BOEKetje onderwijs

Willem de Jong valt met de deur in huis. Hoe het mogelijk is dat ouders die het beste met hun kinderen voor hebben soms zo onnozel zijn in de opvoeding. Onnozel. Een woord dat je niet onmiddellijk verwacht uit de mond van een Nederlander. Ik nam dan ook onmiddellijk die andere gezette Nederlander onder de arm om de betekenis ervan zuiver te krijgen: ik houd het in deze context op de betekenis van onnozel als beduidend onervaren, liever dan op de betekenis van dom, idioot. De auteur vraagt zich af hoe het komt dat ouders, die perfect weten dat kinderen grenzen nodig hebben, deze grenzen zo snel laten varen als hun eigen kinderen er tegenaan lopen en er tegen protesteren. Als dat een enkele keer gebeurt, is er geen probleem. Gebeurt dit systematisch, dat raakt een kind daar aan gewoon en probeert het goedschiks of kwaadschiks altijd zijn zin te krijgen. Het wordt er niet plezieriger van, wel in tegendeel. Het waant zich het centrum van de wereld, kan geen frustratie meer aan en eist voortdurend zijn vermeende rechten op. We kunnen dan spreken van een problematische verwenning. Deze keert zich op (middel)lange termijn tegen het kind zelf. Soms zelfs in de vorm van een onterechte diagnose van ADHD of oppositioneel gedrag.  Juist op dit punt gaat verwenning over in verwaarlozing. En moet men optreden.

In zijn boek gaat de auteur in het eerste deel op zoek naar de redenen voor en de vormen van problematische verwenning. Hij beperkt zich daarbij niet tot de meest gekende vorm, de materiële verwenning, maar heeft het ook over de pedagogische en affectieve verwenning. Daarbij staat hij uitgebreid stil bij de negatieve gevolgen van verwenning, zoals daar zijn:

• een gebrekkige morele ontwikkeling;
• een gebrekkige ego-ontwikkeling;
• het ontwikkelen van sociaal angstig gedrag;
• het ontwikkelen van een negatief zelfbeeld, een gering zelfvertrouwen en geringe zelfwaardering;
• het ontwikkelen van depressieve klachten;
• het ontwikkelen van agressief, dwingend of oppositioneel gedrag.

Tegelijk staat hij stil bij de gevolgen van deze problematische ontwikkeling voor het kind op latere leeftijd en voor de ouders.

In het tweede deel gaat Willem de Jong in op de rol van ouders als opvoedingsprofessionals die waar nodig steun moeten krijgen om hun kind te begeleiden doorheen de ontwikkelingstaken die het moet doorlopen en tot een goed einde te brengen. Zijn stelling: elke ontwikkelingstaak waar een kind door moet, is gekoppeld aan een opvoedings-opgave bij de ouders. Waar ouders die opvoedingsopgaven niet opnemen, ontstaat er een risico op verwenning. Juist die opvoedingstaak kunnen en mogen de ouders niet uitbesteden aan derden. Zij moeten het zelf doen. Hoe ze dat kunnen, legt de auteur duidelijk uit. Niet in het minst waar hij mogelijke acties koppelt aan de verschillende vormen van verwend gedrag bij de kinderen.

In het derde en laatste deel van dit boek legt de auteur uit hoe leerkrachten en andere beroepsmensen de ouders kunnen bijspringen in hun aanpak van een verwend kind.

Een zeer actueel boek met een frisse kijk!

Een tijd geleden kwam uitgeverij Lannoo op de markt met de hoorcolleges. In plaats van vooraanstaande deskundigen een boek te laten schrijven, liet de uitgeverij hen letterlijk aan het woord over een thema uit hun vakgebied. Ook Peter Adriaenssens, de bekende kinder- en jeugdpsychiater en opvoedingsgoeroe uit Vlaanderen, mocht zijn hoorcollege laten vastleggen op vier luistercd’s.

