2016.01.24

Handboek technisch lezen in de basisschool

Auteur: Karin van de Mortel & Aafke Bouwman
Titel: Handboek technisch lezen in de basisschool
Instructie en didactiek in de doorgaande lijn
Uitgeverij: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2015
Pagina's: 396
ISBN-13: 978-90-6508-661-7
Prijs: € 69,-

handboek technisch lezen in de basisschool - instructie en didactiek in de doorgaande lijnSommige dingen, zoals goede en effectieve instructie geven en een goede didactiek bezitten, moet je als leerkracht gewoon onder de knie hebben. Helaas zijn deze vaardigheden door het competentiedenken dat de laatste jaren in de lerarenopleidingen manifest aanwezig is, stevig in de verdrukking geraakt. Getuige daarvan de didactische en instructionele onbekwaamheid van heel wat kandidaat-leerkrachten op het moment dat ze effectief voor de klas staan. Een handboek zoals dit van Karin van de Mortel en Aafke Bouwman is dan ook een fantastisch antwoord op dit fenomeen.

De auteurs vertrekken vanuit een doorgaande lijn voor het technisch lezen die geldt voor het gewoon en – mutatis mutandis – speciaal basisonderwijs. Deze doorgaande lijn begint in het kleuteronderwijs (groep 1|2de kleuterklas) en loopt zonder cesuur door tot het einde van de lagere school (groep 8|6de leerjaar). Deze doorgaande lijn kwam trouwens al eerder op deze blog ter sprake:

Het ultieme doel van dit boek is om van iedere leerling een vloeiende lezer te maken die kan lezen om te leren. Met vloeiend lezen bedoelen de auteurs het vlotte, nauwkeurige en met expressie lezen.

In het eerste hoofdstuk zetten de auteurs hun visie op leesvaardigheid uiteen. Deze bevat een drievoudige gelaagdheid:

  • Vlot lezen;
  • Vloeiend lezen;
  • Verdiepend lezen.

Elk niveau wordt uitgebreid besproken en toegelicht. De uiteenzetting over het verband met de Nederlandse referentie-niveaus is voor Vlaanderen toch relevant omdat ze voor de Vlaamse leerkrachten en scholen heel inspirerend kan zijn. Tot slot van dit eerste hoofdstuk wordt het tijdspad van deze doorgaande lijn heel duidelijk in kaart gebracht.

Het tweede hoofdstuk staat in het teken van het effectief leesonderwijs. Het schetst er zeer concreet de zes essentiële kenmerken van. Het derde hoofdstuk dat aangeeft hoe men het technisch lezen in het speciaal (buitengewoon) basisonderwijs kan aanpakken, sluit hier heel dicht op aan. De hoofdstukken vier tot en met zeven schetsen hoe het technisch lezen in groep 1 en 2 (2de en 3de kleuterklas), groep 3 (1ste leerjaar), groep 4 en 5 (2de en 3de leerjaar) en groep 6, 7 en 8 (4de, 5de en 6de leerjaar) zowel op het vlak van instructie als van didactiek moet aangepakt worden. Daarbij besteden ze ruim aandacht aan de kleuters en leerlingen voor wie het allemaal niet zo vlot loopt.

Het achtste hoofdstuk bespreekt de vaardigheden die de doorgaande lijn voor technisch lezen verwacht van de leerkracht. Onderwerpen die aan bod komen zijn:

  • Het belang van de leraar;
  • Pedagogische ondersteuning en motivatie;
  • Instructie, begeleide oefening en feedback;
  • Organisatie en klassenmanagement;
  • Planning;
  • Leesplezier en leesbevordering.

Het negende hoofdstuk sluit dit boek af en staat helemaal in het teken van het leesbeleid van de school.

Dit is een boek dat je moet gelezen hebben. Het biedt zowel een preventieve, curatieve als proactieve kijk op het technisch leesonderwijs zonder de band met het begrijpend lezen te verwaarlozen. De zorg voor de zwakke lezers is prominent aanwezig. Daarenboven reiken de auteurs heel wat extra informatie en instrumenten aan in de talrijke bijlagen bij het boek.

