BOEKetje onderwijs

Eerder besprak ik op deze boekenblog de brochure 7 principes voor een rijke leeromgeving. Mijn besluit van deze bespreking luidde als volgt:

Dit boekje is een aanrader omdat het leren vanuit verschillende perspectieven behandelt. Alle principes hebben een wetenschappelijke achtergrond, maar de nadruk ligt vooral op de praktische toepasbaarheid. Zo wordt voortdurend de link gelegd naar de gekende leer- en gedragsstoornissen en wordt de theorie onmiddellijk omgezet in concrete tips die zonder omweg in de klaspraktijk kunnen worden toegepast.

De achterliggende boodschap van het boekje is zeer positief: door een rijke leeromgeving te creëren gaat de leerkracht uit van een positieve visie op het kunnen van de leerling met leer- of gedragsproblemen. De negatieve effecten van het probleem van de leerling staan niet langer centraal. De leerkracht medieert het leren in een veilige omgeving en vertrekt vanuit positieve aanknopingspunten.

De rol van deze mediërende leerkracht was echter niet uitgewerkt. Het boek De kracht van de leraar brengt hier verandering in. Het komt terug op de 7 principes zoals die in de brochure werden uitgewerkt, maar benadert ze nu vanuit het perspectief van de leraar. Deze principes zijn:

• Leren is ‘state-managing’;
• Elk stel hersenen is uniek en betekenisgericht;
• Leren is een sociale bezigheid;
• Maak bij het leren gebruik van zoveel mogelijk zintuigen en intelligenties;
• Het gaat om het patroon en de samenhang;
• Om te leren zijn tijd en ruimte nodig;
• Leren wordt geremd door angst en gestimuleerd door uitdaging.

Elk principe is goed voor een afzonderlijk hoofdstuk. Elk hoofdstuk begint met een inleiding waarin het principe beknopt en helder wordt toegelicht. Daarna leggen de auteurs duidelijk uit waarop het principe is gebaseerd. Deze theoretische achtergrond mag je helemaal niet afschrikken. De schrijvers verstaan de kunst om de theorie op een eenvoudige en juiste manier aan te brengen. Het belangrijkste deel van elk hoofdstuk is natuurlijk het stuk waar men de vertaling van het principe maakt naar de rol van de leerkracht. Deze vertaling bevat concrete tips waarmee de leerkracht onmiddellijk aan de slag kan. Tot slot eindigt elk hoofdstuk met een duidelijke referentielijst én/of een zeer uitgebreide bibliografie. Dit maakt het tot een echt naslagwerk.

Het boek is een geschreven getuige van het principe van het handelingsgericht werken dat zegt dat de leerkracht er toe doet. Daarenboven is het gebaseerd op gegevens van recent wetenschappelijk onderzoek wat het helemaal geschikt maakt voor een handelingsgericht traject.

Wat dit boek tot een unieke ervaring maakt, is de bereidheid van de auteurs om in dialoog te treden met hun lezers over de inhoud ervan. Eén van de auteurs, Heleen Schoots, vroeg mij expliciet om daarvoor het volgende
e-mailadres door te geven: heleenschoots@gmail.com. Stuur gerust eventuele vragen naar haar door.

Wat is een goede les? Dit is een vraag die in het onderwijs, ongeacht het niveau, voortdurend brandend actueel (moet) zijn. Samengevat komt het hierop neer: goed onderwijs bestaat uit de juiste mengeling van vier belangrijke onderwijsfactoren. Deze factoren zijn:

• het kiezen van de juiste onderwijsstrategie;
• het goed pedagogisch handelen;
• het klassenmanagement;
• het afstemmen van het onderwijsaanbod op de specifieke onderwijsbehoeften van de leerlingen.

Zoals steeds is het geheel hier meer dan de som van alle delen. Het kreeg zelfs een eigen naam mee: opbrengstgericht werken.

Zoals we dat van hem gewoon zijn, ging Marzano in de internationale vakliteratuur op zoek naar methoden waarvan wetenschappelijk werd vastgesteld dat ze garant staan voor een goede les. Heel belangrijk daarbij is – maar dat wisten we al vanuit andere werken van Marzano – dat naast die goede methoden (de wetenschap) ook het vakmanschap van de leerkracht (de kunst) zeer belangrijk is.

