2016.12.11

Leren zichtbaar maken met Formatieve Assessment

Auteur: Shirley Clarke
Titel: Leren zichtbaar maken met Formatieve Assessment
Laat leerlingen de volgende stap zetten in hun leerproces
Uitgeverij: Bazalt|Pelckmans Pro
Plaats: Rotterdam|Kalmthout
Jaar: 2016
Pagina's: 196
ISBN-13: 978-94-6118-223-4
Prijs: € 59,00

leren zichtbaar maken met formatieve assessment - laat leerlingen de volgende stap zetten in hun leerprocesWe kunnen er niet onderuit. John Hattie heeft de afgelopen jaren zijn stempel op het onderwijs gedrukt. Meer en meer scholen haken gretig in op zijn verhaal. Maar omdat John Hattie vanuit het onderwijsonderzoek geen recepten aanreikt zoals Robert Marzano, maar ingrediënten, zijn die scholen zelf aan het koken en bakken geslagen. Met wisselend succes. Want hoe combineer je de van Carol Dweck met het Formative Assessment van Dylan Wiliam en Shirley Clarke om leerlingen via de Learning Pit van James Nottingham en het doordachte feedbackmodel van John Hattie tot eigenaar te maken van hun eigen leren? Net op deze vraag geeft Shirley Clarke in dit boek haar – of zeg ik beter ‘het’ – antwoord. Een antwoord dat heel veel scholen tijd en ongelukkige experimenten kan besparen. Net hierdoor is dit boek naast het werk van John Hattie verplichte literatuur en een naslagwerk met heel veel karakter! Het is de verdienste van de Nederlandse bewerkers om de inhoud van dit boek dichter bij de Nederlandse en Vlaamse onderwijssituatie te hebben gebracht. Het bij het boek gemaakte filmmateriaal draagt daar eveneens toe bij.

In het eerste deel van het boek staat Shirley Clarke stil bij het wat en waarom van formatieve assessment. Belangrijker dan het definiëren van dit concept vind ik in dit deel de lijst met de twaalf elementen van formatieve assessment. Enkele daarvan zijn:

  • Een leercultuur waarin leerlingen en leraren een Growth Mindset hebben;
  • Leren in heterogene groepen met een gedifferentieerd aanbod;
  • Effectieve vragen om vast te stellen wat de leerlingen al weten en begrijpen;
  • Feedback van klasgenoten en leraren die gericht is op succes: wat is goed en waar is verbetering nodig.

In het tweede deel van dit boek worden deze twaalf ingrediënten, onderverdeeld in een drietal clusters uitgebreid en concreet besproken. De gevolgde indeling is als volgt:

  • De basis leggen: Hierin worden de voorwaarden beschreven om actieve, kritische en beoordelingsbekwame leerlingen te creëren;
  • Een effectief begin van de les: Hierin wordt beschreven hoe je de aanwezige voorkennis van de leerlingen kunt vaststellen, hun belangstelling kunt wekken, samen met hen succescriteria kunt formuleren en kunt praten over excellentie;
  • Ontwikkelen van het leren: Hierin wordt beschreven hoe men op basis van dialoog leerlingen de mogelijkheid kunt bieden en kunt helpen om zelf de mate van begrip aan te geven;
  • De effectieve afsluiting van de les: Hierin beschrijft Shirley Clarke verschillende technieken om leerlingen te stimuleren om te reflecteren op wat ze hebben geleerd en te ontdekken wat ze nog eens moeten bekijken of verder moeten ontwikkelen.

In het derde deel beschrijft de auteur hoe je formatieve assessment in de hele school kunt implementeren.

