2017.11.26

Effectief rekenonderwijs op de basisschool

Auteur: Marcel Schmeier
Titel: Effectief rekenonderwijs op de basisschool
Uitgeverij: Pica|Pelckmans Pro
Plaats: Huizen|Kalmthout
Jaar: 2017
Pagina's: 19296
ISBN-13: 978-94-91806-59-9
Prijs: € 27,95

Vraag: Moeten we het nieuwe boek van Marcel Schmeier tot een verplicht handboek maken voor iedereen die in Vlaanderen en Nederland de opleiding volgt voor leerkracht in het basisonderwijs?

Antwoord: Niet aarzelen, gewoon doen. Het boek biedt een directe, effectieve én inclusieve toegang tot een didactiek die recht doet aan ieder kind, die ieder kind op het vlak van rekenen laat groeien. Het vervangt de traditionele rekendidactiek niet, het versterkt die exponentieel, niet in het minst omdat het afrekent met een aantal hardnekkige mythes in verband met het oude, rekentraditionele onderwijs. Of hoe het kwaliteitsmerk vintage ook het Vlaamse en Nederlandse onderwijs heeft bereikt.

effectief rekenonderwijs op de basisschoolIn zijn boek heeft Marcel Schmeier het in een eerste hoofdstuk over het verschil tussen het realistisch en traditioneel rekenen en het getouwtrek tussen beiden om in het onderwijs de overhand te halen. Deze verschillen brengt hij haarfijn aan de oppervlakte aan de hand van vijf vragen:

  • Context als startpunt of sluitstuk?
  • Ontdekken of instructie?
  • Beheersing door begrip of begrip door beheersing?
  • Kolomsgewijs of cijferend rekenen?
  • Happendeling of staartdeling?

Hij beëindigt als het ware deze strijd aan het einde van dit hoofdstuk door de aanwijzingen voor effectief rekenonderwijs zoals die in de wetenschappelijke literatuur worden aangegeven nog eens op een rijtje te zetten. Alleen dit al maakt het boek meer dan de moeite waard!

Het tweede hoofdstuk staat helemaal in het teken van het effectief rekenonderwijs in de klas. Samengevat komt dit neer op drie belangrijke punten:

  • Van voordoen naar zelf doen;
  • Van concreet naar abstract;
  • Van kunstje naar kunst.

Ik ben ervan overtuigd dat heel veel leerkrachten meteen enthousiast zullen zijn over de geschetste opbouw van een goede en effectieve rekenles en er meteen mee aan de slag zullen (willen) gaan.

Marcel Schmeier beschrijft in het derde hoofdstuk van zijn boek hoe men kan omgaan met de verschillen tussen zwakke en sterke rekenaars. Geen overbodige luxe binnen de Vlaamse en Nederlandse onderwijscontext. Als leerkracht leer je succesfactoren herkennen in verband met het omgaan met verschillen, leer je hoe je in de eigen lespraktijk kunt aansluiten op de onderwijsbehoeften van zowel de zwakke als de sterke rekenaars en hoe je dit allemaal kunt organiseren. Bij dit laatste bewandelt hij het volledige continuüm van de leerling met ernstige rekenproblemen en dyscalculie tot en met de excellente rekenaars.

Het automatiseren is het centrale thema van het vierde hoofdstuk. Iedere leerkracht die dit ziet als 'gewoon van buiten leren' of een resolute tegenstander is van het automatiseren moet dit hoofdstuk grondig doornemen. Voor hen, maar ook voor de andere leerkrachten, valt hier nog veel te leren. Hetzelfde geldt trouwens voor het vijfde hoofdstuk dat helemaal in het teken staat van de Nederlandse verhaal- en contextsommen en de Vlaamse oerdegelijke vraagstukken.

Hoe je het effectief rekenonderwijs organiseert op school komt uitgebreid aan bod in het laatste hoofdstuk. Verplichte literatuur voor het beleidsteam om daarna alle leerkrachten te bezielen.