Een naslagwerk met karakter!

naslagwerk met karakter afdrukken

2012.10.06

Werkmap Fonemisch bewustzijn

Auteur: Mariët Förrer & Susanne Huijbregts
Titel: Werkmap Fonemisch bewustzijn
Aan de slag met klanken en letters in groep 1 en 2
Website: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2011 (Derde, licht herziene druk)
Pagina's: 272
ISBN-13: 9789065085986
Prijs: € 92,50

werkmap fonemisch bewustzijn - aan de slag met klanken en letters in groep 1 en 2 Ik breng graag deze uitgave van het Nederlandse CPS over Fonemisch bewustzijn terug onder de aandacht. Ik heb niet de bedoeling mijn eerdere bespreking nog eens dunnetjes over te doen. Wat ik wel wil, is duidelijk maken dat deze licht herziene druk toch een belangrijke meerwaarde heeft meegekregen. Ik haal er vooral die elementen uit die ook voor het Vlaamse onderwijs (sorry, Nederlandse lezers) zeer relevant zijn.

Eerst en vooral is daar het zeer uitgebreide schema over de taalontwikkeling van de kleuter waar de doelen beschreven staan die aan het einde van de derde kleuterklas zou moeten behaald worden. Deze doelen zijn verdeeld over drie ontwikkelingsgebieden met elk hun specifieke onderdelen:

  • Mondelinge taalvaardigheid;
  • Ontluikende en beginnende geletterdheid;
  • Taalbeschouwing.

Daarnaast is de toevoeging van de zes kenmerken van effectief leesonderwijs (zoals Kees Vernooy ze in 2006 beschreef) een sterke troef van deze vernieuwde map. Deze kenmerken zijn:

  • Het stellen van duidelijke, toetsbare, hoge doelen;
  • Voldoende tijd besteden aan (voorbereidend) leesonderwijs en extra tijd voor risicoleerlingen;
  • Doorgaande lijn in het aanbod;
  • Het geven van effectieve en kwalitatief goede instructie;
  • Convergente differentiatie toepassen;
  • Vroegtijdig signaleren en reageren (monitoring).

Wie meer wil te weten komen over de verdere invulling van deze map, verwijs ik graag naar mijn vorige bespreking. Persoonlijk vind ik deze herziene druk meer dan verantwoord.

De boeken van uitgeverij CPS worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.

afdrukken

2012.09.30

Van beginnende geletterdheid tot lezen

Auteur: Dick Loeve
Titel: Van beginnende geletterdheid tot lezen
Uitgeverij: Delubas
Plaats: Drunen
Jaar: s.d.
Pakket: Ideeënboek
Mijn letterboekje (5 exemplaren)
Mijn letterboekje - nakijkboekje
Letterposter
ISBN-13: 9999953000605
Prijs: € 102,00

van beginnende geletterdheid tot lezen - ideeënboek voor groep 1, 2 en 3Lezen is een vaardigheid die je voorbereidt van in de kleuterklas. Aangezien het om een ontwikkelingsproces gaat, is stimuleren hier het codewoord. Als je het goed wilt doen, dan is systematiek, met oog voor de chronologie van de verschillende fasen van die beginnende geletterdheid, noodzakelijk. Deze systematiek en chronologische opbouw vind je terug in Van beginnende geletterdheid tot lezen. Zoals iedereen wel zal begrepen hebben staat schriftelijke taal hier centraal. Samen met de Werkmap fonemisch bewustzijn die uitgegeven wordt door het Nederlandse CPS, vormt deze map dan ook een stevig fundament dat al vanaf de tweede kleuterklas kan opgebouwd worden.

In het pakket draait alles om het ideeënboek. In het eerste hoofdstuk geeft de auteur een stukje theorie over beginnende geletterdheid. Naast de uitgebreide beschrijving van wat men onder het begrip moet verstaan, komen ook de verschillende fasen aan bod die de auteur onderscheidt. Daarbij laat hij het niet na om stil te staan bij die kinderen die in meer of mindere mate afhankelijk zijn van een goede leesinstructie. Dit stukje is zeker aan te bevelen voor de leerkrachten uit het eerste leerjaar (groep 3). Verder geeft hij per fase, aan de hand van kernactiviteiten, aan op welke manier de beginnende geletterdheid kan gestimuleerd worden. Om de leerkracht te helpen om zich per kind te oriënteren in welke fase het zich bevindt, rijkt Loeve ook een observatie- en registratiesysteem aan. In het laatste deeltje van dit eerste hoofdstuk schetst hij bovendien een leerlijn die de continuïteit tussen de derde kleuterklas en het eerste leerjaar moet garanderen.

