BOEKetje onderwijs

Zie jouw kind met een aandachtsprobleem graag (hoe moeilijk dat ook soms kan zijn). Kijk niet naar zijn of haar tekortkomingen, maar naar het kenmerk dat daaronder verborgen zit en leer jouw kind om dat kenmerk positief te gebruiken. Dat is wat mij betreft het centrale idee van dit boek. In zich houdt het boek dan ook kritiek in op het medische deficiëntiemodel en sluit het aan bij een van de uitgangspunten van het handelingsgericht werken, namelijk het actief op zoek gaan naar de positieve en protectieve factoren om deze aan te wenden bij het aanpakken van het probleem. De ouders zijn de doelgroep van het boek. Wat niet wel zeggen dat andere opvoeders en professionelen er niets aan zullen hebben. Wel in tegendeel. Daarvoor zijn de aangereikte tips en strategieën te belangrijk.

In de eerste hoofdstukken (1 tot en met 3) duiden de auteurs het belang van de aanvaarding en het graag zien door de ouders. Ook al is dat niet altijd even gemakkelijk. Een belangrijk middel hiervoor is het zich kunnen inleven in wat het is om een kind met een aandachtsprobleem te zijn. Bovenop die aanvaarding en dat graag zien is en blijft de juiste hulp belangrijk. Voor de auteurs betekent dit dat je het kind en zijn ouders niet confronteert met een opsomming van de te verwachten problemen, maar dat de diagnose hen hoop geeft. Hierbij gaan ze het thema medicatie niet uit de weg. Wie echter denkt dat ze, vanuit hun visie, de medicatie ontraden, komt toch bedrogen uit. Met deze positieve boodschap uit het vierde hoofdstuk eindigt voor mij het eerste deel van het boek.

Een scharnierpunt is het vijfde hoofdstuk als inleiding op het tweede, virtuele deel van het boek. Hierin tonen de auteurs de tekortkomingen van het medische deficiëntiemodel aan. Om daarna een ander model voor te stellen. Ik laat hen zelf aan het woord (blz.71):

Het is tijd om het medische model achter ons te laten en het op sterkten gebaseerde model te omarmen. Daarmee kunnen we verlammende gevoelens als schaamte, angst, hopeloosheid en onvervulde dromen voorkomen. Bepaal zo snel mogelijk de sterke punten, (mogelijke) talenten, (mogelijke) interesses, potentiële sterke punten, verwachtingen, dromen, passies, verlangens en wensen. Richt daar de schijnwerper op. Laat dat verlichte landschap de geest van jouw kind – en de jouwe – vullen.

Hoofdstukken zes en zeven gaan op dezelfde geestdrift door. De auteurs tonen aan hoe men in de praktijk het positieve kan benadrukken en hoe men het goede in het slechte kan zien. Praktijkvoorbeelden en concrete tips maken dit duidelijker. De suggesties die ze geven, misstaan al evenmin in een traject van handelingsgericht werken.

In het achtste hoofdstuk wordt de cyclus van uitmuntendheid uitgelegd. Dit komt neer op een soort van vijfstappenaanpak om de positieve kenmerken achter het aandachtsprobleem naar boven te halen. Op dit punt aangekomen introduceren de auteurs in het negende hoofdstuk het Kolbe-model waarin de aangeboren intuïtieve manieren waarop mensen op een creatieve manier problemen oplossen en beslissingen nemen, een plaats krijgen. In het tiende hoofdstuk illustreren ze hoe dit model in de praktijk werkt.

De volgende hoofdstukken vormen samen het derde en laatste deel van het boek. Ze behandelen specifieke thema’s zoals de begeleiding op school en de diagnose van en het behandelingsplan voor een aandachtstoornis.

Het boek eindigt met een bijlage over het gebruiken van gedragsstrategieën. Een bijlage die je echt niet zonder meer mag overslaan.