Deze bespreking doet heel veel onrecht aan het nieuwste boek van Marcel Schmeier. Dingen die ik noodgedwongen niet heb aangeraakt maar dit werk tot een belangrijk inspiratie- en didactisch leerboek maken zijn:

  • De voor elk hoofdstuk zorgvuldig geformuleerde leerdoelen;
  • De uitgebreide bibliografie;
  • De vele en goed gekozen citaten;
  • De zorgvuldig uitgekozen schema's en illustraties;
  • De vele illustratieve tekstkaders;
  • De opdrachten voor zelfreflectie;
  • De vele verwijzingen naar verbredende en verdiepende literatuur;
  • De aanwezigheid van overzichten, hulpmiddelen en andere materialen die je van het Internet kunt afhalen voor direct gebruik.

Met andere woorden: het zoveelste naslagwerk met karakter dat door uitgeverij Pica, in dit geval samen met de Vlaamse uitgeverij Pelckmans Pro, wordt uitgegeven.

Een naslagwerk met karakter!

naslagwerk met karakter afdrukken

2015.10.25

Wat écht werkt

Auteur: David Mitchell
Titel: Wat écht werkt
27 evidence based strategieën voor het onderwijs
Uitgeverij: Pica
Plaats: Huizen
Jaar: 2015
Pagina's: 296
ISBN-13: 978-94-91806-47-6
Prijs: € 37,95

wat echt werkt - 27 evidence based strategieën voor het onderwijsLaat me met een cliché beginnen. Wie evidence based onderwijs zegt, zegt John Hattie. Maar wat als John Hattie het volgende over een boek zegt?

What Really Works goes beyond evidence and provides a suite of strategies for special needs students that have the highest probability of being successful. Mitchell emphases the decision-making skills of teachers to choose between these strategies, he bases the strategies on an explicit model of learning and teaching, and emphasizes that many of the learning and domain knowledge is teachable to all students. This is the book I wish I had written, synthesizing an enormous literature focused on special needs students. It is robust, it is readable, and it is your right-hand resource. A stunner of a book.

Inderdaad. Dan rep je je naar de (internet-)boekhandel en lees je dit boek. Als je dan ook nog te weten komt dat de originele titel van het boek What really works in Special and Inclusive Education. Using Evidence-Based Teaching is, dan weet je dat uitgeverij Pica er opnieuw in geslaagd is om op het juiste moment (het moment van het passend of inclusief onderwijs) een belangrijk boek voor het Nederlandse taalgebied beschikbaar te stellen. En dan weet je dat het bijna onvermijdelijk is dat, naast de Vlaamse uitgever Huug Van Gompel, ook de Nederlandse uitgever Mark Veerman vroeg of laat het ereteken van ridder in de Orde van Oranje-Nassau opgespeld zal krijgen omwille van zijn uitzonderlijke verdiensten en carrièrelange inzet voor mensen met leer-, ontwikkelings- of opvoedingsproblemen.

Zoals de ondertitel het aangeeft, presenteert David Mitchell in zijn boek 27 evidence based strategieën. Elke strategie wordt steeds op dezelfde wijze in zeven stappen besproken. Deze stappen zijn:

  • Een omschrijving van de strategie;
  • Het onderliggende idee, de theorie achter de strategie;
  • Een beschrijving van de strategie en zijn varianten;
  • De bewijsvoering die aantoont dat de strategie werkt;
  • Een beschrijving van de mogelijke risico’s en valkuilen;
  • Een beknopte samenvatting van de waarde van de methode;
  • Een lijst met aanbevolen literatuur over de strategie.

Is dit dan de absolute onderwijsbijbel? Absoluut niet. Zo bescheiden als David Mitchell is in persoonlijke contacten, zo bescheiden is hij ook in zijn boek. Ik citeer:

