2016.11.19

Wijzer in ontwikkelingsstoornissen

Auteur: Séverine Van De Voorde
Titel: Wijzer in ontwikkelingsstoornissen
Een overzicht van theorie en praktijk
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven|Den Haag
Jaar: 2016
Pagina's: 326
ISBN-13: 978-94-6292-743-8
Prijs: € 29,90

wijzer in ontwikkelingsstoornissen - een overzicht van theorie en praktijkLaat ik het maar meteen toegeven: na het lezen van dit boek was ik jaloers. Jaloers omdat ik het niet geschreven heb. Wijzer in ontwikkelingsstoornissen is een pittige cocktail van handelingsgericht en evidence based-werken bestaande uit een perfect uitgebalanceerd mengsel van theorie, praktijk, recente inzichten en modellen. Een boek zoals het maar zelden geschreven wordt. Met als kers in de cocktail de passie van iemand die oprecht bekommerd is om de kinderen en jongeren met leer- en/of ontwikkelingsstoornissen. Leerboek, naslagwerk, inspiratieboek, … allemaal termen die van toepassing zijn. Kortom, een boek dat wat mij betreft heel wat nadrukken verdient, een boek dat het predicaat naslagwerk met karakter ruimschoots verdient.

Het boek begint met twee hoofdstukken die de lezer tonen hoe het boek moet gelezen en begrepen worden. Séverine Van De Voorde bakent in het eerste hoofdstuk duidelijk af welke terminologie en welke denkkaders gebruikt zijn bij het schrijven. Ze verduidelijkt de modellen die ze gebruikt heeft over het ontstaan van en functioneren met een ontwik-kelingsstoornis. Daarbij zorgt ze er nadrukkelijk voor dat de lezer goed begrijpt wat er bedoeld wordt met de begrippen risico- en beschermende factoren. In het tweede hoofdstuk staat ze stil bij de diagnostiek en begeleiding bij ontwikkelingsstoornissen.

In de hoofdstukken drie tot en met negen geeft ze een overzicht van de ontwikkelingsstoornissen waarbij ze indeling en de criteria van de recent verschenen DSM-5 volgt:

  • Verstandelijke ontwikkelingsstoornis;
  • Communicatiestoornissen;
  • ASS;
  • ADHD;
  • Leerstoornissen;
  • DCD;
  • Ticstoornissen.

Bij elk van deze onderwerpen volgt ze een zeer transparante structuur, waardoor het boek met niet altijd even eenvoudig te begrijpen inhouden al heel snel heel herkenbaar en verwerkbaar wordt:

  • Inleiding;
  • Kenmerken;
  • Diagnostiek;
  • Begeleiding.

De rubriek Inleiding geeft een algemene omschrijving van de stoornis samen met een eenduidige definitie ervan. Waar nodig wordt dit aangevuld met andere noodzakelijke informatie. De rubriek Kenmerken heeft het dan over de primaire en secundaire kenmerken van de stoornis, de verschillende verschijningsvormen, de neuropsychologische kenmerken en de mate waarin de stoornis voorkomt. Ook is er aandacht voor de comorbiditeit van de stoornis met andere stoornissen, het beloop van de stoornis en de prognose. De rubriek Diagnostiek behandelt zowel de onderkennende, verklarende als handelingsgerichte diagnostiek van de stoornis en geeft een overzicht van het te doorlopen diagnostisch proces. Tot slot geeft de rubriek Begeleiding een heel mooi overzicht van alle mogelijke behandelingen gecombineerd met een overzicht van de (redelijke) aanpassingen aan de sociale en fysieke context en een overzicht van mogelijke tips voor ouders en leerkrachten.

Het tiende en laatste hoofdstuk staat nadrukkelijk stil bij het fenomeen van de hoogbegaafdheid. Niet vanuit de visie dat hoogbegaafd zijn op zich problematisch of gestoord is, wel vanuit de bezorgdheid dat hoogbegaafdheid tot veel problemen kan leiden als die niet tijdig onderkend wordt.

Nogmaals: een boek met een pittig karakter, net zoals – en wie haar kent zal het ongetwijfeld met me eens zijn – zijn auteur.

