BOEKetje onderwijs

Een boekje geschreven voor ervaringsdeskundigen door meer-dan-ervaringsdeskundigen. Zo kun je volgens mij dit veelomvattende werk van Pyt Nauta en Marinus Giesing het beste beschrijven. De auteurs werken beiden in het voortgezet onderwijs. Marinus Giesing als zorgcoördinator en Pyt Nauta als orthopedagoog/zorgcoördinator. Daarnaast zijn ze beiden coördinator van een samenwerkingsverband. In Nederland vormen scholen die op het gebied van leerlingenzorg en leerlingenbegeleiding intensief willen samenwerken dergelijke verbanden. Op die manier willen ze bereiken dat meer kinderen met een hulpvraag in het reguliere onderwijs kunnen functioneren en een diploma behalen. Wat trouwens ook de bedoeling was van het nu in Vlaanderen min of meer ter ziele gegane leerzorgkader.

Om hun collega’s van het samenwerkingsverband handelingsbekwamer te maken in hun omgaan met kinderen met een zorgvraag, kamden ze de leerlingendossiers uit op zoek naar problemen die bij de leerlingen voor specifieke zorgvragen zorgden. Ze selecteerden er de 26 belangrijkste uit en kwamen zo tot het volgende lijstje:

Omdat ze hun collega’s niet wilden overbelasten met tonnen literatuur, kozen ze voor het A4-concept: de informatie moest op een A-viertje passen. Ze hanteerden voor elk probleem dezelfde structuur:

• Een concrete ervaring in verband met het probleem (‘gevalsbeschrijving’ is een te zwaar woord);
• Een korte beschrijving van het probleem;
• Een lijstje van kenmerken;
• Een verwijzing naar recente en essentiële literatuur voor wie zich in de problematiek wil verdiepen.

Het boekje ademt een grote deskundigheid en professionaliteit uit: Pyt en Marinus kennen hun literatuur en weten deze op een schitterende manier te vertalen naar de werkvloer. Hierbij nemen ze de leerkrachten ernstig. Ze stellen zich op geen enkel moment betuttelend op. Helder en praktisch geschreven, draagt elk blad uit dit boekje bij tot de professionaliteit en handelingsbekwaamheid van de lezer. Tegelijk is het boekje een levende getuige van het grote zorghart van beide auteurs. Na 80 000 verkochte exemplaren in Nederland, mag dit boekje wat mij betreft de Vlaamse zorgmarkt overspoelen. De prijs is bewust laag gehouden en er is bovendien een gevoelige korting vanaf 10 exemplaren. Het zou mooi zijn moest iedere leerkracht en docent uit het (buitengewoon)secundair en hoger onderwijs (en waarom ook de leerkrachten uit het (buitengewoon) basisonderwijs niet) over dit boekje kunnen beschikken. Voor de prijs van enkele klassieke boeken over deze thema’s geef je een volledig leraren- of docentenkorps een naslagwerkje dat er staat!

Om het in Michelin-termen te zeggen: 5 sterren.

Wil je weten waarvoor kinderen en jongeren naar de Kinder- en Jongerentelefoon bellen? Lees dan Omdat ze het waard zijn. Dit boek bevat enkele van hun anonieme en moedig vertelde verhalen. De auteur liet hen zelf aan het woord, waardoor de werking van de Kinder- en Jongerentelefoon heel concreet tot leven komt.

Vergis je niet. Dit is niet zomaar een verhalenbundel. Elk verhaal is een persoonlijke getuigenis. Daarom is het kleine briefje dat bij het boek zit geen overbodige luxe. Ik citeer:

Een verhaal uit dit boek kan soms heel beklijvend zijn omdat je ofwel zelf in zo'n situatie zit, omdat je ook iets ergs hebt meegemaakt of gewoon omdat je een gevoelig iemand bent. Word je triest van een verhaal of voelt het verhaal beklijvend aan (alsof het aan je vel blijft plakken) en kan je er moeilijk afstand van nemen, dan raden we je aan het boek een tijd opzij te leggen. Dat is niet flauw of zwak. Wij noemen dit 'zorgen voor jezelf'. Je zal merken dat, wanneer het beter gaat, je het boek vanzelf weer opneemt om verder te lezen.

Waarover deze verhalen dan wel gaan? Over thema's zoals angst, depressie, echtscheiding, pesten, verliefdheid en zelfverwonding. Je begrijpt meteen waarom de waarschuwing in dit boekje bijgesloten is. Het is trouwens niet de bedoeling dat je deze verhalen vrijblijvend leest. Om dat te vermijden heeft de auteur doorheen het boek voor een vijftal 'verwerkingsopdrachten' gezorgd:

• Doener: zet aan tot actie
• Denker: zet aan tot (zelf)reflectie
• Durver: daagt de lezer uit om op zoek te gaan naar de best mogelijke manier om iets aan iemand duidelijk te maken.
• Wist je dat: geeft enkele speciale weetjes
• Slip of de tong: helpt elke durver op weg naar de best mogelijke manier om iets te zeggen

Dit boek kan helpen om deze thema's in een klas bespreekbaar te maken. Daarvoor heeft men twee reeksen lessen ontwikkeld (voor de 3e graad basisonderwijs en voor de 1e graad secundair onderwijs) die je gratis kunt afhalen van http://www.kjt.org/omdatzehetwaardzijn. Men heeft er bewust voor gekozen om deze lessenreeksen niet te laten gaan over de hierboven vermelde thema's, maar wel over de gemeenschappelijke deler ervan, de weerbaarheid van het kind of de jongere. Een absolute aanrader!