Zoals eerder gezegd: een naslagwerk met karakter.

naslagwerk met karakter afdrukken

2010.02.28

Oriëntatie in de onderwijskunde

Auteur: Ingrid Imrecht, Peter Van Petegem & Wil Meeus
Titel: Oriëntatie in de onderwijskunde. Een openleerpakket.
Uitgeverij: Acco
Plaats: Leuven/Voorburg
Jaar: 2008 (Tweede, herwerkte uitgave)
Pagina's: 168
ISBN-13: 978-90-334-7026-4
Prijs: € 28,-

oriëntatie in onderwijskunde - een openleerpakketOriëntatie in de onderwijskunde is het boek bij uitstek voor iedereen die zich in de basisthema's van de onderwijskunde moet verdiepen. De auteurs schreven het voor studenten in het pedagogisch hoger onderwijs waar het een gedifferentieerde aanpak in de lerarenopleidingen mogelijk maakt. Maar ook mensen uit de onderwijspraktijk die hun kennis van de onderwijskunde willen verdiepen, kunnen het doornemen.

De methodiek van het begeleid zelfstandig leren ligt aan de basis van dit pakket. Hierdoor kan de lezer de inhoud op eigen tempo verwerken. Deze inhoud is opgedeeld in de volgende modules:

  • doelen
  • beginsituatie
  • leerinhouden
  • didactische werkvormen
  • onderwijsmedia
  • evaluatie
  • didactisch handelen

Elke module vormt een afgerond geheel. Hierdoor kan men het boek naar gelang de eigen noden of interesse, doornemen. Elke module bevat dezelfde onderdelen:

  • een informatief gedeelte
  • een zelfevaluatieopdracht
  • een opdracht die men ter evaluatie moet voorleggen aan de docent
  • verwijzingen naar achtergrondinformatie
  • een synthese van de module
  • een verwijzing naar de plaats waar men de oplossingen van de zelfevaluatieopdracht kan vinden

Het boek leest als een trein. De helder gepresenteerde informatie nodig steeds uit om verder te lezen. De zelfevaluatieopdrachten zijn, ook voor mensen die al les geven, zeer zinvol en bij momenten redelijk confronterend. Voor mensen die geen leerkrachtendiploma hebben (voor welk onderwijsniveau dan ook) en die scholen begeleiden of schoolondersteunend werken is dit boek verplichte literatuur. Het brengt hen inzicht bij in het onderwijsleerproces. En het zal hen ongetwijfeld helpen bij het formuleren van realistische en uitvoerbare adviezen.

afdrukken

21:52 Gepost door Lieven Coppens in Acco | Permalink | Tags: media, doelstellingen, evaluatie, onderwijskunde, didactiek, eindtermen, methodiek, werkvormen, beginsituatie, leerinhouden | |

2007.11.11

Testen en evalueren in het vreemdetalenonderwijs

Auteur: Lies Sercu, Christine Vyncke en Elke Peters
Titel: Testen en evalueren in het vreemdetalenonderwijs
Uitgeverij: Plantyn
Plaats: Mechelen
Jaar: 2003
Pagina's: 120
ISBN-13: 978-90-301-7383-1
Prijs: € 22,34

testen en evalueren in het vreemdetalenonderwijsHet boek Testen en evalueren in het vreemdetalenonderwijs is het vijftiende boek uit de reeks Cahiers voor didactiek bij uitgeverij Plantyn. Ze worden uitgegeven door het Academisch Vormingsinstituut voor Leraren van de Katholieke Universiteit Leuven.

Dit boek benadrukt het belang van het testen in het vreemdetalenonderwijs. Essentieel hierbij is dat het over goede testen gaat. Dit laatste wordt uitgebreid besproken in het eerste deel, waar de auteurs het hebben over het beoordelen van de testbruikbaarheid aan de hand van zes kwaliteitscriteria: betrouwbaarheid, validiteit, authenticiteit, interactiviteit, impact en uitvoerbaarheid. Elk van deze testkwaliteiten wordt uitgebreid toegelicht. De auteurs gaan echter verder dan een opsomming en een verduidelijking. Ze tonen aan dat deze kwaliteiten niet onafhankelijk van elkaar zijn en dat ze steeds moeten bekeken worden in functie van de doelstellingen van de test, de eigenschappen van de taak in niet-testsituaties, de persoon die de test afneemt en de situatie waarin de test wordt afgenomen. Met andere woorden: het gaat over meer dan de zuivere en abstracte psychometrische kwaliteiten van een test.