Gedurende vier uur neemt Peter Adriaenssens de luisteraar mee in de wondere wereld van het opvoeden van kinderen en tieners. Op zijn gekende, rustige en boeiende manier legt hij uit hoe de ouders van vandaag hun kinderen en tieners met succes kunnen begeleiden. Voor een keer kunnen we het volop eens zijn met de rugtekst van dit luisterboek: dit hoorcollege is inderdaad een schatkist vol adviezen en nuttige tips. Helaas kan ik binnen het concept van deze besprekingen de inhoud onvoldoende recht doen. Daarom beperk ik mij tot het opsommen van enkele stellingen die mij bij het beluisteren van dit hoorcollege troffen. De rest is daarna aan jullie:

• Kinderen krijgen bij de geboorte een temperament mee. Het is de taak van de opvoeder om dit temperament aan te vullen en bij te schaven waar nodig…
• Opvoeden is niet vanzelfsprekend. Je kunt het leren. Twee belangrijke kernwoorden zijn leiding geven en luisteren…
• Aanmoediging is het basisingrediënt van de opvoeding. Maar waar nodig kan en mag er ook genegeerd en gestraft worden…
• Je bent altijd ouder en echtgenoot tegelijk. Je moet beide rollen gelijktijdig blijven opnemen…
• Bij tieners zitten niet de geslachtshormonen aan het stuur, maar wel de hersenen…
• De ontwikkeling van de hersenen is bepalend voor het gedrag van de tiener. Conflictmomenten zijn eigen aan deze leeftijd en vaak een bron van verdere groei…
• Vroeger ging opvoeden niet beter, het ging gewoon anders…
• De school is naast de ouders een belangrijke opvoeder. De school vervangt de ouders niet als opvoeder…
• Communicatie is het belangrijkste element in de opvoeding van tieners…

Dit onnavolgbare hoorcollege verdient het om door elke opvoeder, of hij nu ouder is of niet, beluisterd en herbeluisterd te worden!

Van vermoeden, over diagnose en behandeling, naar de aanpak op school. Zo kun je de inhoud van dit boek in één zin samenvatten. De auteurs hebben geen theoretisch werk over AD(H)D geschreven, maar een praktisch boek voor ouders. In zes hoofdstukken slagen ze er in alles wat ouders willen (moeten) weten over dit probleem bij hun kind, samen te vatten.

In het eerste hoofdstuk geven de auteurs in een notendop de huidige stand van zaken in verband met de kennis over AD(H)D weer. Aan bod komen onder andere de DSM-criteria, de verschijningsvormen, de mogelijke gedragingen van iemand met AD(H)D, het voorkomen van AD(H)D en de comorbiditeit, het ontstaan en het ontwikkelingsverloop van AD(H)D. Het gaat hier telkens over voor ouders essentiële kennis, ontdaan van nagenoeg alle vakjargon en ondersteund door concrete voorbeelden.

Het tweede hoofdstuk maakt de lezer alert op deze signalen die mogelijks wijzen op AD(H)D. Het tekent voor de ouders de mogelijke (Nederlandse) trajecten uit die ze kunnen lopen om te komen tot een duidelijke diagnose en wat ze binnen die trajecten kunnen verwachten. Inhoudelijk vertonen deze trajecten heel veel gelijkenissen met de Vlaamse. Hierdoor is dit hoofdstuk zeker niet irrelevant voor Vlaamse lezers.

In het derde hoofdstuk leggen de auteurs uit wat ouders met de diagnose kunnen doen. Ze formuleren antwoorden op praktische vragen als:

• Voor welke behandeling moeten we kiezen?
• Hoe vertellen we ons kind dat het AD(H)D heeft?
• Hoe vertellen we onze omgeving dat ons kind AD(H)D heeft?
• Hoe vertellen we zijn leeftijdsgenootjes dat ons kind AD(H)D heeft?

Het stukje over de financiële regelgeving is echter niet toepasbaar voor Vlaanderen.

