BOEKetje onderwijs

Pesten is een hardnekkig probleem. Overal waar mensen samen zijn, kan het plots de kop op steken. De laatste decennia kwam men er achter dat het een fenomeen is dat men actief moet aanpakken en zoveel mogelijk moet voorkomen. Het richt immers onherstelbare schade aan bij de persoon die gepest wordt. Niet dat er nu meer gepest wordt dan vroeger. Het is alleen meer herkenbaar en bespreekbaar geworden. Daarenboven heeft men er veel meer inzicht in gekregen, waardoor een en ander beter aangepakt kan worden. Ook in het onderwijs.

Leesweb vzw draagt hiertoe zijn steentje bij door een keuzelijst van boeken uit te brengen voor kleuters en kinderen tot 12 jaar waarin pesten als thema centraal staat. Omdat de auteurs er van overtuigd zijn dat het lezen van een passend boek rond pesten in de klas of thuis een positief gevolg kan hebben voor iedereen die erbij betrokken is. Een goed boek rond pesten houdt de lezers als het ware een spiegel voor, die hen duidelijk hun rol en/of hun aandeel in het fenomeen pesten laat zien. Of je nu pester, gepeste of toeschouwer bent, een goed boek spreekt je aan in jouw rol. Het biedt je eventueel ook een handelingsalternatief.

In de keuzelijst verzamelden de auteurs een zeventigtal titels waarin pesten aan bod komt. Naast het opstellen van een lijst van kinder- en jeugdboeken hadden ze ook aandacht voor het louter informatieve en psycho-educatieve boek. Bij elke titel vind je een uitgebreide beschrijving van de inhoud. Op die manier krijg je als leerkracht een idee of een boek bruikbaar is in jouw concrete situatie. Bij een aantal titels vind je bovendien tips om een en ander nog beter bespreekbaar te maken.

Om het opzoeken van een passend boek nog gemakkelijker te maken, hebben de auteurs achteraan een auteurs- en een titelregister opgenomen. Bovendien zijn de boeken geordend in vier hoofdstukken:

• Boeken voor kleuters;
• Boeken voor leerlingen uit de eerste graad lager onderwijs;
• Boeken voor leerlingen uit de tweede graad lager onderwijs;
• Boeken voor leerlingen uit de derde graad lager onderwijs;
• Informatieve boeken.

Een keuzelijst die in de leerkrachtenbibliotheek van de school niet mag ontbreken.

Sommige kinderen zijn niet echt sociaal vaardig. Dat is een vaststelling die iedereen zal beamen. Zij hebben dan een duwtje in de rug nodig. Zoals de kinderen die bij Anne Kooijman een sociale vaardigheidstraining kwamen volgen. Binnen deze training werd het kwartetspel De Coole Kikker geboren. Een spelelement als katalysator voor het aanleren van en nadenken over vaardigheden die je nodig hebt bij de volgende situaties.

• Hoe leer je iemand snel kennen? (Handige Harry)
• Hoe krijg je vrienden? (Vriendelijke Vriend)
• Hoe werk je goed samen? (Goede Gasten)
• Samenspelen en onderhandelen. (Spelende Spetters)
• Hoe vraag je of je mee mag spelen? (Moedige Makkers)
• Wat doe je als je uitgescholden wordt? (Scheldende Schoffies)
• Wat doe je als een kind gepest wordt? (Laffe Lefgozers)
• Wat doe je als iemand buitengesloten wordt? (Helpende Hand)
• Pesten. (Coole Kikker)

De bedoeling van het spel is om zoveel mogelijk van de 9 kwartetten te verzamelen. Tijdens het spel kan er over de uitspraken die op de kaarten staat gediscussieerd worden. Wat niet wegneemt dat er ook gewoon gekwartet kan worden.

Het boek Kinderen en sociale vaardigheden is geschreven voor de ouders. De hoofdstukken in het boek sluiten telkens aan op een van de negen thema’s van het kwartetspel. Elk hoofdstuk heeft praktische informatie over de desbetreffende sociale vaardigheid. Verwacht hier dus geen theoretische uiteenzetting. Wat ouders wel krijgen is een toelichting op de verschillende situaties en heel concrete en zeer realistische tips om hun kind te stimuleren en te ondersteunen. Ik geef een voorbeeld dat je kunt vinden bij het thema Hoe vraag je of je mee mag spelen?