Het boek is ook te verkrijgen bij uitgeverij Abimo.

Bij kinderen en jongeren is het belangrijk om signalen die op een probleem wijzen, snel op te pikken. Alleen zijn deze signalen vaak veel minder duidelijk en anders dan bij volwassenen. Vroegtijdige onderkenning en behandeling zorgen er voor dat de klachten fors afnemen op latere leeftijd. Reden genoeg dus om ouders en leerkrachten sterker te maken in het onderkennen van deze signalen. En hen te helpen om er op de juiste manier mee om te gaan. Dit is in kort bestek de bedoeling van het boek Angst en depressie.

In dit boek komen niet alleen angst en depressie aan bod. Ook de problemen en stoornissen waarin angst en depressie een belangrijke rol spelen krijgen een plaats. Concreet betekent dit dat het boek gaat over:

• angst
• depressie
• zelfbeschadiging
• suïcidaliteit
• hechtingsstoornissen
• eetstoornissen
• schizofrenie en psychose
• persoonlijkheidsstoornissen
• ADHD
• autismespectrumstoornissen

Verwacht dus vooral geen therapieën. Die zijn het werk van beroepsmensen. De auteur wil aan ouders en leerkrachten een leidraad geven. Enerzijds om signalen bij kinderen en jongeren vroegtijdig te (h)erkennen. Anderzijds om deze kinderen en jongeren op een goede manier te begeleiden. Het is dan ook een echt handelingsgericht boek.

Onder het motto "Je kunt maar zien wat je kent" geeft de auteur bij elke stoornis eerst de nodige uitleg. Hij beantwoordt vragen zoals:

• Wat is het?
• Hoe vaak komt het voor?
• Wat is de oorzaak?
• Welke vormen bestaan er?
• Welke functie heeft dit probleem?
• Wat zijn de symptomen?
• Wat zijn de risicofactoren?
• Zijn er mogelijke bijkomende problemen?
• Welke behandelingen zijn er?
• Wat zijn de gevolgen van die stoornis voor het kind?
• Wat zijn de gevolgen van die stoornis voor zijn omgeving?

Op basis van deze kennis formuleert hij kijk- en handelingswijzers voor de ouders en de school. Dit zijn geen abstracte denkkaders, wel zeer praktische en glashelder geformuleerde adviezen. Nergens belerend of beschuldigend leert hij ouders en leerkrachten vat te krijgen op een voor hen niet vanzelfsprekende situatie. Daarbij gaat zijn bezorgdheid niet enkel naar het kind of de jongere, maar ook naar zijn directe omgeving, in het bijzonder de ouders en de andere gezinsleden.

Dit boek hoef je niet meteen in zijn geheel te lezen. Je kunt je beperken tot het hoofdstuk dat betrekking heeft op de stoornis waarover je meer wilt weten. Als je eerst de hoofdstukken over angst en depressie hebt gelezen. Want die zijn de ruggengraat van het boek. Geschreven voor ouders en leerkrachten, heeft het boek zeker ook een praktische meerwaarde voor de (beginnende) hulpverlener. Die kan de kijk- en handelingswijzers gebruiken voor de eigen observaties, het ordenen van de gegevens uit de anamnese en het begeleiden van ouders en leerkrachten.

Wie meer achtergrondinformatie wenst, vindt achteraan in het boek een uitgebreide lijst van geraadpleegde en te raadplegen boeken. Een handige index laat toe om snel de nodige informatie terug te vinden.

Een boek zoals er veel te weinig geschreven worden.

Op 22 oktober 2007 besprak ik op deze blog het boek Ongewild lastig. Inzicht in veelvoorkomende ontwikkelingsstoornissen bij kinderen. Het boek dat ik nu bespreek is daar de aanvulling op voor het voortgezet onderwijs. Anders dan bij veel succesvolle films, is hier de opvolger nog beter.

De auteurs behandelen in dit boek (ontwikkelings)stoornissen zoals autismespectrum, ADHD, ADD, borderline, NLD, het syndroom van Gilles de la Tourette, emotionele stoornissen, ODD en CD. Elke stoornis wordt in een eenvoudige taal uitgebreid beschreven. Daarbij wordt er nooit vergeten om ook aandacht te hebben voor de impact van deze stoornis op de omgeving van de jongere. De citaten van jongeren en mensen uit hun omgeving zijn zeer goed gekozen en dan ook enorm verhelderend.

De relevantie van het boek wordt enorm opgetild door per stoornis ook aandacht te hebben voor de comorbiditeit. Veel van deze stoornissen komen immers niet altijd alleen. Daarnaast is er ook aandacht voor de betekenis van de stoornis voor het onderwijs. Bij enkele stoornissen is er ook een hoofdstukje Toekomst. Hierin wordt er meer uitleg gegeven over de prognose van de stoornis op lange termijn. Concrete tips sluiten elke stoornis af.

In het boek wordt er heel vaak verwezen naar concrete materialen die kunnen gebruikt worden in de begeleiden van pubers en adolescenten met een bepaalde stoornis. Al deze materialen worden door de uitgever gratis ter beschikking gesteld op www.ongewildlastig.nl.