2016.01.24

Handboek technisch lezen in de basisschool

Auteur: Karin van de Mortel & Aafke Bouwman
Titel: Handboek technisch lezen in de basisschool
Instructie en didactiek in de doorgaande lijn
Uitgeverij: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2015
Pagina's: 396
ISBN-13: 978-90-6508-661-7
Prijs: € 69,-

handboek technisch lezen in de basisschool - instructie en didactiek in de doorgaande lijnSommige dingen, zoals goede en effectieve instructie geven en een goede didactiek bezitten, moet je als leerkracht gewoon onder de knie hebben. Helaas zijn deze vaardigheden door het competentiedenken dat de laatste jaren in de lerarenopleidingen manifest aanwezig is, stevig in de verdrukking geraakt. Getuige daarvan de didactische en instructionele onbekwaamheid van heel wat kandidaat-leerkrachten op het moment dat ze effectief voor de klas staan. Een handboek zoals dit van Karin van de Mortel en Aafke Bouwman is dan ook een fantastisch antwoord op dit fenomeen.

De auteurs vertrekken vanuit een doorgaande lijn voor het technisch lezen die geldt voor het gewoon en – mutatis mutandis – speciaal basisonderwijs. Deze doorgaande lijn begint in het kleuteronderwijs (groep 1|2de kleuterklas) en loopt zonder cesuur door tot het einde van de lagere school (groep 8|6de leerjaar). Deze doorgaande lijn kwam trouwens al eerder op deze blog ter sprake:

Het ultieme doel van dit boek is om van iedere leerling een vloeiende lezer te maken die kan lezen om te leren. Met vloeiend lezen bedoelen de auteurs het vlotte, nauwkeurige en met expressie lezen.

In het eerste hoofdstuk zetten de auteurs hun visie op leesvaardigheid uiteen. Deze bevat een drievoudige gelaagdheid:

  • Vlot lezen;
  • Vloeiend lezen;
  • Verdiepend lezen.

Elk niveau wordt uitgebreid besproken en toegelicht. De uiteenzetting over het verband met de Nederlandse referentie-niveaus is voor Vlaanderen toch relevant omdat ze voor de Vlaamse leerkrachten en scholen heel inspirerend kan zijn. Tot slot van dit eerste hoofdstuk wordt het tijdspad van deze doorgaande lijn heel duidelijk in kaart gebracht.

Het tweede hoofdstuk staat in het teken van het effectief leesonderwijs. Het schetst er zeer concreet de zes essentiële kenmerken van. Het derde hoofdstuk dat aangeeft hoe men het technisch lezen in het speciaal (buitengewoon) basisonderwijs kan aanpakken, sluit hier heel dicht op aan. De hoofdstukken vier tot en met zeven schetsen hoe het technisch lezen in groep 1 en 2 (2de en 3de kleuterklas), groep 3 (1ste leerjaar), groep 4 en 5 (2de en 3de leerjaar) en groep 6, 7 en 8 (4de, 5de en 6de leerjaar) zowel op het vlak van instructie als van didactiek moet aangepakt worden. Daarbij besteden ze ruim aandacht aan de kleuters en leerlingen voor wie het allemaal niet zo vlot loopt.

Het achtste hoofdstuk bespreekt de vaardigheden die de doorgaande lijn voor technisch lezen verwacht van de leerkracht. Onderwerpen die aan bod komen zijn:

  • Het belang van de leraar;
  • Pedagogische ondersteuning en motivatie;
  • Instructie, begeleide oefening en feedback;
  • Organisatie en klassenmanagement;
  • Planning;
  • Leesplezier en leesbevordering.

Het negende hoofdstuk sluit dit boek af en staat helemaal in het teken van het leesbeleid van de school.

Dit is een boek dat je moet gelezen hebben. Het biedt zowel een preventieve, curatieve als proactieve kijk op het technisch leesonderwijs zonder de band met het begrijpend lezen te verwaarlozen. De zorg voor de zwakke lezers is prominent aanwezig. Daarenboven reiken de auteurs heel wat extra informatie en instrumenten aan in de talrijke bijlagen bij het boek.