Ik wil graag benadrukken dat ik bij het bespreken van de strategieën in dit boek niet pleit voor een strategie in het bijzonder of voor een vastomlijnde methode die alle leraren zouden moeten gebruiken, voor welke leerling dan ook. Hun behoeften zijn zo verschillend (zelfs als zij binnen een bepaalde categorie van beperkingen vallen) dat er geen enkele methode bestaat die voor iedereen het meest geschikt is. Het is eerder zo dat de meest effectieve programma’s die programma’s zijn, die een variatie van de best mogelijke methoden bevatten. Ik raad ten sterkste aan een repertoire van strategieën te ontwikkelen die passen bij jouw eigen filosofie, persoonlijkheid, vakkennis, reflecties, professionele ervaring en vooral bij jouw kennis over de bijzonderheden en behoeften van jouw leerlingen en jouw kennis van de specifieke omstandigheden. Of zoals Philip Davis het uitdrukt: ‘De beste aanpak in het onderwijs is meer dan alleen maar toepassen, kritisch beoordelen en onderzoeksresultaten implementeren. Het vraagt ook om de integratie van dit soort kennis met professionele inzichten en ervaringen.

Zeg nu zelf. Wat kun je anders besluiten dan dat dit een naslagwerk met karakter en verplichte literatuur is voor iedereen die om kwalitatief onderwijs geeft.

naslagwerk met karakter afdrukken

2015.03.29

Differentiëren is te leren - Basisonderwijs

Auteur: Aafke Bouwman
in samenwerking met: Geraldine Brouwers, Leanne Jansen & Els Loman
Titel: Differentiëren is te leren
Omgaan met verschillen in het basisonderwijs - Praktische handreiking voor leerkrachten
Uitgeverij: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2013
Pagina's: 178
ISBN-13: 978-90-6508-656-3
Prijs: € 29,90

differentiëren is te leren - omgaan met verschillen in het basisonderwijs - praktische handreiking voor leerkrachtenM-decreet in Vlaanderen, Passend Onderwijs in Nederland… een ding hebben ze alvast gemeen: de absolute voorwaarde tot differentiëren in de klas. Waar differentiatie lange tijd de status had van onderwijsmethodiek, is deze nu opgewaardeerd naar het niveau van leerkrachtattitude. Zowel in het basis- als secundair/voortgezet onderwijs. Van leerkrachten wordt verwacht dat ze het differentiëren voortaan in- en uitademen. En deze verwachting zorgt er voor dat dit boek met recht en reden een noodzakelijke verrijking van elke leerkracht kan genoemd worden. Want ook al ben je er van overtuigd dat je al voldoende differentieert, dan nog kun je van dit boek veel leren.

Het boek van Aafke Bouwman geeft een mooie integratie van theorie en praktijk en is er een geworden met heel veel hoogtepunten. Eén ervan is alvast het tweede hoofdstuk, waarin toch minder gekende vormen van differentiatie een duidelijke en concrete invulling krijgen:

  • Interne en externe differentiatie;
  • Convergente en divergente differentiatie.

Een ander hoogtepunt in ongetwijfeld het vijfde hoofdstuk, waar de auteur twee specifieke differentiatievormen concreet toelicht:

  • Het Interactieve Gedifferentieerde Directe Instructiemodel (IGDI+);
  • Het Gradually Release of Responsibility Instruction Model (GRRIM) voor het leren van complexe vaardig-heden.

Wie nu de indruk heeft dat het nu toch zou gaan over een moeilijk te leren theoretisch boek, slaat de bal helemaal mis. Het boek bulkt van de praktijkvoorbeelden die alles direct duidelijk maken op het niveau van de werkvloer.

Kortom, een boek dat de kwaliteitstraditie van het CPS meer dan eer aandoet en verdient als handboek in de leerkrachtenopleiding te worden opgenomen.

afdrukken

2015.02.26

Expliciete Directe Instructie (EDI)

Auteur: John Hollingsworth & Silvia Ybarra
Titel: Expliciete Directe Instructie (EDI)
Tips en technieken voor een goede les
Uitgeverij: Pica|Abimo
Plaats: Huizen|Sint-Niklaas
Jaar: 2015
Pagina's: 232
ISBN-13: 978-94-91806-33-9
Prijs: € 24,95

