BOEKetje onderwijs

Ik heb er lang over nagedacht of ik dit boek zou bespreken. Omdat het zich een beetje buiten de opzet van deze boekenblog bevindt. Het feit dat leerlingenbegeleiders uit het secundair onderwijs en studentenbegeleiders uit het hoger onderwijs er toch baat kunnen bij hebben, gaf echter de doorslag. Ook in het secundair en hoger onderwijs gaan studenten met Asperger soms relaties aan. En lopen ze soms tegen de grenzen van hun relationele vaardigheden aan. Dan kan dit boek voor hen en/of hun begeleider een houvast zijn.

De auteur koos ervoor om een werkboek te schrijven: dit betekent dat dit boek wetenschappelijke kennis combineert met ervaringsdeskundigheid. Het werd een geen-onzin-boek geschreven in een eenduidige taal. Werkbare en realistische opdrachten tonen de leerling of student met Asperger en zijn eventuele partner een nieuwe weg doorheen de problemen waarmee ze zich kunnen geconfronteerd zien. Deze problemen kunnen spelen op het vlak van:

• de communicatie;
• de niet-verbale communicatie;
• de perspectiefneming;
• de seksualiteit;
• de sociale communicatie over en weer;
• het gezinsleven;
• het ouderschap;
• het stellen van prioriteiten.

Het boek heeft daarenboven ook aandacht voor enkele andere aspecten. Zo geeft het een duidelijk antwoord op de vraag of je het aan iedereen moet vertellen dat je Asperger hebt. De eigen kinderen, de ouders en schoonouders, de vrienden, de werkgever… ze passeren allemaal de revue. Het antwoord laat ik je zelf ontdekken. Daarnaast besteedt het boek ook expliciet aandacht aan de partner van iemand met Asperger. Want ook hij, vooral hij, moet zijn weg vinden doorheen deze relatie.

Een boek om als hulpverlener achter de hand te houden.

De boeken van uitgeverij Nieuwezijds worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.

Peter Adriaenssens schreef de inhoud van dit boekje bij elkaar. Zijn uitgangspunt is dat ouders moeten weten wat er in het hoofd van hun kind omgaat om er goed mee te kunnen praten. Hij verdeelde de inhoud over de volgende thema's:

• Waarover kinderen en ouders praten (en waarover niet).
• Hoe praten begint.
• Praten maakt sterk.
• Praten over incidenten.
• Praten over seks.
• Praten als een professional.

Belangrijk is dat de ouder zich bewust is van een aantal dingen als hij met een kind spreekt. Wat deze dingen zijn komen aan bod in het eerste hoofdstuk. Het gaat hier onder andere over de gelaagdheid van sommige boodschappen van volwassenen en het onvermogen van het kind om daar mee om te gaan, het verschil tussen ik- en jijboodschappen en hoe het verleden van een ouder zijn reacties op de eigen kinderen kan bepalen. In het tweede hoofdstuk leert de auteur de lezer heel wat bij over de ontwikkeling van het spreken en geeft hij belangrijke tips om het spreken met elkaar op het juiste spoor te houden. Het derde hoofdstuk gaat dieper in op het sterkmakende karakter van praten. Door te praten krijgt het kind waarden en normen aangereikt die het kan verinnerlijken, leert het nadenken over bepaalde situaties en dergelijke meer. Praten kan gedragsproblemen helpen oplossen en voorkomen en helpt het kind om zich op een positieve manier assertief op te stellen (hoofdstuk 4). Heel specifiek kan praten over seks voor het kind heel positief zijn. Door de evolutie van de moderne media is seks ook voor hen geen taboe meer, wat daarom niet altijd betekent dat ze alles juist interpreteren (hoofdstuk 5).

Een bijzonder hoofdstukje is het zesde. Hier richt de auteur zich rechtstreeks tot elke volwassene die beroepsmatig met kinderen moet praten.

Zoals alle boeken van Peter Adriaenssens is dit werkje een echte aanrader.

Dit boek is het verslag van een driejarig project dat van 2004 tot 2007 liep in de Euregio Benelux Middengebied met een dubbele doelstelling. We laten de redacteurs zelf aan het woord:

Enerzijds was het er op gericht een vernieuwende set van drie zorgprogramma's op te zetten en uit te voeren waarbij de redzaamheid van gehandicapte kinderen wordt geoptimaliseerd. Anderzijds wilde het nagaan hoe deze programma's beleidsmatig in het inclusieve beleid van zorg en onderwijsvernieuwing kunnen worden uitgezet. (blz. 15)

De uitwerking van dit project wordt uitgebreid beschreven in de inleiding. Het uitgangspunt is dat de taal, communicatie en geletterdheid drie belangrijke sleutels zijn tot onze talige en sterk geletterde maatschappij. Door deze drie toegankelijk te maken voor kinderen en jongeren met een verstandelijke en meervoudige beperking bevordert men de inclusie.

