijt te geraken of om een welbepaalde angst te overwinnen. Wie vertrouwd is met Kids’ Skills zal zeker de vijftien stappen van deze methode achter de gestelde vragen herkennen.

Let op! Het programma Bam de Kids Tovenaar is, net zoals elk gestructureerd interview, een hulpmiddel en geen doel op zich. Het biedt dan ook geen pasklare oplossingen. Het kind dat met het programma werkt, heeft zeker de ondersteuning nodig van een volwassene. Deze moet de methode Kids’ Skills kennen en weten wat de bedoeling is achter de gestelde vragen (met andere woorden: hij moet de handleiding bij het programma grondig gelezen hebben). Voor een kind dat het moeilijk heeft om ten opzichte van een volwassene over zijn problemen te spreken, kan dit programma heel welkom zijn. Doordat het meegevoerd wordt in de wereld van de tovenaar enerzijds en het rechtstreeks met Bam spreekt anderzijds, wordt het voor een kind gemakkelijker om met de begeleidende volwassene te spreken. Het figuurtje van de tovenaar creëert immers een veilige afstand tussen kind en volwassene.

Leuk meegenomen: nadat het kind zijn gesprek met de tovenaar heeft voltooid, maakt deze voor hem een diploma aan voor de geleerde vaardigheid. Dit diploma kan dan uitgereikt worden eens het kind de gekozen vaardigheid beheerst. Tegelijk schrijft de tovenaar een brief naar het kind waarin hij het gesprek samenvat. Tot slot krijgt het kind ook een brief die het kan doorgeven aan zijn supporters. Wie dat zijn, kom je te weten na het lezen van het boek van Ben Furman De methode Kids’ Skills. Op speelse wijze vaardigheden ontwikkelen bij kinderen.

De moeite meer dan waard!

Alles wat je altijd al wilde weten over faalangst. Dit zou een geschikte ondertitel geweest zijn voor dit boek van Ard Nieuwenbroek, Jan Ruigrok en Jos de Vries. Na het lezen van dit boek heeft ook de absolute leek een duidelijke kijk op het fenomeen faalangst. En dat is precies wat de auteurs met dit Basisboek beogen. Verwacht dus geen complexe wetenschappelijke verhandeling. Neen. Als lezer krijg je meteen boter bij de vis. Er is geen inleiding, geen voorwoord, geen uitleiding of uitgesponnen nawoord. Enkel zeven hoofdstukken doelgerichte en praktische informatie maken de dienst uit. Een absolute aanrader voor wie zich op korte termijn wil vertrouwd maken met het fenomeen faalangst.

Wat is faalangst? Het eerste hoofdstuk geeft een duidelijk antwoord op deze vraag. Je leert drie essentiële kenmerken en de verschillende soorten faalangst (cognitieve, sociale en motorische faalangst) en de mogelijke mengvormen kennen.

Het tweede hoofdstuk gaat dieper in op één van deze kenmerken, namelijk dat faalangst een vorm van angst is. Een zeer belangrijke boodschap die de auteurs meegeven is dat positieve faalangst niet bestaat. Wel maken ze onderscheid tussen actieve en passieve faalangst. In dit hoofdstuk onderzoeken ze het verband tussen angst en faalangst om vandaar uit te komen op een vierde kenmerk van faalangst, namelijk dat het gaat over een vorm van angst als toestand. Een toestand die zich manifesteert in een breed gamma aan kenmerken. Kenmerken die allemaal hun oorsprong vinden in verschillende (gecombineerde) oorzaken.

In het derde hoofdstuk kijken de auteurs naar de invloeden van school, gezin en cultuur die mee verantwoordelijk kunnen zijn voor faalangst. Het belang van structuur en duidelijkheid op school, de loyaliteit van het kind naar de ouders toe en de waarden in de cultuur zetten de auteurs hier sterk in de verf. Vooral de paragrafen over de vijf onuitvoerbare opdrachten en de paradoxale opdrachten zijn hier zeer verduidelijkend.

In het vierde hoofdstuk onderzoeken de auteurs hoe een faalangstige leerling over zichzelf denkt en over anderen die voor hem belangrijk zijn. Dit is immers een belangrijke voorwaarde voor het behalen van succes. Ze gaan na waar deze leerling zijn motivatie vandaan haalt en hoe die motivatie hem beïnvloedt. Tot slot benaderen ze faalangst vanuit verschillende invalshoeken. Op die manier slagen ze er in om het portret te schetsen van zowel de succesgemotiveerde als de mislukkinggemotiveerde leerling.

Faalangst kun je maar aanpakken na een zorgvuldige diagnose. Hoe deze zorgvuldige diagnose eruit ziet, beschrijven de auteurs uitgebreid in het vijfde hoofdstuk. Hierbij is er zowel plaats voor observatie als voor tests. Heel belangrijk in dit hoofdstuk is de nadruk die gelegd wordt op een integrale aanpak. Faalangstbegeleiding is een taak voor het volledige schoolteam en niet voor enkele uitgelezen en gedelegeerde deskundigen.

De hoofdstukken zes en zeven zijn helemaal gewijd aan de aanpak van faalangst. Terwijl het zesde hoofdstuk heel diep ingaat op de individuele faalangstbegeleiding, staat hoofdstuk zeven in het teken van de aanpak van faalangst in de klas.

Een ver-rijkend boek!