Als je een boek zoekt met praktische en bruikbare tips om kinderen met ADHD doorheen het leven van elke dag te leiden, dan heb je dat met het Werkboek ADHD gevonden. Geschreven voor ouders en hun kind met ADHD, is het een opsteker voor beiden. Een opsteker omdat het een dubbel en constructief doel heeft: enerzijds het kind een aantal sociale vaardigheden aanleren om zich in dagdagelijkse situaties te redden, anderzijds het kind (weer) zelfvertrouwen geven. Deze positieve instelling vind je trouwens aan het einde van het boek terug in het Certificaat van voltooiing waar het kind drie positieve krachten van zichzelf moet opgeven.

Het zou ons te ver leiden om de 44 oefeningen hier één voor één te bespreken. Om echter een zicht te krijgen op de inhoud van het boek, geef ik hieronder enkele willekeurig gekozen voorbeelden. Let op de positieve manier van formuleren:

• Je kunt problemen vermijden;
• Je kunt een goede luisteraar worden;
• Je kunt er voor zorgen dat je ouders en leraren trots op je zijn;
• Je kunt ervoor zorgen dat school gemakkelijker en leuker wordt;
• Je kunt beter voor je spullen zorgen;
• Je kunt dagen aan waarop alles mis lijkt te gaan;
• Je kunt praten over wat je dwarszit;
• Je kunt met iedereen plezier maken;
• Je kunt compromissen leren sluiten en ruzies vermijden;
• Je kunt beter slapen;
• Je kunt een harmonieuzer gezin hebben.

Deze 44 activiteiten kun je onderverdelen in 4 centrale thema’s, die elk een deel van het boek uitmaken:

• Deel 1: Jezelf leren beheersen;
• Deel 2: Problemen op school de baas worden;
• Deel 3: Vrienden maken en houden;
• Deel 4: Je goed over jezelf voelen.

Elke activiteit heeft dezelfde structuur. Deze begint met een duiding van de activiteit in een kader met als titel Om te weten. Het is een stukje ‘theorie’ dat de auteur op een concrete manier en in de jij-vorm aanbrengt. Hierna volgt een levensechte schets van een situatie waarin de moeilijkheid zich voordoet. Dit voorbeeld moeten de kinderen op hun eigen situatie betrekken. Daarna volgen een tweetal opdrachten. Hoewel zeer verschillend van aard, komen deze opdrachten nagenoeg steeds op hetzelfde neer: reflecteren en handelingsalternatieven zoeken en vastleggen.

Lees voor je met het boek begint te werken zeker ook de brieven van de auteur aan de ouders en aan het kind. Dan weet je meteen wat je van dit boek kunt verwachten. Of zoals de auteur het zegt in zijn brief aan de ouders:

Er zijn geen pasklare antwoorden voor kinderen met ADHD – ieder kind heeft unieke behoeften. Maar ik hoop dat je kind onder jouw geduldige leiding en met de hulp van zijn school het geluk en het succes zal kennen dat iedere ouder voor zijn kind wenst;

of in zijn brief aan het kind:

Maar denk vooral niet dat je nu achterover kunt leunen terwijl je dit boek leest. Want hoe harder je zult werken, hoe meer je zult leren, net als op school.

Een eerlijk boek voor ouders, kinderen en hun begeleiders. Psycho-educatie in zijn actiefste vorm!

Je hoort het meer en meer. De kinderen van vandaag kunnen zich niet meer concentreren. Is dat zo? Of zijn het gewoon kinderen van een tijd waarin er zoveel op hen afkomt dat ze het steeds moeilijker krijgen om hun aandacht op slechts één ding te richten? Misschien moeten we hen preventief - en misschien ook wel proactief - aanleren om zich te concentreren. Waarom? Omdat kinderen die moeite hebben met zich te concentreren vaker dan andere kinderen leer- en gedragsproblemen ontwikkelen. Trouwens, de cijfers liegen er niet om. Zo zou 50% van de kinderen met een leerstoornis ook aandachtsstoornissen hebben. Lees dit artikel maar eens: AD/HD and Coexisting Disorders (http://www.help4adhd.org/documents/WWK5.pdf). Als we dan weten dat niet elk kind dat zich moeilijk kan concentreren ADHD heeft, dan beseffen we pas hoe groot het risico kan zijn.