De redacteurs hebben de bijdragen van verschillende deskundigen verzameld en geordend volgens de verschillende deelprojecten:

• Deel 1: Snoezelen en multisensorische ontwikkeling
• Deel 2: KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie
• Deel 3: Handicap in kwadraat: persoonlijke assistentie en opvang van kinderen met een handicap uit kwetsbare gezinnen 

Aan de hand van concrete voorbeelden worden de drie deelprojecten uitgebreid toegelicht en besproken. Daarbij richt men zich niet alleen op het kind of de jongere, maar ook op zijn sociale omgeving en de aanpassingen die daarin nodig zijn.

Het deel over snoezelen bevat 5 hoofdstukken. Hierin worden niet alleen concrete voorbeelden beschreven van vormen van snoezelen, maar staat men ook stil bij andere aspecten zoals de bouwtechnische aspecten die multisensorische ruimten met zich mee brengen en de manier waarop snoezelen de levenskwaliteit kan beïn-vloeden. 

Het tweede deel over KLINc beschrijft in het eerste hoofdstuk de achtergrond en de werking van een KLINc-atelier waar er ruimte wordt gemaakt voor enerzijds het beleven en anderzijds het verwerven van communicatie, taal en beginnende geletterdheid. Het tweede hoofdstuk beschrijft hoe men in een dergelijke setting de beginsituatie van de kinderen vaststelt en hoe men na verloop van tijd het effect van het atelier meet. Het derde hoofdstuk richt zich specifiek op de beginnende geletterdheid van kinderen met een hersenverlamming. Het vierde hoofdstuk sluit daar nauw op aan en gaat dieper in op het verwerven van de leesvoorwaarden en het leren lezen bij diezelfde kinderen.

Het derde deel staat uitgebreid stil bij de buitenschoolse kinderopvang van kinderen met een handicap uit kwetsbare gezinnen. Hoofdstukken 1 en 2 zijn hierbij gewijd aan de stimulering van de ontwikkeling. Het derde hoofdstuk gaat dieper in op kansarmoede en de vormen van opvoedingsondersteuning die men concreet toepast. Het vierde hoofdstuk beschrijft hoe men aan de hand van de ervaringsgerichte visie van het Vlaamse ExpertiseCentrum voor Ervaringsgericht Onderwijs de kwaliteit van de buitenschoolse kinderopvang observeert en evalueert. Het vijfde hoofdstuk van dit deel beschrijft hoe de buitenschoolse kinderopvang voor kinderen met een handicap kan georganiseerd worden.

Het boek sluit af met een aantal interviews dat van ouders en begeleiders die bij de deelprojecten betrokken waren werd afgenomen.

Voor wie bezig is met inclusie in en buiten het onderwijs is dit boek verplichte literatuur. De kern van deze inclusiebenadering ligt immers op het toegankelijk maken van taal en communicatie in zijn verschillende vormen, iets wat essentieel is om zich in de hedendaagse maatschappij te handhaven. De inzichten en ervaringen van dit project moeten dan ook ingang vinden bij alle betrokkenen.

Het pictogrammenwoordenboek wil de communicatie tussen de school en anderstalige ouders versterken in het belang van het kind. Het kwam tot stand door een netoverschrijdende samenwerking van zorgcoördinatoren uit de verschillende Kortrijkse basisscholen, het Provinciaal Integratiecentrum en het Onderwijsopbouwwerk van de stad Kortrijk.

Centraal staan 160 pictogrammen die een school kan gebruiken om mededelingen aan anderstalige ouders te doen via agenda, brieven en dergelijke meer. Onder elk pictogram staat de betekenis ervan in deze vreemde talen:

• Albanees
• Arabisch
• Armeens
• Bulgaars
• Chinees
• Duits
• Engels
• Fins
• Frans
• Georgisch
• Grieks
• Hongaars
• Italiaans
• Kazachs
• Lets
• Perzisch
• Pools
• Portugees
• Roemeens
• Russisch
• Servisch
• Slowaaks
• Somalisch
• Spaans
• Thais
• Turks
• Urdu
• Vietnamees
• Zweeds

 De pictogrammen zijn ingedeeld in 4 categorieën:

• Meebrengen
• We gaan op uitstap
• Mededelingen
• Ouders op school

Het is de bedoeling dat de anderstalige ouders over dit woordenboekje beschikken en dat de school de pictogrammen gebruikt in haar communicatie. Het woordenboekje zelf kost heel weinig en de pictogrammen kunnen via de website van de uitgever gratis van het Internet gehaald worden en zijn klaar om op de computer gebruikt te worden.