Lezen!

naslagwerk met karakter afdrukken

2016.09.11

Knappe Kleuters

Auteur: Fanny Cattenstart, Baukje van Dijk, Marieke Groenewold, Marian Habermehl & Lilian van der Poel (Expertgroep ontwikkelingsvoorsprong)
Titel: Knappe Kleuters
Signaleringsinstrument ontwikkelingsvoorsprong
Uitgeverij: Schoolsupport
Plaats: Utrecht
Jaar: 2014
Pagina's: 144
ISBN-13: -
Prijs: € 149,50

knappe kleuters - signaleringsinstrument ontwikkelingsvoorsprongHoewel in 2014 al uitgegeven, was dit instrument om een ontwikkelingsvoorsprong bij jonge kinderen vroegtijdig op te sporen, toch aan mijn aandacht ontsnapt. Gelukkig was er iemand zo alert om mij hierop te wijzen. Het leek me dan ook meer dan gepast om deze map te bespreken bij het begin van het schooljaar. Vooral een paragraaf uit het theoretische gedeelte zette me hiertoe aan. Ik citeer:

Aan het begin van de basisschool zal een kind zich meestal snel aanpassen aan de groep. Op het eerste gezicht lijkt dit positief. Het kind doet immers netjes mee met de geldende regels en routines. Maar aanpassing waarbij het kind niet meer laat zien wie het zelf is en wat het zelf kan leidt tot een ongezonde situatie. Zo kunnen er problemen ontstaan doordat het kind zich verveelt. Hij bedenkt bijvoorbeeld allerlei spelletjes tijdens kringactiviteiten en verstoort daarmee de les. De negatieve reacties die hij keer op keer krijgt, ontnemen hem alle motivatie om nog mee te doen met de groep.

Dit sluit aan bij mijn persoonlijke overtuiging dat we gelijke onderwijskansen nog te vaak verengen tot de doelgroepen kansarme leerlingen, leerlingen met een mentale beperking, anderstalige nieuwkomers en dergelijke. Nochtans staat bij het gelijke kansenbeleid voorop dat we alle kinderen de kans moeten geven om zich te ontwikkelen volgens hun mogelijkheden. Dus ook de kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong. Het is dan ook heel belangrijk om hen vanuit een preventief en proactief standpunt zo snel mogelijk op te sporen.

En dan begin je deze map te bestuderen en krijg je ineens, zomaar uit nergens, zin om de inhoud ervan in een formule te gieten. En dan kom je na lang wikken en wegen tot het volgende:

formule

De theoretische achtergrond is deze van het model van hoogbegaafdheid van Renzulli en Mönks enerzijds en de visie van Kooijman en Kieboom anderzijds die beiden een model hanteren waarbij de zijnskenmerken van een persoon de belangrijkste factoren zijn die bepalen of iemand hoogbegaafd is. Daarbij is het heel belangrijk om de nuancering die de auteurs maken extra te benadrukken:

Aangezien dit signaleringsinstrument over kleuters gaat, spreken we van het signaleren van een ontwikkelingsvoorsprong. Voor het signaleren is het niet direct van belang of deze kinderen later wel of niet hoogbegaafd blijken te zijn. In de praktijk zien we echter vaak dat dit wel degelijk het geval is.

Het gaat de auteurs dus louter over het opsporen, niet om het voorspellen. Het instrument is bedoeld om de kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong de extra zorg en uitdaging te geven die ze verdienen. De extra aandacht die de auteurs geven aan het onderpresteren, ook bij kleuters, maakt het geheel tot een zeer waardevol instrument.

Net zoals bij andere instrumenten, hebben de auteurs keuzes moeten maken. Sommigen zullen hierover enthousiast zijn, anderen wat minder. Toch staat het boven kijf dat deze keuzes weloverwogen zijn gemaakt om tot een coherent instrument te komen. En dat is hen enorm goed gelukt. Het bestaat uit:

  • Een uitgebreide intakeprocedure waarin er heel veel aandacht is voor de anamneselijst die door de ouders werd ingevuld;
  • Een langere observatieperiode van de gesignaleerde kinderen waarbij ook de ouders betrokken worden;
  • Een voortdurend vergelijken van de gesignaleerde leerling met de andere leerlingen in de eigen groep en het voortdurend terugkoppelen naar het leerlingvolgsysteem en de verschillende leerlijnen zoals die zijn uitgeschreven door de Nederlandse Marcel Schmeier (onderwijsadviseur taal en rekenen met een ruime ervaring als leerkracht en intern begeleider in het speciaal en regulier basisonderwijs), de man achter het boek Expliciete Directe Instructie dat we eerder op deze boekenblog bespraken.

Alle materialen die men hiervoor nodig heeft, worden in de bijlagen meegeleverd.