Kinderen kunnen leren zich beter te concentreren. Het moet dan wel op een aangename, afwisselende en uitdagende manier gebeuren. Is dat niet zo, dan gaan ze zich gauw vervelen.

Concentreer en Leer is een leerprogramma dat er op gericht is om kinderen zich te leren concentreren. Het bestaat uit drie delen:

• Deel 1: voor kinderen van 6 tot 9 jaar
• Deel 2: voor kinderen van 9 tot 10 jaar
• Deel 3: voor kinderen van 10 tot 14 jaar

Het is de bedoeling dat kinderen een half jaar lang elke dag 5 tot 10 minuten met het programma oefenen.

De opbouw van de delen 1 en 2 is nagenoeg identiek. Beide boeken richten zich naar de leerkracht of volwassen begeleider van deze kinderen. Onder de titel Concentratie en tips geeft de auteur eerst enkele woorden uitleg over wat concentratie eigenlijk is en wat mogelijke oorzaken kunnen zijn van concentratieproblemen. Hij geeft tips voor het gebruik van het oefenprogramma en legt uit hoe dit oefenprogramma in elkaar zit. Onder de titel Concentratieoefeningen geeft hij uitleg bij de oefeningen. Deze zijn zeer gevarieerd. Naast een aantal gemakkelijk in te zetten oefeningen maakt hij verder een onderscheid tussen:

• een auditief georiënteerde concentratietraining,
• een visueel georiënteerde concentratietraining,
• een motorisch georiënteerde concentratietraining,
• concentratieoefeningen gericht op de schoolvakken.

Onder de titel Het overbrengen van geheugentechniek bespreekt de auteur een aan de leeftijd aangepaste geheugentechniek. Tot slot volgt dan de uitleg bij de verschillende kopieerbladen en de kopieerbladen zelf.

In het tweede deel zit er onder de titel Aanwijzingen voor het vergroten van het gevoel van eigenwaarde een extra hoofdstukje met suggesties van oefeningen om de zelfwaardering van de kinderen te verhogen.

Het derde deel van deze reeks is helemaal anders van opbouw en richt zich naar het kind zelf. De auteur ziet deze toepassingsmogelijkheden:

• een werkboek voor een zelfstandige leertraining,
• een systematisch oefenprogramma dat met alle leerlingen wordt doorgemaakt,
• een hulpmiddel voor de leerkracht om het gebruik van al beschikbare werkvormen beter te begrijpen en te kunnen inpassen in een leersystematiek.

Het leerprogramma wordt hier beschreven als een proces bestaande uit 6 stappen. Elke stap wordt uitvoerig toegelicht en afgesloten met een aantal concentratieoefeningen en concrete leertips. De stappen zijn:

• Stap 1: Opletten en kiezen
• Stap 2: Ordenen en indelen
• Stap 3: Leerplaatjes maken
• Stap 4: Verbinden
• Stap 5: Uitvergroten
• Stap 6: Toepassen

Voor het doel en de beschrijving van deze stappen verwijs ik naar het werkboek zelf.

Dit leerprogramma biedt een gevarieerd aanbod van oefeningen om kinderen van 6 tot en met 14 jaar te begeleiden bij het zich leren concentreren. Het bestaat uit een logische leerlijn die ook beroep doet op andere vaardigheden en competenties van de kinderen. In die zin is het een programma met een groot uitdaginggehalte en een unieke aanpak.

Met dank aan uitgeverij Eduforce voor het ter beschikking stellen van Concentreer en leer.