BOEKetje onderwijs

Wat is een goede les? Dit is een vraag die in het onderwijs, ongeacht het niveau, voortdurend brandend actueel (moet) zijn. Samengevat komt het hierop neer: goed onderwijs bestaat uit de juiste mengeling van vier belangrijke onderwijsfactoren. Deze factoren zijn:

• het kiezen van de juiste onderwijsstrategie;
• het goed pedagogisch handelen;
• het klassenmanagement;
• het afstemmen van het onderwijsaanbod op de specifieke onderwijsbehoeften van de leerlingen.

Zoals steeds is het geheel hier meer dan de som van alle delen. Het kreeg zelfs een eigen naam mee: opbrengstgericht werken.

Zoals we dat van hem gewoon zijn, ging Marzano in de internationale vakliteratuur op zoek naar methoden waarvan wetenschappelijk werd vastgesteld dat ze garant staan voor een goede les. Heel belangrijk daarbij is – maar dat wisten we al vanuit andere werken van Marzano – dat naast die goede methoden (de wetenschap) ook het vakmanschap van de leerkracht (de kunst) zeer belangrijk is.

Maar wat is nu een goede les? Marzano lost deze vraag op door een antwoord op tien vragen te geven:

• Hoe stel ik leerdoelen vast en communiceer ik deze, houd ik vorderingen van leerlingen bij en vier ik successen?
• Hoe laat ik leerlingen omgaan met nieuwe kennis?
• Hoe laat ik leerlingen oefenen en hun begrip van nieuwe kennis verdiepen?
• Hoe laat ik leerlingen hypothesen opstellen over nieuwe kennis en deze toetsen?
• Hoe krijg ik betrokken leerlingen?
• Hoe stel ik regels en routines op én hoe handhaaf ik deze?
• Hoe herken en erken ik de naleving en het gebrek aan naleving van regels en routines?
• Hoe bouw en onderhoud ik een goede relatie met leerlingen?
• Hoe communiceer ik hoge verwachtingen voor alle leerlingen?
• Hoe ontwikkel ik goede lessen binnen een samenhangend geheel?

Marzano beantwoordt elke vraag in dezelfde zeven stappen:

• Elke vraag start met een lijst van Trefwoorden die de inhoud van het antwoord weerspiegelen;
• Het onderdeel De praktijk vat vooraf de verschillende stappen samen die je moet zetten als je het antwoord op de vraag in de eigen klas wil toepassen;
• In de rubriek In de klas krijg je een uitgewerkt praktijkvoorbeeld;
• De onderzoeksgegevens die betrekking hebben op de gestelde vraag vind je terug in het onderdeel Onderzoek en theorie.
• De te nemen Actiestappen vind je uitgewerkt in de gelijknamige rubriek;
• De Samenvatting zet alle elementen van het antwoord nog eens beknopt op een rijtje;
• De rubriek Verder lezen geeft enkele bronnen met meer informatie aan.

Lees zeker ook altijd de virtuele gele kleefnotities die in de marge staan en de praktijkvoorbeeldjes op de oranje achtergrond. Zij geven aan het boek nog een extra dimensie.

Net zoals de andere boeken van Marzano is dit werk een onontbeerlijk naslagwerk voor iedereen die de kwaliteit van het onderwijs wil verbeteren. Een aanrader voor zowel de leerkrachten als de onderwijsbegeleiders, ongeacht of ze dichtbij bij de leerlingen staan of niet.

De educatieve uitgaven van Bazalt worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.

Uit Wat werkt op school van Robert Marzano leerden we dat er op het niveau van de leerkracht drie factoren zijn die de leerprestaties van leerlingen bevorderen:

• de didactische aanpak;
• het pedagogisch handelen en het klassenmanagement;
• de sturing en het herontwerpen van het programma.

Dit boek staat helemaal in het teken van de tweede factor op leerkrachtenniveau.

Uit de meta-analyse van het wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat er 4 belangrijke componenten bestaan die storend gedrag van de leerlingen gevoelig verminderen:

• de mentale instelling van de leraar;
• de manier van omgaan met storend gedrag;
• de relatie tussen leraar en leerling;
• het gebruik van regels en routines.

Die vermindering kan geobjectiveerd worden in een percentage:

Het spreekt vanzelf dat het gecombineerd gebruiken van deze strategieën resulteert in een nog grotere afname van het storend gedrag van de leerlingen. Wat echter niet betekent dat men de percentages uit de bovenstaande tabel zonder meer kan optellen. Maar dat had je na een eenvoudig rekensommetje (131 %) natuurlijk al door.

In het eerste hoofdstuk onderschrijft Marzano nog maar eens één van de uitgangspunten van het handelingsgericht samenwerken zoals Noëlle Pameijer het formuleert: de leerkracht doet er toe! Daarnaast geeft hij een korte geschiedenis van het onderzoek naar het pedagogische handelen en het klassenmanagement. Hij geeft eveneens een woord uitleg bij zijn meta-analyse van de bovenstaande componenten. Om te eindigen met een zeer positieve boodschap: goede klassenmanagers worden niet geboren, ze kunnen redelijk vlug gemaakt worden. En ook deze stelling is evidence-based!

De vier beschreven componenten komen in de hoofdstukken 2 tot en met 5 ruim aan bod. Marzano be-handelt per hoofdstuk één component en doet dit steeds op dezelfde manier. Eerst bespreekt hij de theorie en de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek, om daarna enkele Engelstalige programma’s te presenteren. Het is de verdienste van de Nederlandse uitgeverij Bazalt dat dit telkens aangevuld wordt met een voorstelling van Nederlandse programma’s. Vervolgens formuleert Marzano enkele actiestappen die de leerkracht kan ondernemen. Elk hoofdstuk sluit hij af met een zeer kernachtige samenvatting.

Maar dat is niet alles. Marzano besteedt ook aandacht aan de verantwoordelijkheid van de leerlingen. Het kernwoord hier is zelfdiscipline. Ook hier steunt hij zich op de theorie en de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek. Laat het duidelijk zijn: het aanleren van eigen verantwoordelijkheid bij de leerlingen is een krachtig middel maar vraagt dat de leerkracht bereid is om:

• een persoonlijke relatie met de leerlingen op te bouwen die verder gaat dan de noodzakelijke omgang voor zuiver onderwijskundige doeleinden;
• buiten schooltijd contacten met ouders en leerlingen te onderhouden, zonder daarvoor financieel beloond te worden;
• om te gaan met soms ingewikkelde problemen zonder daarvoor opgeleid te zijn;
• desgevallend het hoofd te bieden aan tegenstand van de schoolleiding;
• om te gaan met weerstand of frustratie bij de leerling, zijn familie of andere betrokkenen.

Ook hier worden een aantal programma’s en actiestappen voorgesteld. En volgt er een kernachtig besluit.

In het zevende hoofdstuk benadrukt Marzano dat het begin van het schooljaar zeer belangrijk is op het vlak van een goed klassenmanagement. Hij levert enkele actiestappen aan die iedere (beginnende) leerkracht best ter harte neemt. In het achtste en laatste hoofdstuk toont hij aan dat naast het klassenmanagement ook het schoolbreed management een belangrijke rol speelt. En dat ze beiden in een symbiotische relatie tot elkaar staan.

Opnieuw een standaardwerk!

De educatieve uitgaven van Bazalt worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.