BOEKetje onderwijs

Hoe ga je als jongere jouw dwangstoornis te lijf? Obsessies en dwangstoornissen hebben immers een grote invloed op jouw dagelijkse leven. De auteurs van dit boek tonen hoe je deze obsessies en dwangstoornissen met de cognitieve gedragstherapie te lijf kunt gaan. Deze vorm van therapie heeft tot nu toe als enige haar nut bewezen bij de aanpak van dit probleem.

Het eerste deel is meer theoretisch van aard. Het geeft uitleg over wat een dwangstoornis is en hoe je die kunt herkennen. Het verduidelijkt de diagnose en behandeling van een dwangstoornis. Vervolgens staat het uitgebreid stil bij de essentie van de cognitieve gedragstherapie en hoe je deze hier kunt aanwenden. Het belangrijkste hoofdstuk uit dit deel is het vijfde. Hierin helpen de auteurs jou om jouw dwanggedachten en dwanghandelingen te begrijpen. Centraal bij dit begrijpen staat de dwangstoornisspiraal. Deze toont het mechanisme dat er achter schuil gaat. En daagt je uit om jouw eigen spiraal te tekenen. Want om de spiraal te doorbreken moet je eerst jouw persoonlijke mechanisme goed begrijpen. Elk hoofdstuk van dit deel eindigt met een advies voor jouw ouders en verzorgers. Dit is een echte meerwaarde, omdat het boek in eerste instantie naar jou is geschreven. Aan de hand van dit advies krijgen zij extra informatie en adviezen om jou beter te begrijpen en te begeleiden. Waar dat relevant is, verheldert een levensecht voorbeeld het geheel.

Het tweede deel staat helemaal in het teken van het aanpakken van jouw probleem. Het helpt je om er min of meer zelfstandig van af te raken. De techniek hierbij is het zichzelf blootstellen aan die situaties die de angst veroorzaken en het bewust niet uitvoeren van de dwanghandeling (exposure met responspreventie). Aan de hand van de cognitieve gedragstherapie moet je de volgende stappen zetten:

• Begrijpen welke rol de angst speelt.
• Zicht krijgen op de eigen dwangstoornis en eventueel een hiërarchie van angsten opstellen.
• Oefeningen ontwikkelen voor de exposure met responspreventie.
• De oefeningen uitvoeren.

Daarbij staat een afzonderlijk hoofdstuk helemaal in het teken van de manier waarop je dit moet doen. Een ander hoofdstuk geeft tips en adviezen over het omgaan met eventuele moeilijkheden bij het uitvoeren van dit proces.

Heel interessant in dit deel zijn de hoofdstukken twaalf, dertien en veertien. Hier gaan de auteurs dieper in op de essentie van de dwanggedachten en hoe je daar kunt mee omgaan. Meer zelfs, ze dagen jou uit om de confrontatie met deze dwanggedachten actief aan te gaan. De functie van positieve gedachten krijgt hierin een belangrijke plaats. In het vijftiende hoofdstuk krijg je adviezen om de positieve resultaten die behaald zijn met deze therapievorm, te bestendigen. Bij elk hoofdstuk van dit tweede deel geven de auteurs trouwens ook concrete adviezen voor jouw ouders en verzorgers. Doorheen dit deel helpen concrete, kant-en-klare instrumenten jou om elke stap op de juiste manier uit te voeren.

In het derde en laatste deel van dit boek vind je twee hoofdstukken over de impact van een dwangstoornis op de omgeving. Eén hoofdstuk bekijkt de invloed ervan op het gezin, het andere de invloed ervan op het schoolgebeuren.

Een doe-boek als dit beschrijven, is altijd een moeilijke opgave. Je kunt een methodiek niet samenvatten zonder hem onrecht aan te doen. Toch hoop ik dat uit deze bespreking blijkt hoe waardevol dit boek wel is. De auteurs zijn er volgens mij perfect in geslaagd om theorie en praktijk in de juiste verhouding aan te snijden. Het boek is geschreven naar de jongere met een dwangstoornis toe. Dat wil echter niet zeggen dat ouders en verzorgers in de kou blijven staan. Op een voor iedereen transparante manier komen zij ook aan bod. Er is geen mogelijkheid tot misverstanden. Het lijkt me dan ook aangewezen dat zowel de jongere als zijn ouders van meet af aan het volledige boek lezen. Het instrumentarium dat de auteurs aanreiken is sober, eenduidig en vraagt weinig extra toelichting. Je kunt trouwens alle instrumenten gratis van het net plukken.

Uitgeverij Pica is er toch maar weer in geslaagd om een kanjer van een boek binnen te halen!

Ieder kind is wel eens angstig. Dat is normaal en behoort tot zijn of haar psychische ontwikkeling. Anders is het als het langdurige, hevige angsten heeft die niet in verhouding staan tot de situatie. Zo wordt Kasper bijvoorbeeld hysterisch als hij een vlieg ziet. Of is bijvoorbeeld de 12-jarige Lies nog nooit uit logeren geweest omdat ze geen moment van haar ouders wil gescheiden zijn. Of maakt Freya zich voortdurend zorgen over alles wat er in haar omgeving gebeurt, zonder dat daar een reden toe is. Nog anders gezegd: er is altijd wel iets wat hen verhindert om van het leven te genieten of om zich verder te ontplooien.