Hierna gaat het eerste deel in op het proces om een test te ontwikkelen. Hierin onderscheiden de auteurs 3 fasen: de ontwerpfase, de operationaliseringsfase en de implementatiefase. Elke fase wordt omstandig toegelicht. Dit is een zeer belangrijk deel van het boek: in de inleiding op bladzijde 8 lezen we immers:

Dit cahier wil een handleiding zijn voor professionele testontwikkeling en voor professioneel testgebruik. Het laat zien dat testen een gespecialiseerde bezigheid is die steunt op wetenschappelijke inzichten. Het verduidelijkt aan welke criteria testen moeten voldoen opdat zij bruikbaar en kwalitatief hoogstaand zouden zijn. Het reikt criteria aan die docenten kunnen hanteren voor het beoordelen van bestaande tests. Daarnaast biedt het richtlijnen voor het ontwerpen en ontwikkelen van nieuwe tests.

Wie het beheersen van een taal test, moet testen op twee domeinen. Enerzijds het domein van de woordenschat en de spraakkunst, anderzijds het domein van de lees-, schrijf-, spreek- en luistervaardigheid. Aan de hand van een zee aan praktijkvoorbeelden wordt aangetoond hoe relevant de kwaliteitscriteria, zoals die in het eerste deel beschreven werden, zijn. Aan de hand van de taxonomie van Valette & Disick wordt het taalgedrag van de studenten vreemde talen gesitueerd op de niveaus van de kennis, de transfer en de communicatie.

Tenslotte gaat het derde deel in op recente tendensen bij het evalueren in het vreemdetalenonderwijs. Aan bod komen de zelfevaluatie, het evalueren aan de hand van portfolio's en het computerondersteunend testen. Elk van deze vormen wordt uitgebreid toegelicht en verduidelijkt aan de hand van concrete voorbeelden.

Dit boek moet gelezen worden als een handleiding of als een naslagwerk. Het vraagt lezers met een professionele achtergrond. Aanbevolen voor iedereen die wil nadenken over zijn toetspraktijk en deze eventueel wil verbeteren of aanpassen aan de gewijzigde kijk op evalueren. 

afdrukken

20:24 Gepost door Lieven Coppens in Plantyn | Permalink | Tags: secundair onderwijs, hoger onderwijs, evaluatie, zelfevaluatie, portfolio, vreemdetalenonderwijs, didactiek | |

2007.09.28

Anders evalueren

Auteur: Filip Dochy, Wouter Schelfhout en Steven Janssens (Red.)
Titel: Anders evalueren. Assessment in de onderwijspraktijk
Uitgeverij: LannooCampus
Plaats: Leuven
Jaar: 2003
Pagina's: 136
ISBN-13: 978-90-209-5348-0
Prijs: € 14,95

anders evaluerenEr heeft een tijd bestaan waarin onderwijs slechts één doel had: het overdragen van kennis. In die tijd was evalueren relatief eenvoudig: men moest enkel nagaan of de leerlingen en studenten de kennis verworven hadden.

Tegenwoordig is de visie op onderwijs grondig veranderd. De basiskennis wordt nog bijgebracht, maar daarnaast worden er ook vaardigheden bijgebracht dit de leerlingen en studenten moeten helpen om te overleven in het informatietijdperk. Het is immers even belangrijk - zoniet belangrijker - geworden om niet alleen kennis te bezitten, maar ook te weten waar je de benodigde kennis kunt vinden en hoe je die kritisch moet beoordelen.  Iedereen zal in deze snel evoluerende kennismaatschappij zijn hele leven lang moeten leren. Dat houdt in dat zelfstandig en probleemoplossend leren noodzakelijke vaardigheden zijn geworden.

