BOEKetje onderwijs

Dit boekje uit de reeks Lach en leer is bedoeld voor leerlingen van het derde tot en met het zesde leerjaar. Het bevat heel wat ideeën rond het leren van lessen en het maken van toetsen en proefwerken. Op een speelse en leuke manier komen heel wat principes uit de traditionele lessen "Leren studeren" aan bod.

De ludieke inleiding over het niet maken van huiswerk is zeer herkenbaar voor kinderen en ouders. Toch blijft de boodschap duidelijk: huiswerk maken heeft zin! De volgende twee hoofdstukken gaan meteen over enkele belangrijke voorwaarden om dit in de beste omstandigheden te kunnen doen. Aan bod komt onder andere het belang van:

• een pauze tussen school en huiswerk;
• breinvriendelijke tussendoortjes;
• een vast beginuur;
• een huiswerkvriendelijke werkplek;
• ...

De auteur geeft hier vanzelfsprekend concrete tips bij. Vervolgens staat hij stil bij het plannen van de huiswerkmomenten. Hierbij gaat hij uit van een vaste weekplanning waarin je eerst alle structurele ontspanningsmomenten (muziekschool, tekenacademie, jeugdbeweging, sportclub, ...) invult. Daarna geeft hij een woordje uitleg bij de meer flexibele dagplanning. Zeven tips moeten de leerling daarbij helpen. In het vijfde hoofdstuk maakt de auteur het nog eens duidelijk dat actief aanwezig zijn in de klas het maken van huiswerk gemakkelijker maakt.

Heel belangrijk is het hoofdstuk over het werken aan een langlopende taak. Voor veel schoolkinderen is dit een aartsmoeilijke opdracht. De auteur biedt hen een heel gestructureerde manier van werken aan.

Hoofdstukken zeven en acht behandelen typische onderwerpen van het "Leren studeren", zoals:

• het belang van herhalen;
• het maken van schema's;
• het gebruiken van gedachtekaarten;
• het belang van samenvattingen;
• strategieën om een tekst te leren...

Het negende hoofdstukje geeft nog meer tips zoals het gebruiken van ezelsbruggetjes. Het benadrukt ook dat het belangrijk is om te (willen) leren uit de resultaten van een toets of proefwerk.

In het voorlaatste hoofdstuk werkt de auteur een strategie uit om een proefwerk te maken. Voor veel leerlingen uit de lagere school is ook dit geen overbodige luxe.

Het boekje eindigt met een aantal tips voor leerkrachten en ouders.

Net zoals de andere boekjes uit de reeks Lach en leer is dit boekje zeer vlot en licht geschreven met heel wat knipoogjes naar leerlingen, leerkrachten en ouders. Heel wat tekeningen en schema's ondersteunen de tekst. Samen met dat andere boekje uit dezelfde reeks Organiseer jezelf zonder je hoofd te verliezen, is het een krachtige ondersteuning voor alle schoolkinderen

.

Veel methoden voor 'leren leren' zijn niet voldoende om kinderen goed te leren studeren. Dat komt omdat ze er vanuit gaan dat leerlingen de basisprincipes van het studeren al beheersen en enkel nog moeten leren deze gestructureerd en systematisch toe te passen. Met andere woorden: ze beginnen waar dit boekje eindigt. De inhoud van dit boekje is verdeeld over zes thema's:

• Leren, hoe doe je dat?
• Alles begint bij begrijpen.
• Na begrijpen komt onthouden.
• Herinneren.
• Leerstof gebruiken.
• Je kind helpen en begeleiden, een bijzondere aanpak.

In dit boekje toont de auteur haarfijn aan dat de basis van alle studeren begint bij het begrijpen van de leerstof. Pas als de leerstof begrepen wordt, kan en mag men er werk van maken om ze te onthouden. Daarna moet men leren om die leerstof op het juiste moment en in de juiste situatie weer op te roepen en correct te gebruiken.

Als ouder kun je de leerstof niet in de plaats van jouw kind studeren. Ook al zou je dat willen. In het laatste hoofdstukje over het helpen en begeleiden van jouw student staat beschreven wat je dan wel kunt doen. Een leestip: begin als ouder met het lezen van dit hoofdstuk. Voor je het weet heb je het volledige boekje doorgenomen. Doen!

Levenslang leren, dat is de prijs die we allemaal betalen om mee te blijven met de verworvenheden van de huidige kennismaatschappij. Concreet betekent dit dat mensen na hun studentenperiode zelfstandig aan de slag moeten. Want de kennismaatschappij vraagt dat de mensen flexibel en zelfstandig informatie verwerken, keuzes maken en verantwoordelijkheid opnemen. Deze vaardigheden zijn allemaal een onderdeel van de competentie zelfgestuurd leren. Stilaan is dan ook de nood gegroeid om deze competentie in het onderwijs aan te leren. Met dit inspiratieboek wil de Vlaamse Onderwijsraad daartoe bijdragen.