Tot slot wil ik nog stilstaan bij het uitstekende verdiepingshoofdstuk uit deze map dat uit de volgende rubrieken bestaat:

  • Comfortzone en zone van de naaste ontwikkeling;
  • Mindset;
  • Delphi model van Kooijman;
  • Model van Tessa Kieboom;
  • De Executieve Functies;
  • Profielen van hoogbegaafdheid;
  • Onderpresteren;
  • Taxonomie van Bloom.

Al deze rubrieken hebben een lage leesdrempel: de theorie wordt zeer concreet en herkenbaar aangebracht.

Kortom. Een instrument dat heel veel aandacht verdient.

afdrukken

20:33 Gepost door Lieven Coppens in Schoolsupport | Permalink | Tags: diagnostiek, intelligentie, kleuteronderwijs, ontwikkelingsvoorsprong, preventie, hoogbegaafd, onderpresteren, zorg | |

2016.03.11

Handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs

Auteur: Noëlle Pameijer & Tanja van Beukering
Titel: Handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs
Een praktijkmodel voor diagnostiek en advisering
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven|Den Haag
Jaar: 2015
Pagina's: 472
ISBN-13: 978-90-334-9793-3
Prijs: € 47,50

handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs - een praktijkmodel voor diagnostiek en adviseringIn het begin van de jaren negentig (1992) van vorige eeuw maakte ik voor het eerst kennis met Noëlle Pameijer. Op een vormingsnamiddag kwam ze samen met professor Ruijssenaars spreken over het hypothesentoetsend model en de diagnostiek van leer- en opvoedingsproblemen. Dit was gebaseerd op de omschrijving van diagnostiek van De Bruyn uit 1985. Ik herinner me nog perfect het knalgele boekje waarin ze dit alles beschreef. In dit boek beschreef ze ook het hypothesentoetsend model volgens De Bruyn, Pameijer, Ruijssenaars en van Aarle dat in 1995 verscheen onder de vorm van een boek met als titel Diagnostische besluitvorming. Handleiding bij het doorlopen van de diagnostische cyclus. Samen met Tanja van Beukering ontwikkelde Noëlle Pameijer haar visie verder om die in 1997 neer te schrijven in het boek Handelingsgerichte diagnostiek. Een praktijkmodel voor diagnostiek en advisering bij onderwijsleer- en opvoedingsproblemen. Dit boek werd een eerste keer volledig herwerkt in 2004 en aangepast aan de vernieuwde inzichten. In 2007 verscheen dan het boek Handelingsgericht werken op school. Samen met leerkracht, ouders en kind aan de slag waarin ze samen met anderen beschreef hoe zorgteams handelingsgericht kunnen samenwerken met de onderwijsbegeleidingsdiensten, dit steeds vanuit het perspectief van de interne zorg op school. Dit kreeg in 2010 een vervolg onder de vorm van het boek Handelingsgericht werken in de klas. De leerkracht doet ertoe! dat als doel had de kwaliteit van het onderwijs en de begeleiding voor alle leerlingen te verbeteren.

Waar handelingsgerichte diagnostiek en handelingsgericht werken elkaar moesten aanvullen, bleken ze elkaar in de praktijk niet onmiddellijk te vinden. Wat een perfect huwelijk moest worden, bleef vaak beperkt tot een Latrelatie. Er moest met andere woorden nog hard gewerkt worden om beide partners goed op elkaar af te stemmen. Dit is gebeurd in de derde volledig herwerkte versie die ik hier bespreek.

In dit boek wordt de kruisbestuiving tussen handelingsgerichte diagnostiek en handelingsgericht werken definitief op de kaart gezet. De derde herwerkte versie is in die mate uitgebreid en versterkt dat het eigenlijk een volledig nieuw boek geworden is. Je zou kunnen spreken van het perfecte slotakkoord, maar de gedrevenheid van Noëlle Pameijer en Tanja van Beukering kennende zou dit zeer voorbarig zijn: zij zijn volgens mij nog lang niet uitgepraat.

In het eerste deel van het boek komt het theoretisch fundament van handelingsgerichte diagnostiek uitgebreid aan bod. Al snel wordt het de lezer duidelijk dat de auteurs sterk inzetten op de vernieuwde onderwijsinzichten van de afgelopen jaren zoals deze zich profileren in het evidence-based werken en het model van response to intervention maar ook in de tegenbeweging tegen het overmatig etiketteren van leerlingen, in het oplossingsgericht werken en versterken van de leerling en zijn context, in het duidelijk inzetten op leerlingparticipatie bij de diagnostiek en in de verschillende rollen van die diagnosticus.

