BOEKetje onderwijs

Op 28 maart 2008 besprak ik op mijn boekenblog het boek Verborgen regels van Brenda Myles, Melissa Trautman en Ronda Schelvan. Ik besloot mijn bespreking als volgt:

Dit boek is meer dan de moeite waard voor iedereen die, als ouder of als beroepskracht, met kinderen op weg wil gaan bij het leren van sociale vaardigheden. Daarom hoeven deze kinderen echt niet één van de aangehaalde stoornissen te hebben. Ook veel anderen, kinderen én volwassenen, zouden baat hebben bij het lezen van dit boek. Of wat dacht je van die collega die zijn gezicht op 30 centimeter afstand van het jouwe houdt als hij met je spreekt? Of die andere collega die bij voorkeur tegen jou begint te praten als je net aan de telefoon in gesprek bent?

Nu brengt uitgeverij Pica hierop een aanvulling uit in de vorm van een dagkalender voor 2012. En wat voor een aanvulling!

Verborgen regels zijn ongeschreven regels of gewoonten die, wanneer ze niet begrepen worden, voor verwarring kunnen zorgen. Of er voor zorgen dat iemand zich geïsoleerd voelt. Omdat niet iedereen zich deze verborgen regels automatisch eigen maakt, moeten ze soms aangeleerd worden. Hier kan deze dagkalender voor kinderen, zowel thuis als op school, bij helpen. Iedere dag brengt hij een nieuwe verborgen regel onder de aandacht. Dit kan op verschillende manieren. Soms geeft hij de regel expliciet, andere keren gaat hij uit van een situatie waarbij hij concrete tips geeft over hoe zich te gedragen of hoe te reageren. Op deze manier breidt het gedragsrepertorium van het kind of de jongere elke dag uit.

Je kunt deze kalender op verschillende manier gebruiken. Dat gaat van een vrijblijvende tip per dag tot een dagelijks kort gespreksmomentje thuis of in de klas waarin er over de ‘verborgen regel van de dag’ nagedacht en gesproken wordt.

De kalender werd ontwikkeld door de Autism Asperger Publishing Co. uit Kansas. Dit wil echter niet zeggen dat je hem moet reserveren voor kinderen en jongeren met een autismespectrumstoornis. Net zoals bij het boek het geval was, kunnen veel andere kinderen, jongeren en volwassenen baat hebben bij het dagelijks reflecteren over een verborgen regel. Deze kalender zou wel eens beter en doeltreffender kunnen zijn dan om het even welke methode voor het aanbrengen van sociale vaardigheden.

Een probleem is een vaardigheid die je nog moet ontwikkelen. Deze zin vat de essentie van de methode Kids’ Skills het beste samen. Een probleem is dus niet de schuld van het kind of zijn ouders (of bij uitbreiding: zijn leerkrachten). Het moet dus ook niet ‘opgelost’ worden. Nee, de methode nodig het kind uit om actief mee te werken aan het verwerven van vaardigheden en het zoeken naar antwoorden op dat probleem. Maakt ze deskundige hulpverleners overbodig? Helemaal niet. Ze herdefinieert hun functie als katalysatoren voor kinderen en hun ouders (of bij uitbreiding: leerkrachten) die niet langer oplossingen aanreiken, maar het verwerven van nieuwe vaardigheden ondersteunen. De methode Kids’ Skills gaat verder dan het positieve benoemen, ze ademt het positieve uit, niet in het minst omdat ze alle betrokkenen letterlijk verontschuldigt. Oplossingsgerichte psychologie op zijn best!

Het boek De methode Kids’ Skills is de sleutel tot de methode van Ben Furman. Dit moet je gewoon gelezen hebben. Het is tegelijk:

• een handleiding bij de methode;
• een inleiding tot de oplossingsgerichte psychologie;
• een ideeënboek over het opvoeden van kinderen.

De ruggengraat van dit boek bestaat uit de uitgebreide beschrijving van de vijftien stappen van deze methode. Deze komt er al na amper tien bladzijden uitleg van de auteur over het ontstaan en de inhoud van de methode. Ben Furman legt elke stap haarfijn uit:

• Waarom moet je hem zetten?
• Hoe pak je hem het beste aan?
• Waar moet je extra op letten?

Dit zijn slechts enkele vragen waarop je als lezer een concreet en constructief antwoord krijgt. Alsof dat nog niet genoeg is, geeft de auteur elke stap de nodige concrete voorbeelden mee. En zorgt hij er aan het einde van elke stap voor om in een grijs tekstkadertje de essentiële band met de andere stappen nog eens te verduidelijken.