Een naslagwerk met karakter!

naslagwerk met karakter afdrukken

2014.11.23

Verdiepend lezen

Auteur: Karin van de Mortel & Corine Ballering
Titel: Verdiepend lezen
Leerlingen begeleiden bij het begrijpend lezen van complexe teksten
Uitgeverij: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2014
Pagina's: 272
ISBN-13: 978-90-6508-659-4
Prijs: € 35,90

verdiepend lezen - leerlingen begeleiden bij het begrijpend lezen van complexe tekstenHet oogt waarschijnlijk zeer ongewoon als je het leest, maar sommige uitgeverijen en sommige auteurs zou je moeten kunnen verplichten om meer te publiceren. Gewoon omdat ze telkens weer garant staan voor kwaliteit. Dit geldt zeker voor CPS en zijn auteurs. Bij elke publicatie valt mij het perfecte huwelijk tussen theorie en praktijk weer op. Steeds weer slaagt men er in op een nuchtere en toch aanstekelijke manier het gekozen thema aan te brengen.

Het boek over verdiepend lezen is zowel voor het lager als het secundair onderwijs bedoeld. Wat meteen ook een pleidooi inhoudt voor een doorgaande leerlijn begrijpend lezen en luisteren die zowel de grenzen tussen kleuter- en lager als tussen lager en secundair onderwijs overstijgt. Want ook in dit boek krijgt het begrijpend luisteren zijn rechtmatige plaats naast het begrijpend lezen. Waarmee ik meteen enkele sterkmakers die ik eerder vermeldde bij het boek Grip op leesbegrip. Toetsen en evalueren van begrijpend luisteren en begrijpend lezen, kan herhalen:

  • De auteurs geven het begrijpend luisteren zijn terechte plaats naast het begrijpend lezen;
  • De visie van de auteurs sluit goed aan op de recente en vernieuwende visie op begrijpend lezen, zoals die ook achter de Vlaamse Toets voor Begrijpend Lezen schuil gaat.

Dit boek handelt over het leren lezen van en leren luisteren naar complexe teksten. Dit zijn teksten die als moeilijk ervaren worden omwille van hun structuur, de gebruikte taal en/of woordenschat of de vereiste achtergrondkennis. Het zijn meteen ook de teksten die, als ze begrepen worden, de leesvaardigheid van de leerlingen op een hoger niveau brengen.

Het boek valt uiteen in vier grote delen. In het eerste deel wordt de noodzaak van het Verdiepend lezen en de plaats die het inneemt in de leesontwikkeling aangebracht. In het tweede deel worden de factoren die de complexiteit van een tekst bepalen grondig en aan de hand van concrete voorbeelden voorgesteld. Het derde deel brengt een effectief instructiemodel aan voor het verdiepend lezen. Een model dat meteen ook concreet ingevuld wordt. In het vierde en laatste deel leggen de auteurs uit hoe men dit model op school kan invoeren. Ik ben me er terdege van bewust dat ik nogal snel over de inhoud van dit boek heenga. Dat heeft maar een enkele reden: elke samenvattende bespreking kan deze niet op de juiste manier weergeven. Dit keer niet omwille van de complexiteit, maar wel omwille van de grote rijkdom ervan.

Verplichte literatuur!

naslagwerk met karakterafdrukken

20:09 Gepost door Lieven Coppens in CPS | Permalink | Tags: begrijpend lezen, begrijpend luisteren, leesaanpak, leesbegeleiding, leesinstructie, lezen, methodiek, taal | |

Grip op leesbegrip

Auteur: Karin van de Mortel & Mariët Förrer
Titel: Grip op leesbegrip
Toetsen en evalueren van begrijpend luisteren en begrijpend lezen
Uitgeverij: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2013
Pagina's: 176 + cd-rom
ISBN-13: 978-90-6508-653-2
Prijs: € 45,-

grip op leesbegrip - toetsen en evalueren van begrijpend luisteren en begrijpend lezenHet leesbegrip van leerlingen evalueren, doe je niet alleen met methodeonafhankelijke of methode gebonden toetsen. Je moet als leerkracht tijdens de les voortdurend controleren of jouw leerlingen goed begrijpen wat ze lezen of beluisteren en op basis van deze formatieve evaluatie jouw handelen en instructies direct aan- en bijsturen. Dat is in een notendop het pleidooi dat de auteurs van dit boek houden. Dit is niet nog maar eens een pleidooi in dezelfde rij, het is er voor mij een dat boven deze rij uitstijgt om diverse redenen:

  • De auteurs geven het begrijpend luisteren zijn terechte plaats naast het begrijpend lezen;
  • De auteurs hebben aandacht voor het lezen en begrijpen van digitale teksten;
  • De visie van de auteurs sluit goed aan op de recente en vernieuwende visie op begrijpend lezen, zoals die ook achter de Vlaamse Toets voor Begrijpend Lezen schuil gaat;
  • De visie van John Hattie op feedback is overduidelijk aanwezig.

