BOEKetje onderwijs

In de Zorgzame Klas reiken Peter Glorieux en Jan Vanthomme een methode aan om, vanaf het vierde leerjaar, op klasniveau aan psycho-educatie te doen. Terecht merken zij op dat door het toenemen van het aantal zorgleerlingen in elke klas het klasklimaat steeds vaker onder druk komt te staan. De leerlingen met speciale noden (ad(h)d, coördinatieontwikkelingsstoornis, dyscalculie, dyslexie en het syndroom van Gilles de la Tourette) zijn door hun gedrag of leerprobleem soms zeer nadrukkelijk aanwezig in de klas. Wat een sterke impact kan hebben op het groepsgebeuren: de medeleerlingen raken geïrriteerd, nemen het niet langer, … met soms als extreme reactie: pestgedrag.

In het eerste hoofdstuk omschrijven de auteurs wat zij verstaan onder een zorgzame basisschool. Ze beginnen bij het omschrijven van wat, volgens hen, zorgzaam opvoeden van kinderen inhoudt. Daarna schetsen ze wat dit kan betekenen voor de basisschool. Deze ‘vertaling’ geven ze essentieel weer in hun beschrijving van de zorgzame leerkracht en de zorgzame medeleerling. Tot slot leggen ze duidelijk uit wat men onder psycho-educatie moet verstaan. Daarbij tonen ze aan dat deze niet beperkt mag (lees: kan) blijven tot de leerling met een probleem, maar zich moet uitbreiden naar zijn omgeving. In het kader van dit boek bestaat deze omgeving uit de leerkracht en medeleerlingen van de klas. Want ook zij moeten leren omgaan met de leerling met een speciale nood.

In het tweede hoofdstuk gaan de auteurs dieper in op een vijftal leer- en ontwikkelingsproblemen. Ze beschrijven deze heel concreet en maken de impact ervan, zowel op het kind als zijn omgeving, duidelijk. De problemen die aan bod komen zijn:

• ad(h)d
• coördinatieontwikkelingsstoornis (DCD)
• dyscalculie
• dyslexie
• syndroom van Gilles de la Tourette

Dit hoofdstuk sla je best niet over, ook al heb je al heel wat kennis over deze problemen vergaard. De auteurs leggen er immers die speciale accenten die ze belangrijk vinden in het licht van hun methode om aan psycho-educatie voor de ganse klas te doen.

Het derde hoofdstuk geeft de nodige uitleg bij de methode Zorgzame Klas. Je leest wat de methode niet is, wat je er wel mag van verwachten en wanneer je ze het beste toepast. Ze illustreren dit aan de hand van een vijftal gevalsbesprekingen. Je leert er ook hoe de methode concreet werkt. Lees zeker ook het stukje over de ingebouwde veiligheden van de methode er op na.

Het vierde hoofdstuk bevat de praktische handleiding van de methode. Aan de hand van het volledig uitgewerkte draaiboek kan de leerkracht ermee aan de slag. In het leerlingenhandboek uit het vijfde hoofdstuk staat het traject dat de leerlingen zullen volgen, volledig uitgeschreven.

Rest me nog alleen op te merken dat de bijlagen bij het boek voor een keer niet straffeloos kunnen genegeerd worden.

Naast het brengen van een unieke methode om op klasniveau aan psycho-educatie te doen, is het de verdienste van dit boek om het begrip psycho-educatie in het juiste – want ver dragende/verdragende - perspectief te plaatsen. De gemotiveerde leerkracht zal al snel merken dat door het toepassen van de beschreven methode de eigen draagkracht én de verdraagkracht van de leerlingen gevoelig toeneemt. Een tip voor onder de kerstboom!

Een boekje geschreven voor ervaringsdeskundigen door meer-dan-ervaringsdeskundigen. Zo kun je volgens mij dit veelomvattende werk van Pyt Nauta en Marinus Giesing het beste beschrijven. De auteurs werken beiden in het voortgezet onderwijs. Marinus Giesing als zorgcoördinator en Pyt Nauta als orthopedagoog/zorgcoördinator. Daarnaast zijn ze beiden coördinator van een samenwerkingsverband. In Nederland vormen scholen die op het gebied van leerlingenzorg en leerlingenbegeleiding intensief willen samenwerken dergelijke verbanden. Op die manier willen ze bereiken dat meer kinderen met een hulpvraag in het reguliere onderwijs kunnen functioneren en een diploma behalen. Wat trouwens ook de bedoeling was van het nu in Vlaanderen min of meer ter ziele gegane leerzorgkader.