Het laatste deel van het boek gaat heel concreet in op het gebruik van de methode bij veel voorkomende problemen bij kinderen, gaande van slechte gewoonten over leerproblemen naar gedragsproblemen (of is het omgekeerd). Aan de hand van praktijkvoorbeelden uit de hele wereld leer je hoe de methode kan aangewend worden.

Lezen!

Bij dit boek hoort het Mijn Kids' Skills vaardighedenboek (€ 10,-) en de Ik kan het! poster (€ 5,- A3-formaat, € 12,50 A1-formaat) uitgegeven door de Nederandse uitgeverij Pica. Het boek zelf wordt ook verdeeld door deze  uitgeverij die de andere uitgaven van Ben Furmans Kids' Skills in haar fonds heeft.

Was je niet tevreden met de praktijkvoorbeelden uit Ben Furmans De methode Kids’ Skills. Op speelse wijze vaardigheden ontwikkelen bij kinderen, dan kom je zeker aan jouw trekken in dit boek. Aan de hand van de gevalsbeschrijvingen van individuele kinderen van drie tot veertien jaar leer je hoe je deze methode met succes kunt gebruiken en waar nodig op maat van het kind kunt aanpassen.

Na een korte inleiding op de methode en het herhalen van de vijftien stappen, krijg je meteen waar voor jouw geld: 21 kinderen, elk met hun nog niet aangeleerde vaardigheden, passeren de revue. In elke gevalsbespreking krijg je niet alleen hun verhaal te lezen, maar – tussen de regels door – ook tal van concrete tips.

Verder gaat het boek ook concreet in op het gebruik van de methode bij groepen kinderen. Vanuit een gevalsstudie zal een gemotiveerde leerkracht zeker de nodige inspiratie opdoen om de methode in de eigen klas aan te wenden.

Het laatste deel geeft enkele voorbeelden van brieven die in de methode kunnen gebruikt worden en gaat nog even kort in op het gebruik van totemfiguren.

In zijn epiloog geeft de auteur nog enkele nuttige wenken voor wie met de methode aan de slag gaat.

Een inspiratieboek!

Bam de Kids Tovenaar is software die ontwikkeld werd bij de methode Kids’ Skills van Ben Furman. Bam, de tovenaar van dienst, neemt van de kinderen (tussen 4 en 12 jaar oud) een gestructureerd interview af. Het is de bedoeling dat hij hen helpt bij het identificeren van die vaardigheden die ze nodig hebben om een vervelende gewoonte of gedragsprobleem kwijt te geraken of om een welbepaalde angst te overwinnen. Wie vertrouwd is met Kids’ Skills zal zeker de vijftien stappen van deze methode achter de gestelde vragen herkennen.

Let op! Het programma Bam de Kids Tovenaar is, net zoals elk gestructureerd interview, een hulpmiddel en geen doel op zich. Het biedt dan ook geen pasklare oplossingen. Het kind dat met het programma werkt, heeft zeker de ondersteuning nodig van een volwassene. Deze moet de methode Kids’ Skills kennen en weten wat de bedoeling is achter de gestelde vragen (met andere woorden: hij moet de handleiding bij het programma grondig gelezen hebben). Voor een kind dat het moeilijk heeft om ten opzichte van een volwassene over zijn problemen te spreken, kan dit programma heel welkom zijn. Doordat het meegevoerd wordt in de wereld van de tovenaar enerzijds en het rechtstreeks met Bam spreekt anderzijds, wordt het voor een kind gemakkelijker om met de begeleidende volwassene te spreken. Het figuurtje van de tovenaar creëert immers een veilige afstand tussen kind en volwassene.

Leuk meegenomen: nadat het kind zijn gesprek met de tovenaar heeft voltooid, maakt deze voor hem een diploma aan voor de geleerde vaardigheid. Dit diploma kan dan uitgereikt worden eens het kind de gekozen vaardigheid beheerst. Tegelijk schrijft de tovenaar een brief naar het kind waarin hij het gesprek samenvat. Tot slot krijgt het kind ook een brief die het kan doorgeven aan zijn supporters. Wie dat zijn, kom je te weten na het lezen van het boek van Ben Furman De methode Kids’ Skills. Op speelse wijze vaardigheden ontwikkelen bij kinderen.

De moeite meer dan waard!

