BOEKetje onderwijs

Dit boek van Miet Fournier gaat over gedifferentieerde zorg in de kleuterschool. Het is zeer actueel in het licht van het zorgkader en het project kleuterparticipatie van de minister van onderwijs. Meer kleuters naar school betekent immers ook meer zorgenkinderen op school. Ook voor deze laatste moet het aanbod op school zinvol - en dus in veel gevallen maatwerk - zijn.

Contractwerk laat toe om op de noden van alle kleuters in te spelen. Het laat eveneens toe om voor elke kleuter aan te sluiten op zijn ontwikkelingsniveau. Hierbij heeft Miet Fournier niet alleen aandacht op de differentiatie naar beneden voor de kleuters met een hulpvraag, maar ook voor de differentiatie naar boven voor de sterkere kleuters. Via contractwerk kan men voor elke kleuter een krachtige leeromgeving opbouwen die aansluit op de bekende zone van de naaste ontwikkeling.

In het eerste hoofdstuk gaat Miet Fournier dieper in op de vraag wat goed contractwerk inhoudt. Ook de doelen, voordelen en verschillende vormen van contractwerk komen hier aan bod. Het tweede hoofdstuk vult dit alles aan met de pedagogisch-didactische principes waarop contractwerk steunt. Hoe je dit contractwerk invoert, lees je in het derde hoofdstuk. Hier worden de voorwaarden op het niveau van school, klas, kind en leerkracht besproken. De nodige ondersteuning komt aan bod in het vierde hoofdstuk.

Vanaf het vijfde hoofdstuk legt Miet Fournier concreet uit hoe het contractwerk uitgewerkt kan worden in de klas. Een centrale plaats hierbij wordt ingenomen door het contractbord. Het zesde hoofdstuk beschrijft dan weer de rol die de leerkracht bij dit alles inneemt. Het laatste hoofdstuk geeft een korte toelichting bij een aantal aandachtspunten.

Het boek is zeer concreet en praktisch. De nadruk ligt op het efficiënt gebruik van contractwerk in de kleuterklas. De theorie is beperkt tot het noodzakelijke minimum.  De talrijke foto's zijn zeer verhelderend en inspirerend. Bij het boek kun je ook een cd-rom verkrijgen met daarop alle tekeningen waarmee een contractbord kan opgebouwd worden. Een echt doe-boek voor de kleuterschool.

In het Vlaamse onderwijs streeft men er naar leerlingen meer en meer zelfstandig te laten leren. De concepten van het Begeleid Zelfstandig Leren vinden stilaan een vaste stek in de scholen. Heel wat scholen zijn intussen al gestart met een Open Leercentrum. Wie in een zoekrobot op het Internet het begrip Open Leercentrum intikt, begrijpt onmiddellijk wat ik bedoel. Op zich is dat een zeer gunstige evolutie. Binnen het Open Leercentrum worden die attitudes en vaardigheden aangebracht die men nodig heeft voor dat andere belangrijke concept in het Vlaamse onderwijs, namelijk dat van het Levenslang Leren. Deze attitudes en vaardigheden kunnen op elk moment aangebracht worden. We zien dan ook op alle onderwijsniveaus, ook op het niveau van het basisonderwijs, open leercentra ontstaan.

In het boek Didactiek van het open leercentrum geeft Dirk Gombeir in een relatief korte inleiding de essentie van het begeleid zelfstandig leren weer, uitgaande van de impliciete leerhoudingen die jongeren hebben ontwikkeld in de multimediale leefwereld. Deze impliciete leerhoudingen moeten echter expliciet gemaakt en versterkt worden. De zelfredzaamheid van de jongeren kan en mag zich niet beperken tot het niveau van een ervaringsdeskundige. De school wordt een leerlaboratorium waar de zelfredzaamheid zich omzet in kennis en kunde, waar de ervaringsdeskundige evolueert tot deskundige. De functie van de leerkracht wordt hierbij meer en meer die van coach, van mediator. Dit alles heeft een aantal materiële en beleidsmatige consequenties.

In het eerste grote deel laat men de lezer kennis maken met het open leercentrum. Aan de hand van een concreet voorbeeld uit een school voor secundair onderwijs schetsen twee leerkrachten hoe het begeleid zelfstandig leren in een les Frans vorm krijgt. De directie van dezelfde school schetst in een tweede bijdrage de beleidsmatige achtergrond.

In het tweede deel worden er een aantal voorbeelden van goede praktijk op een rijtje gezet. Het is boeiend te lezen hoe contract- en hoekenwerk kan ingeschakeld worden als een vorm van begeleid zelfstandig leren in het basisonderwijs. Of hoe de functie van de leerkracht een andere inhoud krijgt.

Het derde deel gaat in op de materiële vereisten voor een open leercentrum. De term Architectuur van het open leercentrum wordt hier gebruikt zowel voor de architectuur van  het schoolgebouw, de inrichting van de lokalen als de noodzakelijke professionalisering van het schoolteam.

Het vierde deel toont tenslotte de implicaties voor het schoolbeleid.