Door deze evolutie moet men in het onderwijs op een andere manier dan vroeger de leerlingen en studenten evalueren. Niet alleen de leeropbrengst moet bekeken worden, maar ook het individuele leerproces. Nog anders gezegd: in het onderwijs is men geëvolueerd van een louter kwantitatieve naar een kwalitatieve evaluatie. De evaluatie is niet langer enkel gericht op het geven van punten maar ook op het opsporen van de sterke en zwakke punten in het leerproces van de leerling of student.

Uit de geschetste evolutie blijkt dat de leerkracht niet enkel meer de instructor is, maar ook de mediator. De leerling is niet langer alleen de receptor, maar wordt meer en meer de verantwoordelijke voor het eigen leren.

Het boek Anders evalueren. Assessment in de onderwijspraktijk biedt een praktische leidraad om de evaluatie aan te passen aan deze gewijzigde onderwijsvisie. Het gaat dan ook niet over het opstellen van goede toetsen. Het geeft wel een antwoord op de vraag hoe men de klassieke toetsen kan aanvullen met methodes die ook de kwaliteit van het (zelfstandig) leerproces nagaan. Dit houdt in dat men ook kijkt naar de metacognitieve, sociale en dynamisch affectieve vaardigheden van de leerlingen en studenten.

In het eerste deel tonen de auteurs hoe men in vier stappen kan komen tot een gepaste evaluatiemethode. Hierbij staan de volgende vragen centraal:

  • wat ga je evalueren?
  • waarom ga je het evalueren?
  • wie gaat het evalueren?
  • hoe gaat de evaluatie verlopen?

Aan de hand van concrete voorbeelden en werkschema's geven de auteurs aan op welke manier(en) men een antwoord op de verschillende vragen kan vinden.

In het tweede deel worden verschillende soorten van assessment uitgelegd. Aan bod komen:

  • vaardigheidsassessment
  • overall assessment
  • authentiek assessment
  • portfolio
  • self-assessment
  • peer-assessment
  • co-assessment

Met concrete uitleg en praktische werkschema's krijgt men opnieuw een goed idee van de eigenheid van de verschillende vormen en hun voor- en nadelen.

Het derde deel gaat over het geven van feedback. Er is niet alleen aandacht voor het geven van mondelinge feedback tijdens het werken en het geven van punten achteraf, maar ook over het rapporteren aan de ouders. De auteurs reiken concrete voorbeelden aan van rapportagemogelijkheden en gaan dieper in op het evalueren zonder punten.

In een laatste deeltje geeft men aan hoe men kan vermijden dat assessment de werkdruk voor de leerkracht verhoogt.

Dit boek is duidelijk een "werk"- en "doe"-boek voor de leerkrachten uit het basis-, secundair en voortgezet onderwijs. De nadruk ligt op de praktijk: geen uitgebreide theoretische beschouwingen maar praktische en concrete tips en werkschema's aangevuld met duidelijke voorbeelden. Bij het boek hoort een website waar men de gebruikte formulieren en instrumenten kan downloaden.

afdrukken

23:12 Gepost door Lieven Coppens in LannooCampus | Permalink | Tags: evaluatie, assessment, portfolio, basisonderwijs, secundair onderwijs, hoger onderwijs | |

2007.06.26

Leerlingen evalueren in de basisschool

Auteur: Jan Saveyn (redactie)
Titel: Leerlingen evalueren in de basisschool
Uitgeverij: Plantyn
Plaats: Mechelen
Jaar: 2007
Pagina's: 289
ISBN-13: 978-90-301-9274-9
Prijs: € 35,-