Het volgende hoofdstuk gaat dieper in op de behandeling van AD(H)D. Het blijft lang stilstaan bij het gebruik van medicatie, maar heeft ook aandacht voor de psychosociale component van de behandeling. Van deze laatste is immers gebleken dat ze de resultaten van de medicamenteuze behandeling versterkt.

De ruggengraat van dit boek vind je in het vijfde hoofdstuk. Hierin krijgen de ouders concreet advies aan de hand van achttien verschillende opvoedingstips en concrete tips in verband met het aanleren van bepaalde vaardigheden. Het aanleren van gevoelsregulerende vaardigheden krijgt hierbinnen bijzondere aandacht.

In het zesde en laatste hoofdstuk bekijken de auteurs, naar analogie met het vijfde hoofdstuk, wat de school kan doen voor kinderen met AD(H)D.

Een herkenbaar en realistisch boek dat veel ouders van een kind met AD(H)D een hart onder de riem zal steken.

Eten is een natuurlijke reflex. Eten is vanzelfsprekend. Niemand zal dit betwijfelen. Toch moet je als ouder jouw kind helpen bij het ‘leren eten’. Omdat het veel meer is dan alleen maar het juiste voedsel krijgen op het juiste moment. Dit is het centrale idee achter dit boekje. De auteur, Julie Verfaillie, was lange tijd verbonden aan het universitair ziekenhuis in Leuven, waar ze in een multidisciplinair team kinderen met eetproblemen hielp. In dit boekje geeft ze vanuit haar ervaring een antwoord op heel wat vragen over het eten en eetproblemen bij kinderen.

Het boekje is opgesplitst in drie grote delen. In het eerste deel gaat de auteur dieper in op het ‘leren eten’. Al snel is het duidelijk dat het hier over veel meer gaat dan over het naar de mond brengen, kauwen en doorslikken van voedsel. ‘Leren eten’ heeft ook te maken met:

• het leren voelen wanneer men honger heeft;
• het leren voelen wanneer men voldaan is;
• het aanleren van eettechnieken;
• het leren eten van gezonde dingen;
• het leren genieten van eten.

Tijdens het lezen van dit eerste deel krijg je als ouder en passant een heleboel tips en wetenswaardigheden mee. Zo leer je bijvoorbeeld dat je kinderen niet tussen de maaltijden door mag voederen omdat ze zo niet leren herkennen wanneer ze honger hebben. Of wat je als ouder moet dan als jouw kind zich verslikt. De inhoud van dit eerste deel vat de auteur samen in vijf spelregels voor het ‘leren eten’, die tegelijkertijd vijf vuistregels zijn voor de ouders.

In het tweede deel overloopt Julie Verfaillie per leeftijd de verschillende (eet)reflexen en ontwikkelingen die kinderen in staat stellen om nieuwe eetvaardigheden te leren. De informatie uit dit hoofdstuk brengt ze op blz. 98 en 99 van dit boek samen in een tabel waarin ze per leeftijd aangeeft:

• welke eetvaardigheden het kind bezit;
• in welke mate het zelfstandig kan eten;
• welke voedseltexturen het aankan.

In het derde en laatste deel gaat de auteur dieper in op een aantal mogelijke voedingsproblemen en hoe ouders daar het beste mee kunnen omgaan. Let wel: het gaat hier niet over eetstoornissen in de enge zin van het woord, wel over problemen zoals:

• onvoldoende eten;
• selectief eten;
• geen brokjes willen eten;
• niet zelfstandig eten.

Net zoals de andere boekjes in de reeks Help Kids van de uitgeverij is dit een zeer toegankelijk boekje voor ouders dat echter ook voor beroepsmensen nuttig kan zijn in die situaties waarin opvoedingsondersteuning nodig is.