Vergroot de frustratietolerantie van de kinderen door niet iedere teleurstelling op hun pad weg te poetsen. Veel kinderen zijn zo gewend aan een gemakkelijk leventje zonder veel frustraties, dat ze op de basisschool verbijsterd en gefrustreerd raken door het normale dagelijkse leven vol kleine teleurstellingen. Een paradijselijke situatie is helaas niet conform de realiteit. Van jongs af aan moeten kinderen dus ook leren omgaan met teleurstellingen.

Het boek is, wat mij betreft, verplichte literatuur voor iedereen die met het kwartet aan de slag wil! Neem zeker ook eens een kijkje op www.decoolekikker.nl.

De materialen van De Coole Kikker zijn allemaal ook te verkrijgen via uitgeverij Pica. Zij stelden mij het boek met kwartet ter beschikking. Waarvoor dank!

Wil je weten waarvoor kinderen en jongeren naar de Kinder- en Jongerentelefoon bellen? Lees dan Omdat ze het waard zijn. Dit boek bevat enkele van hun anonieme en moedig vertelde verhalen. De auteur liet hen zelf aan het woord, waardoor de werking van de Kinder- en Jongerentelefoon heel concreet tot leven komt.

Vergis je niet. Dit is niet zomaar een verhalenbundel. Elk verhaal is een persoonlijke getuigenis. Daarom is het kleine briefje dat bij het boek zit geen overbodige luxe. Ik citeer:

Een verhaal uit dit boek kan soms heel beklijvend zijn omdat je ofwel zelf in zo'n situatie zit, omdat je ook iets ergs hebt meegemaakt of gewoon omdat je een gevoelig iemand bent. Word je triest van een verhaal of voelt het verhaal beklijvend aan (alsof het aan je vel blijft plakken) en kan je er moeilijk afstand van nemen, dan raden we je aan het boek een tijd opzij te leggen. Dat is niet flauw of zwak. Wij noemen dit 'zorgen voor jezelf'. Je zal merken dat, wanneer het beter gaat, je het boek vanzelf weer opneemt om verder te lezen.

Waarover deze verhalen dan wel gaan? Over thema's zoals angst, depressie, echtscheiding, pesten, verliefdheid en zelfverwonding. Je begrijpt meteen waarom de waarschuwing in dit boekje bijgesloten is. Het is trouwens niet de bedoeling dat je deze verhalen vrijblijvend leest. Om dat te vermijden heeft de auteur doorheen het boek voor een vijftal 'verwerkingsopdrachten' gezorgd:

• Doener: zet aan tot actie
• Denker: zet aan tot (zelf)reflectie
• Durver: daagt de lezer uit om op zoek te gaan naar de best mogelijke manier om iets aan iemand duidelijk te maken.
• Wist je dat: geeft enkele speciale weetjes
• Slip of de tong: helpt elke durver op weg naar de best mogelijke manier om iets te zeggen

Dit boek kan helpen om deze thema's in een klas bespreekbaar te maken. Daarvoor heeft men twee reeksen lessen ontwikkeld (voor de 3e graad basisonderwijs en voor de 1e graad secundair onderwijs) die je gratis kunt afhalen van http://www.kjt.org/omdatzehetwaardzijn. Men heeft er bewust voor gekozen om deze lessenreeksen niet te laten gaan over de hierboven vermelde thema's, maar wel over de gemeenschappelijke deler ervan, de weerbaarheid van het kind of de jongere. Een absolute aanrader!

Het boek is ook te verkrijgen bij uitgeverij Abimo.

Er zijn heel wat Nederlandstalige boeken op de markt over pesten. In veel van deze boeken benadrukt men het belang van een pestprotocol. Soms geeft men een voorbeeld van een dergelijk protocol, vaak ook niet.

Voor de school die op zoek is naar een uitgewerkt protocol als voorbeeld of basistekst, is deze publicatie van uitgeverij Eduforce een aanrader. Omdat iemand die met beide voeten in de praktijk van het basis-onderwijs staat, ze schreef. Bij de uitwerking van zijn pestprotocol raadpleegde Cees de Groot onder andere het werk van de Vlaamse Gie Deboutte en de Nederlandse Luc Koning.