Maar wat is nu een goede les? Marzano lost deze vraag op door een antwoord op tien vragen te geven:

• Hoe stel ik leerdoelen vast en communiceer ik deze, houd ik vorderingen van leerlingen bij en vier ik successen?
• Hoe laat ik leerlingen omgaan met nieuwe kennis?
• Hoe laat ik leerlingen oefenen en hun begrip van nieuwe kennis verdiepen?
• Hoe laat ik leerlingen hypothesen opstellen over nieuwe kennis en deze toetsen?
• Hoe krijg ik betrokken leerlingen?
• Hoe stel ik regels en routines op én hoe handhaaf ik deze?
• Hoe herken en erken ik de naleving en het gebrek aan naleving van regels en routines?
• Hoe bouw en onderhoud ik een goede relatie met leerlingen?
• Hoe communiceer ik hoge verwachtingen voor alle leerlingen?
• Hoe ontwikkel ik goede lessen binnen een samenhangend geheel?

Marzano beantwoordt elke vraag in dezelfde zeven stappen:

• Elke vraag start met een lijst van Trefwoorden die de inhoud van het antwoord weerspiegelen;
• Het onderdeel De praktijk vat vooraf de verschillende stappen samen die je moet zetten als je het antwoord op de vraag in de eigen klas wil toepassen;
• In de rubriek In de klas krijg je een uitgewerkt praktijkvoorbeeld;
• De onderzoeksgegevens die betrekking hebben op de gestelde vraag vind je terug in het onderdeel Onderzoek en theorie.
• De te nemen Actiestappen vind je uitgewerkt in de gelijknamige rubriek;
• De Samenvatting zet alle elementen van het antwoord nog eens beknopt op een rijtje;
• De rubriek Verder lezen geeft enkele bronnen met meer informatie aan.

Lees zeker ook altijd de virtuele gele kleefnotities die in de marge staan en de praktijkvoorbeeldjes op de oranje achtergrond. Zij geven aan het boek nog een extra dimensie.

Net zoals de andere boeken van Marzano is dit werk een onontbeerlijk naslagwerk voor iedereen die de kwaliteit van het onderwijs wil verbeteren. Een aanrader voor zowel de leerkrachten als de onderwijsbegeleiders, ongeacht of ze dichtbij bij de leerlingen staan of niet.

De educatieve uitgaven van Bazalt worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.

Het kon een uitzending van Jambers zijn: Leerkrachten, Wie zijn ze? Wat doen ze? Wat drijft hen? Het werd een boek. Op basis van zestien onderzoeken en verschillende gesprekken vergeleken de auteurs de Vlaamse leerkrachten met andere beroepsgroepen. Dit vergelijkingswerk leverde een zeer toegankelijke kijk op deze beroepsgroep op. De auteurs gaan hierbij de knelpunten van het lerarenberoep niet uit de weg. Toch heeft het boek ook aandacht voor de positieve kanten. Daarenboven geven de auteurs aanzetten tot oplossingen voor de knelpunten die ze ontdekten. Leraars. Profiel van een beroepsgroep is een zeer verhelderend boek.

De volgende thema’s komen onder andere aan bod:

• De nood aan voldoende gekwalificeerde leerkrachten;
• De vervrouwelijking van het onderwijs;
• De verwachtingen van leerkrachten;
• De tevredenheid van leerkrachten;
• De manier waarop jonge leerkrachten in het onderwijs (moeten) starten;
• De effectieve werkduur van leerkrachten;
• Het loon van leerkrachten;
• De vlakke loopbaan van leerkrachten;
• De reden waarom leerkrachten vroegtijdig het onderwijs verlaten;
• De maatschappelijke betrokkenheid van leerkrachten;
• De betrokkenheid van leerkrachten bij de cultuur.

Het boek eindigt met een aantal kernachtige besluiten voor een vernieuwend onderwijsbeleid.

Hoe ga je als leerkracht in de klas om met de jongerencultuur van jouw leerlingen? Hoe reageer je op hun soms grensoverschrijdend gedrag? Dit is ongetwijfeld een vraag die menig leerkracht uit het secundair of voortgezet onderwijs in Vlaanderen en Nederland zich al heeft gesteld. De drie auteurs van dit boek geven hierop een antwoord. Niet pasklaar, maar wel eerlijk en positief. En bruikbaar zowel in Vlaanderen als in Nederland. De vele concrete voorbeelden (die door iedere leerkracht zeker kunnen aangevuld worden), maken het boek daarenboven tot een belangrijk tijdsdocument. De vele reflectiemomenten die in het boek zijn opgenomen maken het verder tot een uniek ‘leer’-boek voor leerkrachten.

Eerst een woordje uitleg: het hiphopwoord dissen, dat nog niet in onze woordenboeken te vinden is, is ontleend aan het Engelse to dis(s). Deze verkorting van het Engelse to disrespect ontstond in de jaren tachtig. Het heeft de betekenis van afkraken, minachten, te kijk zetten.