In het tweede deel van het boek komt de klassieke diagnostische cyclus aan bod, maar nu fase per fase uitgewerkt en versterkt volgens de nieuwe inzichten. Ogenschijnlijk hetzelfde als de edities uit 1997 en 2004, is dit deel toch verplichte literatuur omwille van de talrijke vernieuwingen die manifest in dit boek aanwezig zijn.

Het derde deel bespreekt hoe men handelingsgerichte diagnostiek in deze vernieuwde vorm kan organiseren. Aan bod komen thema’s zoals het handelingsgericht arrangeren op school, de benodigde gespreksvaardigheden, de organisatie en verslaggeving en de implementatie.

Ik mag zeker niet nalaten te vermelden dat dit boek ook toegang geeft tot tal van elektronische documenten zoals die in de verschillende hoofdstukken en bijlagen van dit boek vermeld worden. Daarenboven krijgt men via een unieke code ook toegang tot een heus elektronisch lexicon dat het snel de juiste, beknopte en duidelijke definities geeft van alle mogelijke termen binnen het handelingsgericht werken.

Voor onderwijsbegeleiders is dit boek volgens mij nu al het Boek van het (school)jaar!

afdrukken

14:39 Gepost door Lieven Coppens in Acco | Permalink | Tags: diagnostiek, handelingsgericht werken, handelingsgerichte diagnostiek, hgd, hgw, methodiek | |

2015.11.01

Wonderlijke Wazigheid

Auteur: Tirtsa Ehrlich
Titel: Wonderlijke Wazigheid
Uitleg, adviezen, tips en trucs over ADD voor jongeren en hun omgeving
Uitgeverij: Cadans|SWP
Plaats: Amsterdam
Jaar: 2014
Pagina's: 128
ISBN-13: 978-90-8560-661-1
Prijs: € 17,50

wonderlijke wazigheid - uitleg, adviezen, tips en trucs over add voor jongeren en hun omgevingMet de Wonderlijke Wazigheid heeft Tirtsa Ehrlich, zoals we dat intussen van haar gewoon zijn, een bijzonder helder en onderhoudend boek geschreven over ADD. De volgende tekst op de achterflap van het boek maakt zijn belofte dan ook helemaal waar:

Jongeren vanaf 12 jaar, met of zonder diagnose, docenten, ouders en andere familieleden kunnen na het lezen van dit boek goed uitleggen dat ADD niet hetzelfde is als ADHD, en vooral vertellen wat het wel is en hoe je ermee om kunt gaan.

Zeg nu zelf: wat kun je nog meer van een boek verwachten. Ik doe het zelden, maar de inhoudstafel op zich spreekt voor zich; de volgende thema’s komen aan bod:

  • Wat is ADD;
  • Oorzaken van ADD;
  • ADD en behandeling;
  • Tips en trucs voor het dagelijks leven;
  • Tips en trucs voor de middelbare school;
  • Tips voor docenten van leerlingen met ADD;
  • Tips en trucs voor een vervolgopleiding;
  • Adviezen voor ouders van ADD-ers;
  • ADD en werken;
  • ADD en humor;
  • ADD en je rijbewijs;
  • ADD en de liefde;
  • ADD en de gevaren van alcohol en drugs.

Met andere woorden: de titel van dit boek had evengoed Alles wat je altijd al wilde weten over ADD kunnen zijn. Maar toegegeven de titel Wonderlijke Wazigheid klinkt veel sympathieker.

Vergis je echter niet. Dit boek is niet zomaar het zoveelste in de rij van boeken over aandachts- en concentratie-problemen. Omwille van zijn volledigheid en zijn zeer toegankelijke schrijfstijl is dit het werk bij uitstek voor iedereen die heel snel zowel theoretische als praktische informatie wil verwerven over ADD. Met toegankelijke schrijfstijl bedoel ik niet alleen dat het vlot geschreven is. Voor een keer dekt de vlag de lading niet. Met toegankelijk bedoel ik vooral het volgende:

