BOEKetje onderwijs

Eerder besprak ik op deze boekenblog de brochure 7 principes voor een rijke leeromgeving. Mijn besluit van deze bespreking luidde als volgt:

Dit boekje is een aanrader omdat het leren vanuit verschillende perspectieven behandelt. Alle principes hebben een wetenschappelijke achtergrond, maar de nadruk ligt vooral op de praktische toepasbaarheid. Zo wordt voortdurend de link gelegd naar de gekende leer- en gedragsstoornissen en wordt de theorie onmiddellijk omgezet in concrete tips die zonder omweg in de klaspraktijk kunnen worden toegepast.

De achterliggende boodschap van het boekje is zeer positief: door een rijke leeromgeving te creëren gaat de leerkracht uit van een positieve visie op het kunnen van de leerling met leer- of gedragsproblemen. De negatieve effecten van het probleem van de leerling staan niet langer centraal. De leerkracht medieert het leren in een veilige omgeving en vertrekt vanuit positieve aanknopingspunten.

De rol van deze mediërende leerkracht was echter niet uitgewerkt. Het boek De kracht van de leraar brengt hier verandering in. Het komt terug op de 7 principes zoals die in de brochure werden uitgewerkt, maar benadert ze nu vanuit het perspectief van de leraar. Deze principes zijn:

• Leren is ‘state-managing’;
• Elk stel hersenen is uniek en betekenisgericht;
• Leren is een sociale bezigheid;
• Maak bij het leren gebruik van zoveel mogelijk zintuigen en intelligenties;
• Het gaat om het patroon en de samenhang;
• Om te leren zijn tijd en ruimte nodig;
• Leren wordt geremd door angst en gestimuleerd door uitdaging.

Elk principe is goed voor een afzonderlijk hoofdstuk. Elk hoofdstuk begint met een inleiding waarin het principe beknopt en helder wordt toegelicht. Daarna leggen de auteurs duidelijk uit waarop het principe is gebaseerd. Deze theoretische achtergrond mag je helemaal niet afschrikken. De schrijvers verstaan de kunst om de theorie op een eenvoudige en juiste manier aan te brengen. Het belangrijkste deel van elk hoofdstuk is natuurlijk het stuk waar men de vertaling van het principe maakt naar de rol van de leerkracht. Deze vertaling bevat concrete tips waarmee de leerkracht onmiddellijk aan de slag kan. Tot slot eindigt elk hoofdstuk met een duidelijke referentielijst én/of een zeer uitgebreide bibliografie. Dit maakt het tot een echt naslagwerk.

Het boek is een geschreven getuige van het principe van het handelingsgericht werken dat zegt dat de leerkracht er toe doet. Daarenboven is het gebaseerd op gegevens van recent wetenschappelijk onderzoek wat het helemaal geschikt maakt voor een handelingsgericht traject.

Wat dit boek tot een unieke ervaring maakt, is de bereidheid van de auteurs om in dialoog te treden met hun lezers over de inhoud ervan. Eén van de auteurs, Heleen Schoots, vroeg mij expliciet om daarvoor het volgende
e-mailadres door te geven: heleenschoots@gmail.com. Stuur gerust eventuele vragen naar haar door.

VRAAG: Hoe kan je in het voortgezet onderwijs rekening houden met de specifieke noden van leerlingen met leer- en gedragsproblemen zoals ADHD, dyslexie, PDD-NOS en andere?
ANTWOORD: Concentreer je niet langer op de verschillen tussen al deze leerlingen, maar richt je op die kenmerken die ze gemeen hebben.

De bovenstaande vraag met het bijbehorende antwoord zijn het centrale thema van het boekje dat uitgegeven wordt door de Nederlandse KPC-groep. Door je te richten op de gemeenschappelijke kenmerken van deze leerlingen kan je een rijke leeromgeving uitbouwen. Hierdoor hebben ze minder extra begeleiding buiten de klas nodig en moeten er minder uitzonderingen gemaakt worden. Om deze rijke leeromgeving te scheppen kan je je baseren op de 7 principes die in het boekje worden uitgelegd. Deze principes moeten helpen om het leren te mediëren via de motivatie en de concentratie. Het komt hier op neer:

• Om te leren moet je in de juiste stemming zijn. help de leerling dan ook om in die juiste stemming te komen.
• Iedereen heeft een persoonlijke leerstijl. Structureer jouw onderricht zodanig dat elke leerstijl aangesproken wordt.
• Leren gebeurt in een sociale context. Stimuleer iedereen tot een individuele denktijd en laat de leerlingen daarna hun ideeën met elkaar delen.
• Houd rekening met de verschillende talenten van de leerlingen en spreek hen daarop aan.
• Breng structuur aan in de leerstof en zorg ervoor dat de leerlingen de samenhang tussen de verschillende losse feiten zien.
• Zorg voor voldoende tijd om de leerstof te onthouden, te begrijpen en toe te passen.
• Geef de leerlingen voldoende uitdaging, maar vermijd dat de stress te hoog wordt.

Deze principes zijn afgeleid uit verschillende theorieën uit de leer- en gedragspsychologie. Aan bod komen zowel de ideeën over de meervoudige intelligentie van Howard Gardner als uit de neurofysiologie en de cognitieve neurologie.

Dit boekje is een aanrader omdat het leren vanuit verschillende perspectieven behandelt. Alle principes hebben een wetenschappelijke achtergrond, maar de nadruk ligt vooral op de praktische toepasbaarheid. Zo wordt voortdurend de link gelegd naar de gekende leer- en gedragsstoornissen en wordt de theorie onmiddellijk omgezet in concrete tips die zonder omweg in de klaspraktijk kunnen worden toegepast.

De achterliggende boodschap van het boekje is zeer positief: door een rijke leeromgeving te creëren gaat de leerkracht uit van een positieve visie op het kunnen van de leerling met leer- of gedragsproblemen. De negatieve effecten van het probleem van de leerling staan niet langer centraal. De leerkracht medieert het leren in een veilige omgeving en vertrekt vanuit positieve aanknopingspunten.

Een bijkomend pluspunt is de vlotte schrijfstijl van het boekje en de toegankelijke manier waarop de gebruikte wetenschappelijke achtergronden worden overgebracht.