In het eerste deel van dit boek, dat zich in de eerste plaats richt op de eerste, tweede en derde graad van het algemeen secundair onderwijs, wordt de theorie achter deze competentie uitgelegd. Je leert dat de leerling daartoe moet beschikken over een samenspel van cognitieve, metacognitieve en affectieve leervaardigheden. Daarvoor moet hij een groeiproces doormaken. Dit groeiproces stelt echter ook eisen aan de leerkracht, de onderwijsleersituatie en de school. Het is dan ook belangrijk dat één en ander geleidelijk aan gebeurt: de leerkracht moet kunnen groeien in zijn nieuwe en veranderende opdracht, de leersituaties moeten aangepast worden aan de zelfstandig werkende student en de school zal een visie op zelfgestuurd leren moeten ontwikkelen en implementeren. Daarvoor is er ondersteuning nodig binnen de school, maar ook ondersteuning van actoren buiten de school. Hoe die ondersteuning er kan uitzien wordt beschreven in de laatste hoofdstukjes van het eerste deel.

Het tweede deel bevat de beschrijving van een vijftiental praktijkvoorbeelden. Elk praktijkvoorbeeld, of het nu klein- of grootschalig is, wordt op dezelfde manier beschreven:

• Een voorstelling van de school en het project.
• De redenen waarom de school met het project gestart is.
• Een beschrijving van het project in de praktijk.
• Enkele bedenkingen.
• Een overzicht van succesfactoren en knelpunten.
• Voorbeelden van gebruikte materialen waar het relevant is.

Dit boek wil scholen voor secundair onderwijs aanzetten om het zelfgestuurde leren in hun aanbod op te nemen. In die zin is het zijn titel als inspiratiehandboek meer dan waard.

Met dit boekje voorzien de auteurs in een grote behoefte. Studenten die naar het hoger onderwijs overstappen, leren gedurende een tiental weken aan de hand van vijf modules zelfgestuurd leren.

De sterkte van deze uitgave ligt in het gevonden evenwicht tussen theorie en praktijk. Concreet betekent dit dat de auteurs de theoretische achtergrond bij elke module kort en krachtig weten door te geven en te doorleven aan de hand van concrete opdrachten, vragenlijsten en dergelijke.

In de eerste module leert de student zijn toekomstige opleiding beter kennen. Hiervoor bieden de auteurs hem zeer gerichte opdrachten aan die hij moet uitvoeren. Eens zo ver krijgt hij ook de kans om zichzelf als student beter te leren kennen. Een leerstijlentest en een test naar de grondigheid waarmee hij studeert helpen hem hierbij. Uiteindelijk worden al de gegevens die in deze module verzameld werden samengebracht in een gerichte zelfevaluatie. Hiermee krijgt hij een zicht op de studie-inspanningen die hij zal moeten leveren.

De tweede module staat helemaal in het teken van de studieplanning. De student leert eerst zichzelf slimme doelen te stellen (specifiek, meetbaar, aanvaardbaar, realiseerbaar, tijdgebonden) om die daarna naar een haalbare planning te vertalen. In het tweede deel van deze module kan hij nagaan in welke mate hij vatbaar is voor faalangst en uitstelgedrag. Vragenlijsten en zelfobservaties helpen hem hierbij op weg.

De derde module bekijkt enkele studietechnieken van nabij. Ze is uitgewerkt rond drie kapstokken: structuur zoeken, betekenisvol verwerken en herhalen en controleren. Aan het eind van deze module moet de student in staat zijn om van de aangebrachte technieken aan te geven wanneer hij ze kan gebruiken en waarom.

De vierde module gaat in op het fenomeen stress. De student leert enkele signalen van stress te herkennen en krijgt exemplarisch enkele mogelijke oplossingen aangereikt.

De laatste module doorloopt de student na de eerste examens. Het is de fase van de zelfreflectie. De student leert om zichzelf op een eerlijke manier te evalueren om daarna tot een diagnose te komen die hem moet helpen om het beter te doen.

Dit boekje kan een handig hulpmiddel zijn voor de gemotiveerde student om de eerste maanden van het hoger onderwijs door te komen. Het doet volop beroep op de competentie van het zelfgestuurd leren. Toch (of net daardoor) meen ik dat de inhoud van dit boekje beter tot zijn recht zou komen als onderdeel van het studiekeuzeproces in het vijfde en zesde jaar ASO. Op die manier kunnen alle toekomstige studenten de principes ervan leren kennen en aanleren. Dit zou wel eens een beduidend verschil kunnen maken. Een aanrader!