BOEKetje onderwijs

Kidspiration® is een programma dat zich baseert op de principes van het visuele leren. Het visuele leren stelt dat leerlingen en studenten, door informatie ruimtelijk en visueel voor te stellen:

• zich kunnen concentreren op de betekenis;
• gelijkaardige ideeën gemakkelijker kunnen groeperen;
• informatie beter kunnen reorganiseren;
• hun visueel geheugen beter kunnen gebruiken.

Wetenschappelijk onderzoek heeft intussen aangetoond dat visueel leren bij studenten de volgende vaardigheden gevoelig versterkt:

• het kritisch denken;
• het onthouden;
• het begrijpen;
• het gebruiken van voorkennis;
• het onderkennen van verbanden en patronen;
• het weergeven van complexe informatie;
• het flexibele en creatief omgaan met informatie.

Wie meer wil weten over het evidence-based karakter van het visuele leren moet zeker het volgende lezen:

• Graphic Organizers: A Review of Scientifically Based Research (2003);
• Advance organizers Activating and Building Schema for more Successful learning in students with disabilities (2005);
• Enhancing learning through the use of graphic organizers A Review of the literature (2007);
• Marzano: Wat werkt in de klas. Research in Actie;- Non-verbale representaties (2008).

In dit boek tonen de auteurs aan hoe men de digitale opdrachten die men met Kidspiration® maakt kan combineren met de werkwijze van Structureel Coöperatief Leren en de verworvenheden van de theorie van de Meervoudige Intelligentie. Ze doen dit na een korte inleiding op het programma zelf. Hierin maken ze duidelijk hoe het in het onderwijs kan ingezet worden. De lezer krijgt tegelijk enkele opdrachten mee die hem met het programma laten kennismaken.

Vervolgens – en intussen zijn we bij hoofdstuk vier aanbeland – bespreken ze hoe Kidspiration® kan gebruikt worden bij vier didactische structuren:

• Breinkaart;
• Tweetal coach;
• Tafelrondje;
• Zoek De Valse.

Bij elk van deze structuren leggen de auteurs uit hoe de structuur in elkaar zit en hoe ze op de computer en/of aan het digitale schoolbord kan gebruikt worden. Verder geven ze tal van suggesties voor verdere activiteiten.

In het vijfde hoofdstuk van het boek vind je een overzicht van de Kidspiration®-activiteiten die op de bijgevoegde Cd-rom staan met per activiteit aanduidingen voor:

• de didactische structuren die kunnen gebruikt worden;
• de leerjaren waarin ze gebruikt kunnen worden;
• de mogelijke organisatievormen;
• de domeinen van het Structureel Coöperatief Leren waarop ze van toepassing zijn;
• de soorten intelligentie uit de theorie van de Meervoudige Intelligentie die betrokken zijn.

Het zesde hoofdstuk legt uit hoe visuele gereedschappen zoals de breinkaart de verbinding kunnen leggen tussen de werking van de hersenen en het denken.

Dit boek is de ultieme handleiding om op een zinvolle manier met het programma Kidspiration® aan de slag te gaan.

De educatieve uitgaven van Bazalt worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.

Modem geeft deskundige en onafhankelijke informatie en advies over communicatiehulpmiddelen en computeraanpassingen. Alle personen met een beperking kunnen bij Modem terecht voor vragen over communicatiehulpmiddelen, aangepaste software en andere computeraanpassingen. Alleen de doelgroep blinden en slechtzienden kunnen niet in dit centrum terecht. Voor hen bestaan er echter andere centra, vergelijkbaar met Modem. Niet alleen personen met een beperking, maar ook andere betrokkenen (bijvoorbeeld ouders, leerkrachten, begeleiders, ergotherapeuten, logopedisten, kinesisten of maatschappelijk assistenten) kunnen zeker met hun vragen bij Modem terecht.

Adviesverlening en informatieverspreiding zijn de belangrijkste opdrachten van Modem. Dit gebeurt vooral via consultaties in de demonstratieruimte in Wilrijk. Een consultatie kan op verschillende manieren tot stand komen. Eenvoudige vragen (bijvoorbeeld wat de vorderingen zijn binnen het domein van spraakherkenning) kan je telefonisch of via e-mail stellen. Ook documentatie kan je gemakkelijk via deze kanalen aanvragen.

Modem draagt onafhankelijk advies hoog in het vaandel. Het koopt dus de producten aan bij de verschillende firma's. Op die manier vormt het team zich een gefundeerde en neutrale mening over het product.