Hoogbegaafde kinderen maken een heel snelle cognitieve ontwikkeling door die vaak ver voorloopt op de ontwikkeling op andere domeinen. Dit zorgt bij hen voor gevoelens van irritatie en onzekerheid. Hierdoor voelen velen onder hen zich al vanaf de kleuterjaren niet goed in hun sas. Ouders en leerkrachten die hen begrijpen en om hen geven kunnen op dat moment veel voor hen betekenen. Op voorwaarde dat ze zich bewust zijn van hun specifieke behoeften en hen actief begeleiden. Volgens de auteurs is het belangrijk dat deze begeleiding zelfs voor de leeftijd van 4 of 5 jaar start.

De auteurs brengen in het eerste hoofdstuk de specifieke begeleidingsbehoeften van hoogbegaafde kinderen en jongeren in kaart. Deze situeren zich op verschillende domeinen:

• behoefte aan begrip en aanvaarding;
• nood aan respect voor hun individualiteit;
• behoefte aan stimulering en aanmoediging;
• nood aan een luisterend oor;
• behoefte aan troost;
• nood aan een vaste en consequente disciplinering;
• behoefte aan diplomatiek inzicht van hun ouders;
• een flinke portie gezond verstand bij hun ouders.

Ze werken elk van deze noden en behoeften uit en geven duidelijk aan waarom dit belangrijk is. Concrete uitspraken van hoogbegaafde kinderen en jongeren illustreren dit. De aandachtige lezer zal er zich snel bewust van zijn dat daarmee de specifieke kenmerken van hoogbegaafde kinderen en jongeren nog eens de revue passeren. Dit hoofdstuk kun je dan ook lezen als een minicursus over hoogbegaafdheid.

In het tweede hoofdstuk lijsten de auteurs een aantal dingen op die je best niet doet bij de begeleiding van hoogbegaafde kinderen en jongeren. Het zijn er vijfentwintig. Om jullie een voorsmaakje te geven, lijst ik er willekeurig een vijftal op:

• Spreek nooit negatief over school of CLB in aanwezigheid van je kind;
• Vergelijk je kind niet met anderen;
• Vermijd dooddoeners;
• Zit je kind niet voortdurend op de hielen, geef het voldoende vrijheid;
• Beslis niet over je kind, maar samen met je kind.

De auteurs leggen steeds uit waarom je iets beter kunt laten. Daarbij richten ze zich niet alleen op het welzijn van het kind, maar ook op dat van zijn ouders en/of opvoeders.

Wat je eigenlijk wel moet doen om de persoonlijkheidsontwikkeling van hoogbegaafde kinderen en jongeren te stimuleren en begeleiden, vind je in het derde hoofdstuk. Dit laat zich hier niet samenvatten. Voor mij is dit, samen met het vijfde hoofdstuk, de ruggengraat van het boek. Bovendien slagen de auteurs er in alles heel herkenbaar weer te geven.

Het vierde hoofdstuk bevat een selectie van 40 vragen die ouders over hun hoogbegaafde kind of jongere gesteld hebben en de antwoorden daarop. De vragen zijn zo gekozen dat ze de inhoud van de andere hoofdstukken niet overlappen maar aanvullen.

In het vijfde hoofdstuk behandelen de auteurs enkele specifieke vraagstukken uit de sociaal-emotionele ontwikkeling van hoogbegaafde kinderen. Aan bod komen onder andere:

• beloning, straf en aanmoediging;
• pedagogische tact;
• zelfvertrouwen;
• overgevoeligheid voor demotivatie;
• hoogbegaafdheid en puberteit;
• de symbiotische relatie.

Vooral het stuk over de symbiotische relatie bevat een aantal belangrijke inzichten en aanbevelingen.

Als - en dat bedoel ik zeker niet negatief - hoogbegaafde kinderen en jongeren personen zijn "met een handleiding", dan kun je deze handleiding zeker vinden onder de vorm van dit boek. Een aanrader voor ouders, leerkrachten en ieder ander die te maken krijgt met hoogbegaafde kinderen en jongeren.