Het pestprotocol is gebruiksklaar. Je kunt er onmiddellijk mee aan de slag. Het bevat zes belangrijke onderdelen, in het bijzonder:

• Een uitgeschreven visie en de verantwoording waarom men voor een protocol kiest.
• Een katern met achtergrondinformatie die het verschil tussen pesten en plagen uitvoerig toelicht, de kenmerken van de pester en de gepeste op een rijtje zet en de leerkrachten attent maakt op de signalen bij de pester en de gepeste.
• Een katern over de preventie van pesten. Hierin beschrijft de auteur op welke manier de school kan werken aan het voorkomen van pestgedrag.
• Een katern over het optreden in situaties waarin pestgedrag optreedt. Een stappenplan toont de lezer de weg doorheen een mogelijke procedure.
• Een overzicht van gedragsregels die in een groep of klas kunnen gehanteerd worden.
• Een overzicht van maatregelen die de school kan nemen als de (leden van) de groep of klas de gedragsregels niet opvolgen.

In het zevende onderdeel beschrijft de auteur heel summier de veranderingsplannen van zijn eigen school. Het achtste deeltje bevat een overzicht van bronnen en materialen die hij bij dit protocol aanbeveelt.

In dit werkboekje van Astrid Tulleners kunnen we al meteen twee grote delen onderscheiden. De cesuur ligt hierbij tussen het vijfde en zesde hoofdstuk.

In het eerste hoofdstuk gaat het kind aan de hand van concrete opdrachten op zoek naar zichzelf. Wie is hij? Wat vindt hij over zichzelf? Wat vinden anderen over hem? Een toch wel heel belangrijke oefening ligt eveneens in dit hoofdstuk besloten. Het kind moet een roos tekenen waarin het zelf centraal staat. Daar moet het nog drie cirkels rond tekenen waarin het de personen die rond hem staan (van heel dichtbij naar eerder veraf) een plaats geeft. Op deze manier brengt het kind voor zichzelf in kaart op welke mensen hij eventueel beroep kan doen.

Het tweede hoofdstuk gaat in op de manieren waarop een kind gepest wordt. Daarbij komt ook het verschil tussen plagen en pesten aan bod. Aan de hand van heel gerichte vragen en opdrachten brengt het kind zijn pestprobleem in kaart. De volgende manieren waarop iemand kan gepest worden komen aan bod:

• uitsluiten
• chanteren
• pesten via het Internet

Er is eveneens aandacht voor de plaatsen waarop het kind zich veilig voelt voor het pesten en plaatsen waar het kind zich onveilig voelt.

Hoofdstuk drie gaat op zoek naar de redenen waarom iemand gepest wordt. Hoofdstuk vier doet de lezer nadenken over de personen die bij het pesten betrokken zijn: de pesters, de meelopers en de kijkers. Hoofdstuk vijf brengt de gevolgen van pesten in beeld.

Hoofdstuk zes laat de lezer kennismaken met en nadenken over manieren om het pesten aan te pakken. Het is meteen ook het grootste hoofdstuk. Dit komt aan bod:

• hulp vragen aan een volwassene
• hulp vragen aan kinderen
• manieren om het pestprobleem op school bespreekbaar te maken
• dingen die het gepeste kind zelf kan doen

In het zevende en laatste hoofdstuk moet het kind de complimentjes die het krijgt verzamelen.

Met dit werkboekje kunnen kinderen aan de hand van gerichte vragen en opdrachten opschrijven en tekenen wat pesten met ze doet en hoe ze het kunnen aanpakken. Stapsgewijze worden de verschillende inhouden in een concrete en directe taal overgedragen. Er is heel wat ruimte voor zelfreflectie. Dit betekent echter dat jongere kinderen moeten kunnen beroep doen op een volwassen coach die hen daarbij helpt.

Ouders, leerkrachten en hulpverleners kunnen dit werkboekje echter ook gebruiken bij de begeleiding van gepeste kinderen of bij het bespreekbaar maken van het probleem in de klas. Ik en pesten is veel meer dan zo maar een nieuw boekje over het probleem van het pesten.

De boeken van uitgeverij Ninõ worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.