Om hun collega’s van het samenwerkingsverband handelingsbekwamer te maken in hun omgaan met kinderen met een zorgvraag, kamden ze de leerlingendossiers uit op zoek naar problemen die bij de leerlingen voor specifieke zorgvragen zorgden. Ze selecteerden er de 26 belangrijkste uit en kwamen zo tot het volgende lijstje:

Omdat ze hun collega’s niet wilden overbelasten met tonnen literatuur, kozen ze voor het A4-concept: de informatie moest op een A-viertje passen. Ze hanteerden voor elk probleem dezelfde structuur:

• Een concrete ervaring in verband met het probleem (‘gevalsbeschrijving’ is een te zwaar woord);
• Een korte beschrijving van het probleem;
• Een lijstje van kenmerken;
• Een verwijzing naar recente en essentiële literatuur voor wie zich in de problematiek wil verdiepen.

Het boekje ademt een grote deskundigheid en professionaliteit uit: Pyt en Marinus kennen hun literatuur en weten deze op een schitterende manier te vertalen naar de werkvloer. Hierbij nemen ze de leerkrachten ernstig. Ze stellen zich op geen enkel moment betuttelend op. Helder en praktisch geschreven, draagt elk blad uit dit boekje bij tot de professionaliteit en handelingsbekwaamheid van de lezer. Tegelijk is het boekje een levende getuige van het grote zorghart van beide auteurs. Na 80 000 verkochte exemplaren in Nederland, mag dit boekje wat mij betreft de Vlaamse zorgmarkt overspoelen. De prijs is bewust laag gehouden en er is bovendien een gevoelige korting vanaf 10 exemplaren. Het zou mooi zijn moest iedere leerkracht en docent uit het (buitengewoon)secundair en hoger onderwijs (en waarom ook de leerkrachten uit het (buitengewoon) basisonderwijs niet) over dit boekje kunnen beschikken. Voor de prijs van enkele klassieke boeken over deze thema’s geef je een volledig leraren- of docentenkorps een naslagwerkje dat er staat!

Om het in Michelin-termen te zeggen: 5 sterren.

Na het succes van de opzoekboekjes rekenen en spellen voor het basisonderwijs, is er nu ook het opzoekboekje wiskunde voor het voortgezet onderwijs. Braams & Partners hebben dit in samenwerking met Remedial Teaching Amersfoort samengesteld. Met als doelgroep jongeren met automatiserings- en/of rekenproblemen, kan dit opzoekboekje ook voor Vlaamse leerlingen een grote hulp zijn. Nagenoeg alle kaartjes bevatten leerstof die in het Vlaamse onderwijs ook aan bod komt. Vanzelfsprekend zal men, al naargelang de richting, het aantal fiches moeten aanpassen.

De auteurs hebben de wiskundige inhouden ondergebracht in vijf verschillende categorieën. We geven ter oriëntatie een overzicht van deze categorieën met enkele voorbeelden. Hierdoor is de bruikbaarheid voor Vlaanderen meteen bewezen:

• Basisvaardigheden(fiches met blauwe rand):
  • breuken;
  • negatieve getallen;
  • assenstelsel en coördinaten;
  • …
• Algebra(fiches met paarse rand):
  • voorrangsregels;
  • haakjes wegwerken;
  • ontbinden in factoren;
  • …
• Verbanden(fiches met groene rand):
  • lineair verband;
  • wadratisch verband;
  • exponentieel verband;
  • …
• Meetkunde(fiches met gele rand):
  • inhoud berekenen van ruimtefiguren;
  • stelling van Pythagoras;
  • hoek berekenen met sinus/cosinus/tangens;
  • …
• Statistiek(fiches met oranje rand):
  • gemiddelde, modus, mediaan;
  • kansen berekenen;
  • frequentietabel aflezen;
  • …

Bij het ontwikkelen van de fiches gingen de auteurs uit van verschillende didactische principes die in de praktijk goed bleken te werken. Dat lees je op www.opzoekboekje.nl. Zo kozen ze, waar mogelijk, voor meer universele oplossingsstrategieën zodat zoveel mogelijk somtypen met dezelfde methode kunnen opgelost worden. Deze keuze zorgt onder meer voor een enorme ontlasting van het werkgeheugen van de leerling. Dit levert alleen maar voordelen op. Daarnaast zijn er een aantal stappenplannen voorzien voor veel voorkomende wiskundetaken. Zij moeten de overgang van mechanisch naar inzichtelijk rekenen vergemakkelijken. Ze hebben tegelijk ook een belangrijke meerwaarde: door ze te verinnerlijken kan de leerling zichzelf aansturen. Een derde kwaliteit van deze fiches is hun sobere maar duidelijke opmaak met een heel mooi evenwicht tussen tekst, afbeeldingen en formules. Hierdoor hebben ze een grote leesbaarheid.

Niet aarzelen: gebruiken!