In de map Eenvoudig aangepast stelt het Modem-team haar expertise beschikbaar aan een ruimer publiek. Omdat het ondervonden heeft dat de kennis van communicatiehulpmiddelen en computeraanpassingen niet voor handen is bij de mensen die ze nodig hebben.

De map is onderverdeeld in vier rubrieken:

• communicatie
• computer
• lezen en schrijven
• algemeen

In de rubriek communicatie worden de niet-technische en technische communicatiehulpmiddelen , de communicatiesoftware en enkele eenvoudige telefoontoestellen besproken. De rubriek computer bevat dan weer informatie over aanpassingen aan de muis, het toetsenbord, het computerscherm of de programma's zelf. Er is ook aandacht voor het werken met eenfunctieschakelaars in diverse situaties. De rubriek Lezen en schrijven gaat dieper in op allerlei toepassingen die mensen ondersteunen bij het lezen en schrijven. Hier komen diverse klembordlezers en voorleesprogramma's aan bod, maar ook dicteer-, overhoor- en mindmapsoftware. Ook toestellen die niet afhankelijk zijn van een computer zoals de Daisy-speler komen aan bod. In de rubriek Algemeen worden een aantal websites opgesomd en een lijst van verdelers meegegeven.

Doorheen alle rubrieken bestaat de map uit steekkaarten. Per steekkaart wordt er één toepassing besproken. Na de beschrijving kom je, al naargelang de beschikbaarheid of relevantie van de informatie, meer te weten over:

• de verdeler
• de kostprijs
• technische gegevens
• alternatieve oplossingen
• aanverwante fiches uit de map
• complexere producten

Per fiche is zeker de rubriek Informatie van Modem het belangrijkste. Hier komt immers de expertise van het team ten volle tot zijn recht.

Deze map is een voor Vlaanderen uniek naslagwerk dat niet mag ontbreken in elk team of elke instelling die te maken krijgt met kinderen, jongeren en volwassenen met een beperking. Ze geeft hen de mogelijkheid deze mensen nog beter te ondersteunen en te helpen door ze zicht te geven op het gamma aan hulpmiddelen en aanpassingsmogelijkheden. Dit alles voor een zeer democratische prijs.

Deze map is een tijdsdocument. De informatie zal na een tijd achterhaald of verouderd zijn. Modem is zich daar van bewust. In de loop van 2008 zal het team dan ook starten met de website www.eenvoudigaangepast.be waarop de geactualiseerde fiches beschikbaar gesteld zullen worden.

De bestelinformatie vind je op de website van Modem.

Het gebruik van ICT op school is stilaan vanzelfsprekend. Het Departement Onderwijs heeft daar zeker een groot aandeel in gehad door het opstellen en verspreiden van talrijke brochures.

1. 1999: Muizen op tafel! Een PC voor elke KD.
2. 1999: Nieuwe media in het onderwijs. Het beleid en de acties van de Vlaamse overheid.
3. 2000: ict.onderwijs@vlaanderen. Tips voor de invoering en het gebruik van ICT in het onderwijs.
4. 2002: Klikvast, ook op de informatiesnelweg. Tips voor veilig ICT-gebruik op school.
5. 2004: ICT-competenties in het basisonderwijs. Via ICT-integratie naar ICT-competentie.
6. 2004: ICT op het menu. 65 recepten voor computergebruik in de basisschool.
7. 2005: Digitale leermiddelen voor het secundair onderwijs.
8. 2005: Vrije software in het onderwijs. Brochure + CD-rom.
9. 2006: ICT, springplank voor de kleuterklas.
10. 2006: Vrije software in het onderwijs. CD-rom.
11. 2007: Forum Onderwijsvernieuwing - 42 praktijkverhalen. Proeftuinen innovatie.

Intussen zijn er ICT-eindtermen en is er een beleidsplan ICT. In dat laatste lezen we op bladzijde 14:

Voor mensen met beperkingen stelt zich een merkwaardige paradox. De kansen die ICT voor hun (beter) functioneren, voor hun maatschappelijke participatie en inclusie biedt, zijn erg groot. Maar anderzijds wordt hun toegankelijkeid tot ICT-beperkt door technisch onaangepaste standaarden, hoge aanpassingskosten of duurdere infrastructuur tegenover de ICT-gebruikers zonder beperkingen. Zonder toegang of met een gebrekkige toegang tot ICT kunnen ook de vaardigheden die nodig zijn om volwaardig aan de kennismaatschappij te participeren niet bereikt worden en blijft het gebruik eveneens beperkt of louter functioneel.