Vanaf het tweede tot en met het vierde hoofdstuk komen we in het praktische gedeelte van het boek terecht. De auteur geeft aanzetten om te werken rond beginnende geletterdheid in:

  • projecten
  • kringactiviteiten
  • hoeken

Wie het boek grondig doorneemt, zal het heel snel opvallen hoe sterk (ortho)-didactisch de aangeleverde ideeën zijn. Hier is duidelijk iemand aan het werk geweest die het proces van het leren lezen door en door kent.

In het vijfde en laatste hoofdstuk verwijst de auteur naar de kopieermap die je alvast vroeger bij dit ideeënboek kon aanschaffen. Deze wordt echter niet meer aangeboden via de website van de uitgeverij, wat doet vermoeden dat ze niet langer beschikbaar is.

Welke plaats het letterboekje en de letterposter in het geheel innemen, leer je gaandeweg bij het doornemen van het ideeënboek.

Kwaliteit van Nederlandse bodem!

afdrukken

19:26 Gepost door Lieven Coppens in Delubas | Permalink | Tags: beginnende geletterdheid, geletterdheid, lezen, taal | |

2012.02.11

PION Peuters in Ontwikkeling

Auteur: Cecile Kuijpers & Lianne Vermeulen
Titel: PION Peuters in Ontwikkeling
Een observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemen
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven/Den Haag
Jaar: 2011
Pagina's: 102
ISBN-13: 9789033484049
Prijs: € 35,-

pion peuters in ontwikkeling - een observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemenDe PION-observatielijst is een evidence-based observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemen en bij uitbreiding ook jonge kinderen met een mentale beperking. Ze laat toe de volledige ontwikkeling van deze kinderen gestructureerd te observeren en in kaart te brengen. Dit vanuit de visie dat het taalvermogen van een kind ook van invloed is op:

  • de sociale ontwikkeling;
  • de emotionele ontwikkeling;
  • de ontwikkeling van de voorschoolse vaardigheden.

Deze lijst kwam tot stand door literatuuronderzoek en het bestuderen van gestandaardiseerde diagnostische instrumenten en bestaande peutervolgsystemen. Daarenboven werd er ook gebruik gemaakt van de praktijkervaring van kleuterleidsters.

In het eerste hoofdstuk beschrijven de auteurs het waarom en het ontstaan van hun instrument. In het tweede hoofdstuk gaan ze dieper in op ontwikkeling van kinderen. Naast de verschillende ontwikkelingsgebieden staan ze hier ook kort stil bij:

  • de basiskenmerken die iets zeggen over het welbevinden van een kind en de basis vormen voor een evenwichtige ontwikkeling zoals:
    • vrij zijn van emotionele belemmeringen;
    • nieuwsgierig en ondernemend zijn;
    • zelfvertrouwen hebben;
    • communicatie en contactname;
  • de betrokkenheid van een kind die zorgt voor het bevorderen van de ontwikkeling, zoals die zich uit in:
    • concentratie en persistentie;
    • energie en reactietijd;
    • creativiteit;
    • nauwkeurigheid;
    • overgefocust zijn;
  • mogelijke risicofactoren zoals:
    • impulsiviteit;
    • passiviteit;
    • geringe selectieve aandacht;
    • geringe wendbaarheid;
    • grote vermoeibaarheid.

Het hoeft geen betoog dat al deze factoren in de observatielijst terug te vinden zijn.

Hierna volgen er drie technische hoofdstukken. De auteurs beschrijven de constructie van de observatielijst en bespreken de psychometrische kenmerken van deze observatielijst, namelijk de validiteit en de betrouwbaarheid. Het zesde en laatste hoofdstuk is de handleiding.

In bijlage vind je een voorbeeld van de observatielijst zoals je die op http://www.uitgeverijacco.be/pion gratis van het Internet kunt halen.

afdrukken

2009.07.17

Tussendoelen beginnende geletterdheid

Auteur: Ludo Verhoeven & Cor Aarnoutse (red.)
Titel: Tussendoelen beginnende geletterdheid. Een leerlijn voor groep 1 tot en met 3.
Uitgeverij: Expertisecentrum Nederlands
Plaats: Nijmegen
Jaar: 2006 (achtste druk)
Pagina's: 104
ISBN-13: 978-90-77529-04-1
Prijs: Boek: € 18,- Cd-rom: € 22,-

tussendoelen beginnende geletterdheid - een leerlijn voor groep 1 tot en met 3Het Vlaamse kleuteronderwijs heeft welgeteld vier ontwikkelingsdoelen voor het domein Nederlands, 'Lezen'. Het zijn de volgende:

De kleuters ...