In de hoofdstukken een tot en met drie werken de auteurs hun visie op evalueren uit om die in het vierde hoofdstuk te vertalen naar het evalueren van het lezen met begrip. Hierbij hebben ze aandacht voor het breed evalueren, de summatieve en de formatieve evaluatie en het evalueren van het leerproces. In dat vierde hoofdstuk leggen ze de vinger op de spreekwoordelijke wonde(n): het huidige evaluatiesysteem…

  • geeft te weinig informatie om de leesvaardigheid van de leerlingen te ondersteunen;
  • geeft te weinig houvast om opbrengstgericht te werken;
  • geeft te weinig houvast om handelingsgericht te werken.

Hoofdstuk vijf is de ruggengraat van het boek. De auteurs werken er hun visie op het formatieve evalueren uit en passen die meteen toe op de verschillende fasen van het lezen met begrip. In de hoofdstukken zes en zeven reiken ze een reeks evaluatietechnieken aan die in de les geïntegreerd zijn en een instrumentarium om het lezen met begrip te waarderen en te evalueren. In deze hoofdstukken staat zowel de praktijk als het praktische centraal. Maak alleen niet de fout om de achterliggende visie uit de vorige hoofdstukken niet grondig door te nemen. Het is de bedoeling om op basis van deze waardering en het evalueren van het lezen met begrip te differentiëren. Hoe dat kan, is het onderwerp van het achtste hoofdstuk. In het negende en laatste hoofdstuk komt de implementatie van het voorgesteld model aan bod.

Op de bijgeleverde cd-rom vindt men de werkvormen, technieken en instrumenten uit het boek in digitale vorm.

Een innovatief boek!

afdrukken

19:53 Gepost door Lieven Coppens in CPS | Permalink | Tags: begrijpend lezen, begrijpend luisteren, leesaanpak, leesbegeleiding, leesinstructie, lezen, methodiek, taal | |

2013.12.08

Dyslexie en moderne vreemde talen

Auteur: Wim Tops & Gitte Boons
Titel: Dyslexie en moderne vreemde talen
Gids voor leerkrachten, hulpverleners en ouders
Uitgeverij: Garant
Plaats: Antwerpen|Apeldoorn
Jaar: 2013
Pagina's: 138
ISBN-13: 978-90-441-2977-9
Prijs: € 22,90

dyslexie en moderne vreemde talen - gids voor leerkrachten, hulpverleners en ouders

Het leren van een moderne vreemde taal is voor leerlingen met dyslexie uit het basis- en secundair onderwijs lang geen sinecure. Heel veel leerkrachten, hulpverleners en ouders zijn dan ook bijna voortdurend op zoek naar tips, adviezen en hulpmiddelen om deze leerlingen te ondersteunen. Het boek van Wim Tops en Gitte Boons kan op veel van deze vragen een antwoord geven.

In het eerste hoofdstuk geven de auteurs een beknopt en helder overzicht van de recente wetenschappelijke inzichten over dyslexie. Wie vertrouwd is met de literatuur over dyslexie, zal het met mij eens zijn dat dit overzicht vrij accuraat is. In het tweede hoofdstuk beschrijven ze dan weer de verschillen tussen het moedertaalonderwijs en het onderwijs van een vreemde moderne taal. Hierdoor dringen ze snel door tot de kern van het probleem bij het aanleren van moderne vreemde talen. Het meer theoretische deel van dit boek eindigt met een hoofdstuk over het begeleiden van leerlingen met dyslexie. Hier gaan de auteurs op een heel genuanceerde manier in op het toepassen van sticordi-maatregelen. Kort samengevat komt dit laatste er op neer dat ze oog hebben voor zowel de voordelen als de nadelen. In een tijd waarin de discussie over het gebruik van sticordi-maatregelen af en toe op een polarisatie van de  verschillende standpunten dreigt uit te lopen, kan ik dat alleen maar waarderen.

