BOEKetje onderwijs

De afgelopen maanden is de inclusiegedachte in Vlaanderen sterk op de voorgrond getreden. Het afblazen van het leerzorgkader en de beleidsnota betreffende de dringende maatregelen voor kinderen met specifieke onderwijsnoden – en zeker ook de bedenkingen die daarbij werden geformuleerd – zijn daar niet vreemd aan. Alsof ze dit wisten hebben de auteurs een profetisch boek geschreven. Hiervoor gingen ze op zoek naar voorbeelden van gelukte inclusie in de onderwijspraktijk. Om die grondig te analyseren en daaruit passende besluiten te trekken. Het werd een interessant boek dat de voor- en tegenstanders –want die zijn er ook – van inclusief onderwijs zeker niet onberoerd zal laten. De moeite waard om met een open geest te lezen.

In het eerste deel komen zeventien leerkrachten uit het kleuter-, lager en secundair onderwijs aan het woord die inclusie hebben zien en/of doen werken. Ze werden op een systematische manier geïnterviewd waardoor de auteurs op zoek konden gaan naar gelijkenissen en verschillen in de verhalen. Dit stelde hen in staat om enkele concrete besluiten te formuleren.

In het tweede deel van het boek spinnen de auteurs de rode draad die doorheen de zeventien verhalen loopt. De antwoorden die ze hierbij vinden nestelen zich rond de volgende thema’s:

• Hoe verloopt de keuze voor een kind met een beperking?
• Wat doet men met de onzekerheid die deze keuze met zich meebrengt?
• Wat is het belang en het gevolg van inclusie?
• Hoe zit het met de sociale relaties binnen de klas?
• Hoe zit het met de communicatie en de werking van het team?

In het derde en laatste deel sommen de auteurs de leerpunten op die uit de verschillende interviews naar voren kwamen. Bij elk punt staan ze even stil. De conclusies zijn vaak even verrassend als vanzelfsprekend. Hoe dit samengaat, lees je beter zelf.

In deze map leren (toekomstige) leerkrachten uit het basisonderwijs een bepaalde werkwijze aan om adaptief onderwijs te realiseren. Het doel van adaptief onderwijs is om minder kinderen door te sturen naar aangepaste vormen van onderwijs (speciaal onderwijs, buitengewoon onderwijs). Het gaat uit van de mogelijkheden van de leerlingen en sluit daar op aan. Anders dan in het regulier onderwijs kijkt men in welke mate de leerlingen de capaciteiten en de interesses hebben om zich bepaalde kennis eigen te maken.

In het eerste hoofdstuk wordt de theorie achter het adaptieve onderwijs uit de doeken gedaan. We leren iets bij over het intern werkmodel van de leraar. Dit bepaalt waarom en met welk doel een leraar iets doet en niet iets anders. Verder maakt het duidelijk dat de leerlingen op de leerkracht beroep doen om hen te ondersteunen in hun streven naar relatie, competentie en autonomie, drie basisbehoeften. Juist deze drie basisbehoeften zijn vaak bij kinderen die beroep (moeten) doen op adaptief onderwijs aangetast. Een goede leerkracht zal niet alleen voor een goed pedagogisch klimaat zorgen dat in deze behoeften voorziet, hij moet ook een pedagogisch handelen aan de dag leggen dat de ontwikkeling van die basisbehoeften actief bevordert. Dit alleen is echter niet genoeg. Hij zal er ook een didactisch handelen moeten aan koppelen dat er voor zorgt dat de leerlingen de vastgestelde doelen bereiken. Deze didactiek omvat het onderwijsaanbod, de instructie en de organisatie als samenhangende factoren.

Het tweede hoofdstuk legt een mogelijke werkwijze uit om adaptief onderwijs te realiseren, een werkwijze die werd uitgewerkt door het Nederlandse Pedagogische project basisonderwijs. Deze werkwijze is vastgelegd in een logboek dat een stapsgewijs en cyclisch model biedt om - niet vrijblijvend wel te verstaan - na te denken over adaptief onderwijs. Deze werkwijze wordt toegelicht en in het derde hoofdstuk meteen uitgewerkt in een concreet voorbeeld. Een blanco logboek is aanwezig in het vierde hoofdstuk als kopieerexemplaar.

De bijlagen voorzien in een instrument om als observator het adaptief gedrag van een leerkracht te observeren en analyseren.

De boeken van uitgeverij CPS worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.