Aangezien de schoolbetrokkenheid van ouders een zeer belangrijke factor is in het effectief realiseren van de gelijke onderwijskansen enerzijds en het leersucces van de leerling anderzijds, kan ik het gebruik van het pictogrammenboekje alleen maar aanraden. Ik wilde alle talen die het boekje gebruikt in deze korte bespreking nog eens duidelijk vermelden omdat ik ze zelf niet meteen weervond op de website van de uitgever.

Goed om weten: bij grote bestellingen kunnen de woordenboekjes door de uitgeverij gepersonaliseerd worden. Anders is er op elk boekje een witte ruimte uitgespaard voor de schoolstempel.

Ook al is het al meer dan 10 jaar op de markt, Opvoeden in de klas. Wegwijzer voor leerkrachten blijft een brandend actueel boek. Niet in het minst omdat ouders hun opvoedingstaak in stijgende mate blijven delen met de school. Ook omdat de auteur zijn boek blijft bijstellen in het licht van de nieuwe wetenschappelijke bevindingen op dat vlak.

In het eerste hoofdstuk gaat de auteur dieper in op het leerkracht zijn als beroep. Hij duidt op een heldere manier dat een leerkracht iemand is die op lange termijn werkt. Niet alleen op het cognitieve vlak, maar ook op het vlak van de sociale en emotionele ontwikkeling. Dat daarbij zijn werkmateriaal, de leerlingen, van jaar tot jaar verandert, hoeft geen betoog. Leerlingen zijn immers altijd de kinderen van hun tijd. En dat deze tijden tegenwoordig heel snel veranderen, is voor iedereen duidelijk. Dat sommige kinderen met deze tijden moeilijkheden hebben, is vanzelfsprekend. Voor hen kan de leerkracht dan ook een ankerpunt en beschermende persoon zijn. En in deze functie wordt hij soms vogelvrij verklaard...

Het tweede hoofdstuk gaat dieper in op de communicatieprincipes als basis voor de interactie in de klas. Hierbij gaat de auteur uit van het principe dat alle gedrag communicatie is. Hij benadert dit vanuit vier invalshoeken:

• de inhoud van de boodschap
• de relatie tussen zender en ontvanger
• de perceptie van de boodschap
• de nood aan waarderen en gewaardeerd te worden

Het derde hoofdstuk sluit dicht aan bij het vorige en gaat over communicatietechnieken. Het uitgangspunt hierbij is dat een communicatietechniek slechts goed is als de bedoeling ervan ook overkomt bij de ontvanger. Deze communicatie heeft altijd vier kanten:

• Wat ik denk en voel (de binnenkant).
• Wat ik daarmee doe (de buitenkant).
• Hoe dat overkomt bij de andere (de overkant).
• Wat we daar samen mee doen (de synergiekant).

De auteur reikt tal van mogelijke technieken aan en geeft daarbij een zeer belangrijke tip: Probeer ze niet allemaal tegelijkertijd!!!

Het vierde hoofdstuk gaat dieper in op een bijzondere vorm van communicatie: feedback. Feedback is een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen leren. Hoe je die als leerkracht kunt (moet geven) wordt hier uitvoerig toegelicht.

Het volgende hoofdstuk gaat over negatief gedrag in de klas en hoe je daar als leerkracht op een assertieve en constructieve manier kunt mee omgaan. Wat is streng? Wanneer is iets een probleem? Dit zijn enkele van de vragen die aan bod komen. Soms moet er toch gestraft worden. Hoe je dat kunt doen, lees je in het zesde hoofdstuk. Hoe dat je het wel? Wat doe je beter niet? Welke varianten zijn er? De auteur blijft hier zeer concreet bij stil staan.

Het zevende hoofdstuk is helemaal gewijd aan pesten op school. Het fenomeen van het pesten wordt eerst toegelicht. Daarna is er aandacht voor de mogelijke interventies.

In het achtste en negende hoofdstuk gaat de auteur dieper in op de variëteit die er aanwezig is in de klas. Variëteit in interacties maar ook variëteit in denkstijlen. Deze variëteit past de auteur niet alleen toe op de leerlingen, maar ook op de leerkrachten.

Elke leerling wordt dagelijks geconfronteerd met de emoties van zijn leerlingen. Hoe je daar op een positieve manier kunt mee omgaan is de kern van het laatste hoofdstuk. Aan de hand van twee "sleutels" maakt de auteur duidelijk wat het verschil is tussen een positieve en een negatieve manier om met emoties om te gaan.

Dit boek slaagt er in op een eerder beknopte manier het thema van opvoeden in de klas vrij volledig te benaderen. Dat de auteur daarbij voortdurend aandacht heeft voor concrete voorbeelden, resultaten uit wetenschappelijk onderzoek en concrete denkopdrachten voor de lezer maakt het tot een zeer waardevol naslagwerk voor leerkrachten uit zowel het basis- als het secundair onderwijs.