Jean Dumas schreef dit boek voor ouders, leerkrachten en alle andere hulpverleners en volwassenen die in aanraking komen met deze angstige kinderen en hen willen begrijpen en helpen. Hij bouwde hier zijn hele boek rond: het eerste deel staat in het teken van het begrijpen van angststoornissen bij kinderen, het tweede deel in het teken van de hulp die kan geboden worden.

Het eerste deel bestaat uit drie hoofdstukken die uiteindelijk leiden tot bij wat ik de kern van het hele boek zou noemen, namelijk het besluit van Jean Dumas dat

... het ervaren van de angst voor de angst in het centrum staat van de moeilijkheden die het angstige kind ondervindt... (blz.63)

Het eerste hoofdstuk bespreekt het fenomeen van de angststoornissen bij kinderen zeer uitgebreid. Het beschrijft zeven specifieke angststoornissen bij kinderen, te weten:

• de scheidingsangst
• de fobie
• de sociale angst eigen aan de kindertijd
• de dwangstoornisde paniekaanval
• de posttraumatische stressstoornis
• de gegeneraliseerde angststoornis

Elk van deze stoornissen wordt in duidelijke taal uitgelegd en verduidelijkt aan de hand van een heel concreet en levensecht voorbeeld. Aan het einde van dit hoofdstuk schetst een zeer interessante tabel op welke leeftijd deze verschillende angsten zich manifesteren, hoe vaak ze voorkomen en hoe ze verdeeld zijn over jongens en meisjes.

Het tweede hoofdstuk gaat op zoek naar de oorsprong van de angst, om al heel snel aan te geven dat het niet zozeer gaat over oorzaken dan over risicofactoren. Deze risicofactoren worden daarna één voor één aangehaald en toegelicht.

Het derde hoofdstuk schetst eerst de normale ontwikkeling en evolutie van de angst om daarna dieper in te gaan op de ontwikkeling van de angststoornissen en hun mogelijke complicaties. Het eindigt met de vaststelling die hierboven al geciteerd werd

Het tweede deel staat helemaal in het teken van het helpen van kinderen met angststoornissen. Het begint met de toelichting van het diagnostisch onderzoek van een kind waarbij een angststoornis vermoed wordt. Dit is allesbehalve een theoretisch model. De lezer krijgt de volledige procedure (met de bijbehorende materialen) aangeboden. In de hoofdstukken vijf en zes wordt de kern van de aanpak uitgebreid beschreven. Het vijfde hoofdstuk reikt een ontspanningstechniek aan die kinderen moet helpen om de fysieke gevolgen van hun angst te over-winnen (Bewust ademen). De oefeningen die de auteur hiervoor gebruikt worden extensief en als hapklare brokken aangeboden. Het zesde hoofdstuk pakt dan de emotionele en cognitieve kant van de angststoornis aan (Afstand nemen). Net zoals in het vorige hoofdstuk worden ook hier alle oefeningen kant-en-klaar aangeboden. Het zevende hoofdstuk beschrijft hoe één en ander effectiever en efficiënter kan gebeuren door het in te bedden in een heus handelingsplan.

Het achtste hoofdstuk gaat kort in op medicamenteuze en andere vormen van behandeling die de psychologische aanpak kunnen aanvullen en ondersteunen. Het negende hoofdstuk spreekt die ouders aan die zelf angstig zijn (geweest), en nu hun angstige kind willen helpen.

Het boek biedt nog een leuk extraatje dat een echte meerwaarde betekent voor iedere lezer: elk hoofdstuk wordt afgesloten door een rubriek Hoofdpunten en aanbevelingen die niet alleen de inhoud kort samenvat maar ook de praktische adviezen voor ouders en andere helpende volwassenen helder op een rijtje zet.

Gezien het feit dat er nog veel wetenschappelijk onderzoek moet gebeuren naar angststoornissen bij kinderen, zou het overdreven zijn om dit boek nu al een standaardwerk te noemen. Toch willen we het iedereen sterk aanraden omwille van de volgende redenen:

• Het boek geeft de huidige kennis over het fenomeen van de angststoornissen bij kinderen op een zeer goede manier weer. Dit gebeurt in een zeer begrijpelijke taal, waardoor het zich bijna als een roman laat lezen. Je zit alles het ware op consultatie bij de auteur.
• De auteur reikt een concrete aanpak bij angststoornissen aan, zonder zich ook maar iets aan te matigen: hij presenteert zijn voorstel als iets dat kan werken, maar niet almachtig is. Hij reikt alvast een strategie aan die voor iedereen zeer herkenbaar is en door iedereen kan gebruikt worden.

Zeker lezen dus!