Leerlingen evalueren in de basisschoolEvalueren en rapporteren. Wie in het onderwijs staat heeft er mee te maken. De juf in het eerste kleuterklasje die merkt dat de ontwikkeling van één van haar kinderen ver achterop loopt op de ontwikkeling van de andere kinderen is er mee bezig. De leerkracht uit het zesde leerjaar die een objectieve test taalbeschouwing afneemt, eveneens. Toch zijn ze beiden op een ander niveau bezig. De kleuterjuf komt tot bepaalde bevindingen door observatie. Haar aanvoelen van..., haar vergelijken met... is een manier van zachte evaluatie. De leerkracht in het zesde leerjaar is met het afnemen van een test taalbeschouwing bezig met een harde evaluatie.

Belangrijk bij elke vorm van evaluatie is de communicatie achteraf. Je moet verslag uitbrengen over jouw bevindingen. Dit laatste is niet altijd even gemakkelijk. Zeker niet als je moet verslag uitbrengen aan het kind zelf of zijn ouders. Als we immers handelingsgericht willen werken, moeten we één van de uitgangspunten onderschrijven, namelijk dat het samenwerken met ouders en kind cruciaal is.

De auteurs van het boek Leerlingen evalueren in de basisschool hebben zich over deze twee belangrijke onderwijsthema's gebogen. Ze proberen vanuit de eigenheid van het kleuteronderwijs enerzijds en de verschillende schoolvakken uit het lager onderwijs anderzijds deze thema's uit te werken. Hoewel ze niet altijd hetzelfde stramien volgen, worden in elk hoofdstuk nagenoeg dezelfde aspecten behandeld. Centraal staan telkens de volgende vragen:

  • Hoe verzamelen we als leerkrachten basisonderwijs betrouwbare gegevens over wat de leerlingen kennen, kunnen en zijn?
  • Hoe komen we op basis van die gegevens tot een correcte en realistische beoordeling?
  • Hoe kunnen we leerlingen hiermee vooruit helpen?
  • Welke rol kan het rapporteren vervullen?
  • Waar staat de leerling in dit proces?

In het inleidende hoofdstuk wordt het algemene kader uitvoerig geschetst. Wat wordt er geëvalueerd? Welke soorten evaluatie zijn? Hoe wordt er geëvalueerd? Wordt iedereen op dezelfde manier geëvalueerd? Op deze en nog andere vragen wordt er een antwoord geformuleerd. Elke evaluatie heeft maar zin als men er iets mee doet. Dat is de duidelijke boodschap die in dit hoofdstuk gegeven wordt. Rapporteren en zorgverbreding nemen hier een belangrijke plaats in. Bij dit alles is het belangrijk dat de school zich een visie ontwikkelt over hoe ze de leerlingen wil evalueren.

In de volgende hoofdstukken bekijkt men de evaluatie door de bril van de kleuterschool en deze van de verschillende schoolse domeinen. Naast taal,  wiskunde en Frans komen ook de bewegingsopvoeding, de muzische opvoeding, de wereldoriëntatie en de godsdienstige en levensbeschouwelijke opvoeding aan bod. Heel wat concrete voorbeelden verduidelijken telkens de visie van de schrijver. Dit maakt de inhoud voor iedereen zoveel duidelijker, maar vooral ook veel toegankelijker.

Het hoofdstuk dat mij het meeste aansprak was dat over de leerlingenevaluatie in Wiskunde. Dit hoofdstuk toont zeer sterk aan hoe een goede evaluatie van wiskunde er uit kan zien. Zeker het stuk over de kenmerken van een goede wiskunde-evaluatie zou door iedereen moeten gelezen worden. De link naar de domeinoverschrijdende doelen is daar nooit veraf. Het gebruik van een portfolio als getuige van (en bron voor) het reflecteren van leerlingen over de eigen kennis en kunde is hier het beste uitgewerkt.

afdrukken

22:48 Gepost door Lieven Coppens in Plantyn | Permalink | Tags: didactiek, evaluatie, basisonderwijs | |