In het tweede deel van dit boek gaan de auteurs heel concreet in op de hulpmiddelen die aan de leerlingen met dyslexie kunnen aangeboden worden bij het aanleren en (sic) (zelfstandig) studeren van moderne vreemde talen. Voor mij mogen de haakjes rond het woord ‘zelfstandig’ weggelaten worden. Juist die zelfstandigheid is voor mij een belangrijk criterium om de waarde van om het even welke sticordi-maatregel aan af te toetsen. In dit tweede deel maken de auteurs een onderscheid tussen kennis en de vaardigheden (luisteren, spreken, lezen en schrijven). Het zou me te ver leiden om al deze tips, adviezen en hulpmiddelen de revue te laten passeren. Laat het volstaan dat ik puntsgewijs aangeef wat ik bijzonder gewaardeerd heb in dit deel:

  • De aandacht voor metacognitieve aspecten
  • De aanzet voor het maken van screeningsinstrumenten
  • De aandacht voor het remediëren van het begrijpend lezen waarbij de auteurs duidelijk rekening houden met de recente wetenschappelijke inzichten op dit vlak
  • De herwaardering van het spellingschrift
  • De fiches voor de metacognitieve vaardigheden

Een boek dat ik heel warm aanbeveel omwille van de frisse en degelijke aanpak van het thema. Ik kan alleen maar hopen dat daar snel een vervolg aan gebreid wordt.

afdrukken

2013.11.24

Hardopdenkend leren lezen

Auteur: Jeffrey D. Wilhelm
Titel: Hardopdenkend leren lezen
Uitgeverij: Onderwijs maak je samen
Plaats: Helmond
Jaar: 2008
Pagina's: 184
ISBN-13: 978-90-79336-08-1
Prijs: € 9,95

hardopdenkend leren lezenHet ultieme doel van lezen is het integreren van nieuwe kennis in de kennis die men al heeft over een bepaald onderwerp. Het begrijpend lezen is daarbij dan ook niet zozeer het doel op zich dan wel de weg die naar deze geïntegreerde kennis leidt. De auteur haalde voor dit boek zijn inspiratie bij Vygotsky, die stelt dat alles wat geleerd moet worden ook onderwezen moet worden. Vygotsky’s cognitieve leerzones en zijn dualiteit instructie|leren zijn dan ook manifest aanwezig in dit boek.

Dit boek is ook actueel: de laatste tijd heeft men immers de modelfunctie van de leerkracht binnen de didactiek (her)-ontdekt: men is er (opnieuw) achter gekomen dat instructie alleen niet voldoende is. Instructie moet aangevuld worden door een gerichte demonstratie van de gewenste vaardigheden. Of zoals de auteur het zegt in zijn introductie:

Onthoud dat de hulp niet stopt na het introduceren van een strategie. Deel uw strategische kennis met de kinderen gedurende het hele onderwijsproces door te modelleren en toelichting te geven (blz.14)…

Vygotsky’s theorie over leren biedt veel mogelijkheden. Volgens hem kan elk kind steeds moeilijkere strategieën of concepten leren, mits de juiste ondersteuning geboden wordt. Kinderen kunnen en zullen ondanks eventuele obstakels kennis vergaren als zij de juiste hulp aangeboden krijgen. Als zij geen vooruitgang boeken, dan is volgens Vygotsky de instructie niet goed (blz.15)…

De in dit boek beschreven techniek van het hardopdenkend leren lezen is helemaal gebaseerd op de inzichten van Vygotsky. Door de leerlingen hoorbaar en zichtbaar te doen lezen maakt men de gebruikte leesstrategieën toegankelijk, beschikbaar en beïnvloedbaar. Op deze manier komen immers de strategische interpretatie- en besluitvormingsprocessen die de leerling toepast om de tekst te begrijpen, aan de oppervlakte.

In het eerste hoofdstuk van het boek leer je hoe je met de ‘hardopdenken’-techniek de leesstrategieën toegankelijk en beschikbaar kunt maken. Daarbij is er ruim aandacht voor concrete voorbeelden en voor het aangeven wat dat allemaal betekent en met zich mee brengt voor de leerkracht. In het tweede hoofdstuk worden de stappen die men dient te nemen om de leesstrategieën te onderwijzen via de ‘hardopdenken’-techniek, geëxpliciteerd. Tegelijk formuleert de auteur een aantal concrete ‘geheugensteuntjes’ om als leerkracht via het doorlopen van zes instructiestappen de leerlingen te begeleiden naar het zelfstandig gebruiken van de leesstrategieën. In het derde hoofdstuk maakt de auteur werk van het concretiseren van twee essentiële begrippen van het hardopdenkend lezen: de vrije en gestuurde reactie. De volgende hoofdstukken gaan dan dieper in op de verschillende toepassingsgebieden van het hardopdenkend lezen.

Een boek dat je op een andere manier stil laat staan bij het begrip ‘begrijpend lezen’.

afdrukken

17:28 Gepost door Lieven Coppens in Onderwijs maak je samen | Permalink | Tags: begrijpend lezen, leesaanpak, leesbegeleiding, leesinstructie, lezen, methodiek, taal, vygotsky | |