Hoe ga je als leerkracht in de klas om met de jongerencultuur van jouw leerlingen? Hoe reageer je op hun soms grensoverschrijdend gedrag? Dit is ongetwijfeld een vraag die menig leerkracht uit het secundair of voortgezet onderwijs in Vlaanderen en Nederland zich al heeft gesteld. De drie auteurs van dit boek geven hierop een antwoord. Niet pasklaar, maar wel eerlijk en positief. En bruikbaar zowel in Vlaanderen als in Nederland. De vele concrete voorbeelden (die door iedere leerkracht zeker kunnen aangevuld worden), maken het boek daarenboven tot een belangrijk tijdsdocument. De vele reflectiemomenten die in het boek zijn opgenomen maken het verder tot een uniek ‘leer’-boek voor leerkrachten.

Eerst een woordje uitleg: het hiphopwoord dissen, dat nog niet in onze woordenboeken te vinden is, is ontleend aan het Engelse to dis(s). Deze verkorting van het Engelse to disrespect ontstond in de jaren tachtig. Het heeft de betekenis van afkraken, minachten, te kijk zetten.

In het eerste hoofdstuk breken de auteurs een lans voor een heldere rolverdeling tussen leerkracht en leerling. Ze noemen dit de rolvastheid van de leerkracht. De relatie tussen leraar en leerling is steeds een afhankelijkheidsrelatie met de leraar in de leidinggevende positie. Door duidelijke grenzen aan te geven, zorgt de leerkracht er, vanuit de gedragscode die bij zijn rol hoort, voor dat de leerlingen in alle veiligheid kunnen leren. Met andere woorden: een duidelijke rolverdeling is een voorwaarde voor goed onderwijs. Is de leerling gelijkwaardig aan de leerkracht, dan betekent dit nog niet dat hij zijn gelijke is. De leerkracht leidt, de leerling volgt. Juist die afhankelijkheidsrelatie biedt de veiligheid die de leerling nodig heeft om te groeien. Maar deze afhankelijkheidsrelatie houdt ook enkele risico’s in. De auteurs reiken hier oplossingen voor aan.

In het tweede hoofdstuk leert de lezer hoe de leerkracht zijn rolvastheid waarmaakt. Dit heeft alles te maken met het creëren van een goede sfeer, het maken en bewaken van goede afspraken, het adequaat reageren op ongewenst gedrag en het goed afsluiten van een les. Wie wil weten wat het fluitketeleffect is, moet dit hoofdstuk zeker lezen!

Het derde hoofdstuk laat de leerkracht nadenken over zijn professionaliteit. Hierbij benadrukken de auteurs dat hij een voorbeeldfunctie heeft en een lid is van een schoolteam. En een schoolteam is altijd meer dan de som van de delen. Maar of je dat in iedere school vindt? Nochtans zijn professionaliteit en schoolteam een onverbrekelijk duo. Klagen helpt niet, als leerkracht jouw verantwoordelijk opnemen wel. Verder gaan de auteurs in op het verschil tussen de school- en de straatcultuur. Deze straatcultuur wordt door een aantal leerlingen binnen de school gebracht. De auteurs zijn zeer formeel: dit is ieders probleem! Een stevig woordje uitleg over het fenomeen straatcultuur en de manier waarop je er als leerkracht mee om moet gaan, besluit dit hoofdstuk.

In hoofdstuk vier zijn de gevaren van de virtuele wereld (lees: sociale netwerken, cyberpesten, digitale agressie) aan de orde. De auteurs geven een keur aan praktische tips om je als leerkracht hiervoor te beschermen. Maar is daarom alles negatief? Neen! Ze tonen ook aan dat de virtuele wereld heel wat leerkansen biedt.

In het vijfde hoofdstuk staat de seksualiteit van de leerlingen centraal. Na een korte inleiding over jongeren en seksualiteit gaan de auteurs dieper in op de volgende thema’s:

• Hoe kan je als leerkracht reageren op een liefdesverklaring van een leerling? Geintje, provocatie of intimidatie?
• Wat te doen als een leerling verliefd is op een leerkracht? Verliefd op de docent.
• Wat te doen als je als leerkracht verliefd bent op een leerling? Verliefd op een leerling.
• Hoe omgaan met grensoverschrijdend seksueel gedrag van leerlingen? Hormonen in de klas.

Heel duidelijke voorbeelden en ad rem reflectievragen zorgen voor heel wat leerkansen voor de lezer.

Een boek dat gevoelig bijdraagt tot de professionaliteit van de leerkracht secundair en voortgezet onderwijs. Tevens een aanrader voor iedereen met een schoolondersteunende (begeleidings)opdracht.

De boeken van uitgeverij CPS worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.