  • De lay-out van het boek is zo opgesteld dat je weinig of niet afgeleid wordt van de tekst. Het bevat weinig afbeeldingen die dan ook nog eens zeer strategisch in de tekst zijn ingewerkt: ze ondersteunen de lezer en leiden hem niet af. Bovendien bevat de tekst ook nog visuele aanwijzingen die aangeven wat de hoofdzaken zijn. Ideaal dus voor iedereen die moeite heeft met het lezen van lange stukken tekst;
  • Bij elk hoofdstuk laat Tirtsa in schuin gedrukte, blauwe tekst ervaringsdeskundigen aan het woord die alles veel herkenbaarder en waarachtiger maken.
  • Zelden heb ik een boek gelezen dat zo volledig en zo beknopt een thema op de kaart zet. Dit kun je als auteur alleen maar als je een kei in jouw vak bent. Of zoals Johann Wolfgang von Goethe het ooit neerzette: In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister.

Kortom: ik kijk uit naar het volgende boek van Tirtsa Ehrlich!

De boeken van uitgeverij Cadans|SWP worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.

naslagwerk met karakter afdrukken

11:29 Gepost door Lieven Coppens in Cadans, SWP | Permalink | Tags: aandacht, add, behandeling, concentratie, diagnostiek, opvoedingsondersteuning, psycho-educatie, werkhouding, opvoeding | |

2013.02.02

Gl&SCHR

Auteur: Peter Depessemier & Caroline Andries
Titel: Gl&SCHR
Test voor gevorderd lezen & schrijven
Uitgeverij: Garant
Plaats: Antwerpen|Apeldoorn
Jaar: 2009
Pagina's: 160
ISBN-13: 978-90-441-2388-3
Prijs: € 150

gletschr - test voor gevorderd lezen & schrijvenDe publicatie van de Gl&SCHR zorgt er sinds 2009 voor dat er genormeerd Nederlandstalig materiaal is om dyslexie bij jongeren ouder dan zestien jaar te diagnosticeren. De meerwaarde van deze Gl&SCHR ligt niet alleen in het ter beschikking stellen van dit testmateriaal: het theoretisch model dat aan de basis van deze testprocedure ligt, is nog veel belangrijker. Dit model voor gevorderd lezen en schrijven maakt het immers mogelijk om de signalen van dyslexie bij jongeren ouder dan zestien jaar te objectiveren. Voordien werd de diagnose van dyslexie bij deze groep meestal gesteld op basis van de subjectieve ervaring van de therapeut die bestaande signalen en theorieën extrapoleerde. Dit professionele nattevingerwerk behoort nu gelukkig tot het verleden.

In het eerste hoofdstuk van dit boek wordt de theorie achter de Gl&SCHR uit de doeken gedaan. Centraal staat hier het model van gevorderd lezen en schrijven dat uit vier essentiële met elkaar interagerende deelvaardigheden bestaat:

  • herkennen;
  • snelheid;
  • begrijpen;
  • geheugen.

Op basis van dit model geven de auteurs daarna het begrip dyslexie een plaats. Dit is geen overbodige luxe omdat je de aannames over dyslexie zoals die in het basisonderwijs gelden nu eenmaal niet zonder meer voor jongeren uit deze leeftijdsgroep kunt overnemen.

In het besluit van dit hoofdstuk pleiten de auteurs dan ook terecht voor een gelaagde diagnostiek van hoofd- en bijtests. Die gelaagdheid vind je dan vanzelfsprekend ook terug in de Gl&SCHR.

In het tweede hoofdstuk van het boek wordt de constructie van de Gl&SCHR beschreven. Naast het testoverzicht vind je er de psychometrische kenmerken van deze testbatterij gedetailleerd terug:

  • normering;
  • betrouwbaarheid;
  • validiteit.

De handleiding bij de afname maakt het onderwerp uit van het derde hoofdstuk. Hierbij wil ik er op wijzen dat er extra aandacht is besteed aan de standaardisatie. Zo werkt men bijvoorbeeld met een aantal geluidsbestanden en presentaties die garant staan voor een juiste afname van de desbetreffende onderdelen. In het vierde hoofdstuk lees je waar je op het Internet deze bestanden vindt en hoe je de andere onderdelen op de website, zoals het scoreformulier, moet gebruiken. In het vijfde en laatste hoofdstuk beschrijven de auteurs hoe je de resultaten op de Gl&SCHR kunt interpreteren.

naslagwerk met karakter afdrukken

13:36 Gepost door Lieven Coppens in Garant | Permalink | Tags: diagnostiek, dyslexie, leesprobleem, lezen, psycho-educatie, spelling, spellingprobleem, taal | |