BOEKetje onderwijs

In het Vlaamse onderwijs streeft men er naar leerlingen meer en meer zelfstandig te laten leren. De concepten van het Begeleid Zelfstandig Leren vinden stilaan een vaste stek in de scholen. Heel wat scholen zijn intussen al gestart met een Open Leercentrum. Wie in een zoekrobot op het Internet het begrip Open Leercentrum intikt, begrijpt onmiddellijk wat ik bedoel. Op zich is dat een zeer gunstige evolutie. Binnen het Open Leercentrum worden die attitudes en vaardigheden aangebracht die men nodig heeft voor dat andere belangrijke concept in het Vlaamse onderwijs, namelijk dat van het Levenslang Leren. Deze attitudes en vaardigheden kunnen op elk moment aangebracht worden. We zien dan ook op alle onderwijsniveaus, ook op het niveau van het basisonderwijs, open leercentra ontstaan.

In het boek Didactiek van het open leercentrum geeft Dirk Gombeir in een relatief korte inleiding de essentie van het begeleid zelfstandig leren weer, uitgaande van de impliciete leerhoudingen die jongeren hebben ontwikkeld in de multimediale leefwereld. Deze impliciete leerhoudingen moeten echter expliciet gemaakt en versterkt worden. De zelfredzaamheid van de jongeren kan en mag zich niet beperken tot het niveau van een ervaringsdeskundige. De school wordt een leerlaboratorium waar de zelfredzaamheid zich omzet in kennis en kunde, waar de ervaringsdeskundige evolueert tot deskundige. De functie van de leerkracht wordt hierbij meer en meer die van coach, van mediator. Dit alles heeft een aantal materiële en beleidsmatige consequenties.

In het eerste grote deel laat men de lezer kennis maken met het open leercentrum. Aan de hand van een concreet voorbeeld uit een school voor secundair onderwijs schetsen twee leerkrachten hoe het begeleid zelfstandig leren in een les Frans vorm krijgt. De directie van dezelfde school schetst in een tweede bijdrage de beleidsmatige achtergrond.

In het tweede deel worden er een aantal voorbeelden van goede praktijk op een rijtje gezet. Het is boeiend te lezen hoe contract- en hoekenwerk kan ingeschakeld worden als een vorm van begeleid zelfstandig leren in het basisonderwijs. Of hoe de functie van de leerkracht een andere inhoud krijgt.

Het derde deel gaat in op de materiële vereisten voor een open leercentrum. De term Architectuur van het open leercentrum wordt hier gebruikt zowel voor de architectuur van  het schoolgebouw, de inrichting van de lokalen als de noodzakelijke professionalisering van het schoolteam.

Het vierde deel toont tenslotte de implicaties voor het schoolbeleid.

Het belang van het kleuteronderwijs wordt helaas nog te vaak onderschat. Nochtans wordt daar de basis gelegd voor het latere schoolsucces van elk kind. Reeds van in de peuterklas bereidt men het latere leren voor. Van de zachte evaluatie die elke kleuterleidster voortdurend doet gaat er een belangrijke preventieve kracht uit. Peuters en kleuters ontwikkelen zich op de verschillende domeinen aan een ongehoord maar individueel tempo. Deze ontwikkeling bijhouden voor elke kleuter afzonderlijk lijkt soms wel een titanenwerk. Maar op basis hiervan kan men reeds vanaf de leeftijd van 2,5 jaar kinderen activiteiten aanbieden die hun ontwikkeling ondersteunen. Daar waar de ontwikkeling op één of ander domein dreigt mis te lopen, kan men tijdig signaleren en bijsturen. De harde evaluatie in februari of mei van het derde kleuterklasje mag dan ook geen verrassingen meer opleveren... Wat ons bij de vraag brengt of die harde evaluatie dan eigenlijk nog wel nodig is...

Waarom deze inleiding? Omdat het Kleuterhoekenboek volgens mij een uitstekende bondgenoot kan zijn in de preventieve zorg van de kleuterschool. De auteurs willen dat het een bronnenboek is voor kleuterleidsters. Voor mij is het alvast meer. Daar zorgt de structuur van het boek zelf voor. Na een heel korte inleiding worden er in het tweede deel een twaalftal hoeken beschreven. Voor elke hoek wordt er duidelijk aangegeven welke ontwikkelingsdoelen er aan bod komen en hoe die vertaald zijn in de ontwikkelingsplannen van de verschillende onderwijsnetten. Geen hoekenwerk om het hoekenwerk dus, maar hoekenwerk met een doel! Daarnaast geeft men ideeën om de hoeken in te richten. Het mogelijke aanbod van elke hoek komt ook aan bod. De meerwaarde ligt echter in de concrete tips die men geeft om elke hoek daadwerkelijk doorheen het ganse klasgebeuren tot leven te wekken én te houden.

In het derde en laatste deel vertrekken de auteurs vanuit verschillende belangstellingscentra. Voor deze belangstellingscentra wordt aangegeven hoe elke hoek uit het tweede deel kan ingeschakeld worden. Elk belangstellingscentrum maakt de hoeken rijker. Wie dacht dat een krachtige leeromgeving iets was voor het lager, secundair en hoger onderwijs wordt hier overtuigd van het tegendeel. Kijk er maar eens de Webschema's aan het begin van elk belangstellingscentrum op na.

Doorheen het boek is het ervaringsgericht onderwijs sterk aanwezig. Dit kan de kinderen uit minder de ontwikkeling stimulerende gezinnen alleen maar extra ten goede komen.

Tot slot wil ik de stimulerende bronnenvermeldingen nog eens extra in de verf zetten. Bij het lezen van de diverse hoofdstukken was ik direct nieuwsgierig naar meer.