expliciete directe instructie (edi) - tips en technieken voor een goede lesJe hebt boeken die men precies op het juiste moment uitgeeft. De Nederlandse bewerking door onderwijsadviseur Marcel Schmeier (http://www.onderwijsgek.nl) van het boek van John Hollingsworth en Silvia Ybarra, Explicit Direct Instruction (EDI): The Power of the Well-Crafted, Well-Taught Lesson is er zo een. Nu in Nederland het passend onderwijs en in Vlaanderen het inclusief onderwijs zeer actueel zijn, verdient deze Nederlandse bewerking de status van standaardwerk. Het feit dat niemand minder dan Kees Vernooy er zich toe leende om het voorwoord te schrijven, kan het belang van dit werk alleen meer benadrukken. Meer nog, elke onderwijsminister die het passend of inclusief onderwijs hoog in zijn vaandel draagt, zou dit boek ter compensatie van de doorgevoerde besparingen aan alle scholen moeten cadeau geven.

In het eerste en tweede hoofdstuk van het boek leidt men de lezer als vanzelf toe naar het belang van een goede directe instructie voor onze risicoleerlingen. Hiervoor staat men niet alleen stil bij het oorspronkelijke concept van de directe instructie, maar ook bij de wereldwijde evolutie die meer en meer de onderwijsbehoeften van de leerlingen, en niet langer hun leer- en gedragsproblemen, centraal stelt. Met de komst van het passend of inclusief onderwijs is deze evolutie alleen maar versneld. Ook John Hattie komt hierbij aan het woord: de ingrediënten van de Expliciete Directe Instructie, namelijk feedback, metacognitieve strategieën, directe instructie, uitleg in stappen en het stellen van doelen hebben allemaal een effectgrootte voorbij het befaamde kantel- of scharnierpunt van (d=.40). Tot slot geeft men een overzicht van de vaste lesonderdelen en de gebruikte technieken van de expliciete directie instructie die als doel hebben om de leerstof aan te leren aan zowel de sterke, de gemiddelde als de risicoleerlingen. De bedoeling is dat 80% van de leerlingen na het behalen van het lesdoel zelfstandig aan de slag kunnen gaan om de leerstof te verwerken, terwijl de overige 20% van de leerlingen intussen een verlengde instructie krijgt. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het belang van een van de gebruikte technieken, het controleren van het begrip, benadrukt wordt door er een volledig hoofdstuk (hoofdstuk 3) aan te wijden. De zes stapstenen voor het controleren van begrip die hierin aanbod komen, zouden door iedere leerkracht moeten in- en uitgeademd worden.

Vanaf het vierde hoofdstuk komen verschillende onderdelen van een les volgens het model van de expliciete directe instructie uitgebreid aan bod. Op een rijtje zijn dat:

  • Het lesdoel (hoofdstuk 4);
  • Het activeren van de voorkennis (hoofdstuk 5);
  • De vorm van de instructie (hoofdstuk 6);
  • De inhoud van de instructie (hoofdstuk 7);
  • De begeleide inoefening (hoofdstuk 8);
  • De lesafsluiting (hoofdstuk 9);
  • De zelfstandige verwerking (hoofdstuk 10).

Elk van deze onderdelen wordt uitgebreid besproken en voorzien van heel concrete voorbeelden die de inhoud niet alleen verduidelijken, maar ook vastankeren in de dagelijkse praktijk van elke leerkracht. Deze leerkracht krijgt bovendien heel veel concrete tips hoe hij zijn instructie, zijn les, nog kan verbeteren.

In het elfde en laatste hoofdstuk worden de verschillende componenten uit de vorige hoofdstukken opnieuw samen-gebracht tot een les volgens het model van de expliciete directe instructie. Na het lezen van dit hoofdstuk kan elke leerkracht zijn eigen les volgens dit model opstellen.

Dit boek heeft de eerder zeldzame kwaliteit om theorie en praktijk op een onnavolgbare manier met elkaar te ver-enigen. Een uitzonderlijk werk dat zowel de leerkracht als een goede didactiek in hun waarde herstelt. Nu al hét onderwijsboek van het jaar!

naslagwerk met karakterafdrukken

22:25 Gepost door Lieven Coppens in Abimo, Pica | Permalink | Tags: directe instructie, edi, effectieve leerkracht, expliciete directe instructie, instructie, feedback, metacognitie, methodiek, evidence based | |