Ze bestaan voor rekenen, spellen en vreemde talen. Ze hebben hetzelfde doel. De leerlingen die het nodig hebben, ondersteunen bij hun moeizame leerproces. Ze zijn vaak het resultaat van de inspanningen van echte zorg(ende)leerkrachten. Ze heten 'onthoudboekje', 'formularium' of 'opzoekboekje'. Ik zag ze in alle maten en kleuren. Sommige zelfs in boekvorm.

Tom Braams is een expert op het vlak van diagnose en behandeling van leerproblemen. Hij is auteur van verschillende boeken. Samen met Annemie Desoete schreef hij Kinderen met dyscalculie. Hij stelde met zijn medewerkers een opzoekboekje voor rekenen op. Een op-zoekboekje om 'U' tegen te zeggen. Omdat het ontstond vanuit de expertise van de diagnostische en remediëringspraktijk van Braams&Partners. Niet in het minst omdat je de fiches uit het opzoekboekje kunt gebruiken naast elke rekenmethode.

Als gebruiker bepaal je zelf welke fiches je een leerling geeft. Je hebt een zeer ruime keuze. De fiches zijn ondergebracht in vijf categorieën. Deze herken je gemakkelijk aan de gekleurde rand:

• Algemeen rekenen
• Breuken, komma's en procenten
• Geld
• Meten
• Tijd en kalender

Onder de rubriek Algemeen rekenen vind je onder andere de splitsingen tot 10, de tafels van vermenigvuldiging, het cijferrekenen en elementen uit de getalkennis terug. De andere spreken voor zich.

Waarom ik voor deze fiches val? Omwille van de logische en coherente opbouw van elke rubriek. Ook omwille van het goede evenwicht in het gebruik van afbeeldingen en geschreven taal. Maar vooral omwille van:

• de geïntegreerde aanpak van breuken, kommagetallen en procenten;
• de specifieke en concrete aanpak van het metend rekenen. De nadruk ligt duidelijk op het functionele. De oriëntatie van de leerlingen op lengtematen, oppervlaktematen, inhoudsmaten en weegmaten staat voorop. Alle maten zijn heel concreet en verankerd in het dagelijkse leven van de kinderen;
• de zeer aantrekkelijke en tegelijk functionele vormgeving;
• het verduidelijken van het gebruik van de rekenmachine waar toepasselijk.

Naast het gebruik in de remediëring vind ik ze ook uitermate geschikt als vast hulpmiddel voor de leerlingen uit het beroepssecundair onderwijs.

Dit is een Nederlands product. Dit betekent dat er bij het cijferen enkele verschillen zijn in de notatiewijze. Vooral deze van het cijferend delen is volledig anders dan in Vlaanderen. Dit gaat echter maar over één fiche. En kan dus nauwelijks een bezwaar zijn. Bij de andere bewerkingen staat het bewerkingsteken rechts in plaats van links. Iets wat je eenvoudig kunt aanpassen. Voor de tafels zit het verschil in het feit dat ze niet stoppen bij 10 x, maar doorgaan tot 12 x. Hier valt bij zwakke rekenaars zeker iets voor te zeggen.

Van de website www.opzoekboekje.nl kun je een toelichting bij elke fiche afhalen. Zo heb je meteen ook een overzicht van de inhoud van alle fiches.

Een absolute aanrader!

Deze brochure bestaat uit twee delen. In het eerste deel beschrijft de werkgroep de plaats die de diagnostiek van rekenstoornissen inneemt binnen de multidisciplinaire aanpak van de Centra voor Ambulante Revalidatie. Het beschrijft eveneens het diagnostisch proces van de Centra voor Ambulante Revalidatie.

In het tweede deel heeft de werkgroep per leeftijdsgroep een overzicht gemaakt van de rekentests. Dit overzicht valt uiteen in tests die wel en tests die geen percentielscore 3 hebben. Van elke test geeft men...

• de naam.
• de volledige referentie.
• aan op welk domein de test betrekking heeft:
• voor het kleuteronderwijs zijn dat:
  • tellen
  • actieve rekentaal
  • passieve rekentaal
  • seriatie
  • classificatie
  • hoeveelheidvergelijkingen
  • visueel ruimtelijk evalueren
• voor het lager onderwijs zijn dat:
  • prenumerische vaardigheden
  • getallenkennis
  • temporekenen
  • bewerkingen hoofdrekenen
  • toepassingen
  • meten rekenen - meetkunde

Dit alles geeft de werkgroep weer in een zeer overzichtelijke tabelvorm. Hierdoor kan de geïnteresseerde lezer de brochure snel en doelgericht doorzoeken.

De Sig-intervisiewerkgroep Rekenstoornissen leverde met deze brochure een mooi werk af.