In het buitengewoon onderwijs ligt een sterke nadruk op de compenserende en remediërende mogelijkheden van technologie. Door aanpassingen te doen aan de hardware, bv. een grotere muisbal, een vergroot toetsenbord, een joystick met aangepaste software, kunnen kinderen met bv. motorische of meervoudige beperkingen toch teksten schrijven, spelletjes spelen, e-mailen, oefeningen maken enz. Voor kinderen met zeer weinig "motorische restfuncties" kan de computer een belangrijk hulpmiddel zijn om de zelfstandigheid te vergroten. Er wordt dan gesproken van de "prothesefunctie" van de computer. Een mooi voorbeeld hiervan is kinderen met spraakproblemen die geholpen worden met ondersteunende spraaktechnologie. Hierdoor wordt het voor de betrokken kinderen toch mogelijk met hun omgeving te communiceren.

Het sterk gestructureerde en seriële karakter van veel leessoftware is dan weer een ideaal hulpmiddel voor kinderen met verstandelijke beperkingen en zeker ook voor kinderen met autisme. De logische opbouw en stapsgewijze verkenning, de aangepaste grafische design en de koppeling aan een visueel en auditief beloningssysteem stimuleert de kinderen om ermee verder te spelen en verhoogt hun concentratie.

Door het vergemakkelijken van de handelingen geeft de computer aan de kinderen de mogelijkheid eigen initiatief te nemen, waardoor hun eigenwaarde en zelfrespect kan groeien. Bijkomende positieve effecten zijn mogelijks de toename van werk-, speel- of leermotivatie en de toename van concentratie.

Ook voor het stimuleren, compenseren, remediëren en dispenseren bij leerproblemen biedt ICT heel wat mogelijkheden. Dit werd begin dit jaar aangetoond op de vormingsnamiddagen die Die-'s-lekti-kus vzw (www.letop.be) in de vijf Vlaamse provincies organiseerde. De map De computer, mijn surfplank bij het leren die op deze vormingsnamiddagen werd aangekondigd zal in het najaar ter beschikking gesteld worden aan alle scholen.

De waarde van ICT voor verschillende doelgroepen wordt verder ten overvloede nog gedemonstreerd op websites zoals ICT-helpt en ICT-wijs.

Het boek Jongeren met extra zorg komt dus op het juiste moment. De uitgangspunten van dit boek zijn dat iedereen recht heeft op ICT en dat ICT een meerwaarde heeft binnen de zorgverbreding en voor het inclusief onderwijs.

Het boek bestaat uit vier grote delen. In het eerste deel wordt aangetoond op welke manier het gamma van ondersteunende middelen de laatste jaren geëvolueerd is en in de toekomst zal evolueren. Daarna gaan verschillende auteurs dieper in op de mogelijkheden van technologische hulpmiddelen enerzijds en de ondersteunende software anderzijds. Deze auteurs vertrekken steeds vanuit één van de volgende doelgroepen:

• leerlingen met motorische beperkingen,
• blinde- en slechtziende leerlingen,
• leerlingen met een auditieve beperking,
• leerlingen met een verstandelijke beperking,
• leerlingen met een leerstoornis,
• leerlingen met dyslexie.

Het tweede deel leert de lezer hoe ICT kan (en moet), geïntegreerd worden in een didactiek die de leerlingen motiveert maar ook de problemen compenseert. ICT is geen doel op zich, maar een middel om leerlingen met leerstoornissen, verstandelijke beperkingen of hoogbegaafde leerlingen extra en op maat gemaakte leerkansen te bieden.

Natuurlijk zullen al deze ICT-middelen eerst de school moeten binnengebracht worden. Dit is een niet te onderschatten proces, aangezien niet alle leerkrachten even ICT-geletterd en/of ICT-minnend zijn. Deze implementatie komt in het derde deel aan bod en wordt uitvoerig geïllustreerd aan de hand van goede praktijkvoorbeelden.

Het vierde deel gaat tenslotte dieper in op het kiezen van kwaliteitsvolle ICT-hulpmiddelen. Er worden kwaliteitscriteria geformuleerd en bronnen aangegeven die kunnen helpen bij de evaluatie en selectie van deze toepassingen.

Dit boek is een goede introductie voor wie nieuw is met de materie en een nuttig bronnenboek of naslagwerk voor wie reeds met het onderwerp vertrouwd is.