In het eerste hoofdstuk breken de auteurs een lans voor een heldere rolverdeling tussen leerkracht en leerling. Ze noemen dit de rolvastheid van de leerkracht. De relatie tussen leraar en leerling is steeds een afhankelijkheidsrelatie met de leraar in de leidinggevende positie. Door duidelijke grenzen aan te geven, zorgt de leerkracht er, vanuit de gedragscode die bij zijn rol hoort, voor dat de leerlingen in alle veiligheid kunnen leren. Met andere woorden: een duidelijke rolverdeling is een voorwaarde voor goed onderwijs. Is de leerling gelijkwaardig aan de leerkracht, dan betekent dit nog niet dat hij zijn gelijke is. De leerkracht leidt, de leerling volgt. Juist die afhankelijkheidsrelatie biedt de veiligheid die de leerling nodig heeft om te groeien. Maar deze afhankelijkheidsrelatie houdt ook enkele risico’s in. De auteurs reiken hier oplossingen voor aan.

In het tweede hoofdstuk leert de lezer hoe de leerkracht zijn rolvastheid waarmaakt. Dit heeft alles te maken met het creëren van een goede sfeer, het maken en bewaken van goede afspraken, het adequaat reageren op ongewenst gedrag en het goed afsluiten van een les. Wie wil weten wat het fluitketeleffect is, moet dit hoofdstuk zeker lezen!

Het derde hoofdstuk laat de leerkracht nadenken over zijn professionaliteit. Hierbij benadrukken de auteurs dat hij een voorbeeldfunctie heeft en een lid is van een schoolteam. En een schoolteam is altijd meer dan de som van de delen. Maar of je dat in iedere school vindt? Nochtans zijn professionaliteit en schoolteam een onverbrekelijk duo. Klagen helpt niet, als leerkracht jouw verantwoordelijk opnemen wel. Verder gaan de auteurs in op het verschil tussen de school- en de straatcultuur. Deze straatcultuur wordt door een aantal leerlingen binnen de school gebracht. De auteurs zijn zeer formeel: dit is ieders probleem! Een stevig woordje uitleg over het fenomeen straatcultuur en de manier waarop je er als leerkracht mee om moet gaan, besluit dit hoofdstuk.

In hoofdstuk vier zijn de gevaren van de virtuele wereld (lees: sociale netwerken, cyberpesten, digitale agressie) aan de orde. De auteurs geven een keur aan praktische tips om je als leerkracht hiervoor te beschermen. Maar is daarom alles negatief? Neen! Ze tonen ook aan dat de virtuele wereld heel wat leerkansen biedt.

In het vijfde hoofdstuk staat de seksualiteit van de leerlingen centraal. Na een korte inleiding over jongeren en seksualiteit gaan de auteurs dieper in op de volgende thema’s:

• Hoe kan je als leerkracht reageren op een liefdesverklaring van een leerling? Geintje, provocatie of intimidatie?
• Wat te doen als een leerling verliefd is op een leerkracht? Verliefd op de docent.
• Wat te doen als je als leerkracht verliefd bent op een leerling? Verliefd op een leerling.
• Hoe omgaan met grensoverschrijdend seksueel gedrag van leerlingen? Hormonen in de klas.

Heel duidelijke voorbeelden en ad rem reflectievragen zorgen voor heel wat leerkansen voor de lezer.

Een boek dat gevoelig bijdraagt tot de professionaliteit van de leerkracht secundair en voortgezet onderwijs. Tevens een aanrader voor iedereen met een schoolondersteunende (begeleidings)opdracht.

De boeken van uitgeverij CPS worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.

Kinderen op een natuurlijke manier leren praten over hun lichaam en bloot zijn. Dat is de idee achter dit boekje. Het vertelt hoe een jongen en meisje, Luuk en Roos, in verschillende situaties hun eigen lichaam ontdekken. Ook de verschillen tussen jongens en meisjes komen aan bod. Deze manier van schrijven biedt voldoende aanknopingspunten om de geslachtsdelen juist te benoemen en hun functie te bespreken. Het is de bedoeling dat kinderen van twee tot vijf jaar dit boek samen met een volwassene (ouder, leerkracht, opvoeder, …) leest.

De auteurs slagen erin om de kleuters de juiste informatie en woorden te geven zonder daarbij te overdrijven. De nadruk ligt duidelijk op de kwaliteit van de informatie en niet op de kwantiteit. De illustraties zijn goed en duidelijk en geven voldoende aanzetten om met de kleuter verder te praten. Bovendien gaat er van dit boekje ook een preventieve waarde uit. Omdat iets maar bestaat als je het kunt benoemen. Juist daardoor kun je het ook ervaren als van jezelf. En grenzen trekken.

Een hebbeding!

Met dank aan Reinhilde Janssen, CLB-arts VCLB Meetjesland, voor het advies bij de bespreking.

De boeken van uitgeverij Ninõ worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.