  • kunnen aan de hand van visueel materiaal een boodschap herscheppen;
  • kunnen door symbolen voorgestelde boodschappen in verband met concrete activiteiten begrijpen;
  • kunnen op materialen, in boeken, op uitgangsborden lettertekens onderscheiden van andere tekens;
  • zijn bereid spontaan en zelfstandig voor hen bestemde boeken en andere informatiebronnen in te kijken;

Deze worden in de leerplannen Nederlands van de onderscheiden Vlaamse onderwijsnetten eerder sum-mier overgenomen en verduidelijkt.

Een meer dan interessante aanvulling daarop zijn de Tussendoelen beginnende geletterdheid uit Nederland. Deze tussendoelen zijn bedoeld voor de groepen 1 tot en met 3 (de Vlaamse 2e en 3e kleuterklas en het eerste leerjaar).

Na een kort voorwoord wordt in het eerste hoofdstuk duidelijk gemaakt wat het doel is van dit boek, wat tussendoelen en een leerlijn zijn, welke gebruiksmogelijkheden deze leerlijn heeft en op welke uitgangspunten ze berust. Met andere woorden: het eerste hoofdstuk bevat het kader waartegen alle andere hoofdstukken van dit boek moeten geplaatst worden. Het geeft ook een eenduidige uitleg aan de gebruikte begrippen.

Het tweede hoofdstuk beschrijft de fase van de ontluikende geletterdheid. Deze situeert zich in Nederland in de voorschoolse periode, in Vlaanderen rond het einde van de eerste kleuterklas. De auteurs benadrukken hier het belang van de ervaringen die kinderen in deze periode opdoen in verband met het latere leren lezen en schrijven. Stimulering door de ouders, de aanwezigheid van boeken en van schrijfmaterialen zijn hierin zeer belangrijk. Maar de auteurs zien het ook ruimer, binnen de gehele taalontwikkeling: ook de mondelinge taalvaardigheid is zeer belangrijk. In dit hoofdstuk breken de schrijvers nadrukkelijk een lans voor het voorlezen.

Het derde en meest uitgebreide hoofdstuk bespreekt de tien Tussendoelen beginnende geletterdheid. Deze worden uitvoerig besproken en geïllustreerd met praktijkvoorbeelden. Hierdoor is alles voor de lezer zeer snel duidelijk. Elk tussendoel krijgt een eigen 'leerlijn' mee. Aan het eind van de bespreking van elk tussendoel wordt deze leerlijn in een kadertje samengevat. De tien tussendoelen zijn:

  • boekoriëntatie;
  • verhaalbegrip;
  • functies van geschreven taal;
  • relatie tussen gesproken en geschreven taal;
  • taalbewustzijn;
  • alfabetisch principe;
  • functioneel 'schrijven' en 'lezen';
  • technisch lezen en schrijven, start;
  • technisch lezen en schrijven, vervolg;
  • begrijpend lezen en schrijven.

In het vierde en laatste hoofdstuk wordt er bekeken op welke manier men de ontwikkeling van de beginnende geletterdheid kan stimuleren. De auteurs staan stil bij het scheppen van een geletterde leeromgeving en de mogelijke organisatievormen. Verder leggen ze ook het verband tussen de beginnende geletterdheid en de zorgverbreding en staan ze expliciet stil bij leerlingen met een vertraagde taalontwikkeling en bij de beginnende geletterdheid bij meertalige kinderen.

werken aan tussendoelen beginnende geletterdheidBij deze uitgave hoort ook een Cd-rom die een echte meerwaarde biedt. Deze bevat extra informatie over de tussendoelen en illustratieve filmpjes bij elke fase van de 'leerlijnen' van de verschillende tussendoelen. Hierdoor komt de inhoud tot leven. Een afzonderlijke verklarende begrippenlijst zorgt er voor dat er geen verkeerde interpretatie kan zijn van de inhoud van de tussendoelen. Voor scholen die aan de slag willen gaan zijn er een aantal instrumenten op de Cd-rom die hen moeten helpen om het taal-, lees- en schrijfonderwijs een nieuwe vorm te geven.

Een sterk inspirerend werk.

afdrukken