BOEKetje onderwijs

Na het succes van de opzoekboekjes rekenen en spellen voor het basisonderwijs, is er nu ook het opzoekboekje wiskunde voor het voortgezet onderwijs. Braams & Partners hebben dit in samenwerking met Remedial Teaching Amersfoort samengesteld. Met als doelgroep jongeren met automatiserings- en/of rekenproblemen, kan dit opzoekboekje ook voor Vlaamse leerlingen een grote hulp zijn. Nagenoeg alle kaartjes bevatten leerstof die in het Vlaamse onderwijs ook aan bod komt. Vanzelfsprekend zal men, al naargelang de richting, het aantal fiches moeten aanpassen.

De auteurs hebben de wiskundige inhouden ondergebracht in vijf verschillende categorieën. We geven ter oriëntatie een overzicht van deze categorieën met enkele voorbeelden. Hierdoor is de bruikbaarheid voor Vlaanderen meteen bewezen:

• Basisvaardigheden(fiches met blauwe rand):
  • breuken;
  • negatieve getallen;
  • assenstelsel en coördinaten;
  • …
• Algebra(fiches met paarse rand):
  • voorrangsregels;
  • haakjes wegwerken;
  • ontbinden in factoren;
  • …
• Verbanden(fiches met groene rand):
  • lineair verband;
  • wadratisch verband;
  • exponentieel verband;
  • …
• Meetkunde(fiches met gele rand):
  • inhoud berekenen van ruimtefiguren;
  • stelling van Pythagoras;
  • hoek berekenen met sinus/cosinus/tangens;
  • …
• Statistiek(fiches met oranje rand):
  • gemiddelde, modus, mediaan;
  • kansen berekenen;
  • frequentietabel aflezen;
  • …

Bij het ontwikkelen van de fiches gingen de auteurs uit van verschillende didactische principes die in de praktijk goed bleken te werken. Dat lees je op www.opzoekboekje.nl. Zo kozen ze, waar mogelijk, voor meer universele oplossingsstrategieën zodat zoveel mogelijk somtypen met dezelfde methode kunnen opgelost worden. Deze keuze zorgt onder meer voor een enorme ontlasting van het werkgeheugen van de leerling. Dit levert alleen maar voordelen op. Daarnaast zijn er een aantal stappenplannen voorzien voor veel voorkomende wiskundetaken. Zij moeten de overgang van mechanisch naar inzichtelijk rekenen vergemakkelijken. Ze hebben tegelijk ook een belangrijke meerwaarde: door ze te verinnerlijken kan de leerling zichzelf aansturen. Een derde kwaliteit van deze fiches is hun sobere maar duidelijke opmaak met een heel mooi evenwicht tussen tekst, afbeeldingen en formules. Hierdoor hebben ze een grote leesbaarheid.

Niet aarzelen: gebruiken!

Ze bestaan voor rekenen, spellen en vreemde talen. Ze hebben hetzelfde doel. De leerlingen die het nodig hebben, ondersteunen bij hun moeizame leerproces. Ze zijn vaak het resultaat van de inspanningen van echte zorg(ende)leerkrachten. Ze heten 'onthoudboekje', 'formularium' of 'opzoekboekje'. Ik zag ze in alle maten en kleuren. Sommige zelfs in boekvorm.

Tom Braams is een expert op het vlak van diagnose en behandeling van leerproblemen. Hij is auteur van verschillende boeken. Samen met Annemie Desoete schreef hij Kinderen met dyscalculie. Hij stelde met zijn medewerkers een opzoekboekje voor rekenen op. Een op-zoekboekje om 'U' tegen te zeggen. Omdat het ontstond vanuit de expertise van de diagnostische en remediëringspraktijk van Braams&Partners. Niet in het minst omdat je de fiches uit het opzoekboekje kunt gebruiken naast elke rekenmethode.

Als gebruiker bepaal je zelf welke fiches je een leerling geeft. Je hebt een zeer ruime keuze. De fiches zijn ondergebracht in vijf categorieën. Deze herken je gemakkelijk aan de gekleurde rand:

• Algemeen rekenen
• Breuken, komma's en procenten
• Geld
• Meten
• Tijd en kalender

Onder de rubriek Algemeen rekenen vind je onder andere de splitsingen tot 10, de tafels van vermenigvuldiging, het cijferrekenen en elementen uit de getalkennis terug. De andere spreken voor zich.

Waarom ik voor deze fiches val? Omwille van de logische en coherente opbouw van elke rubriek. Ook omwille van het goede evenwicht in het gebruik van afbeeldingen en geschreven taal. Maar vooral omwille van:

• de geïntegreerde aanpak van breuken, kommagetallen en procenten;
• de specifieke en concrete aanpak van het metend rekenen. De nadruk ligt duidelijk op het functionele. De oriëntatie van de leerlingen op lengtematen, oppervlaktematen, inhoudsmaten en weegmaten staat voorop. Alle maten zijn heel concreet en verankerd in het dagelijkse leven van de kinderen;
• de zeer aantrekkelijke en tegelijk functionele vormgeving;
• het verduidelijken van het gebruik van de rekenmachine waar toepasselijk.

Naast het gebruik in de remediëring vind ik ze ook uitermate geschikt als vast hulpmiddel voor de leerlingen uit het beroepssecundair onderwijs.

Dit is een Nederlands product. Dit betekent dat er bij het cijferen enkele verschillen zijn in de notatiewijze. Vooral deze van het cijferend delen is volledig anders dan in Vlaanderen. Dit gaat echter maar over één fiche. En kan dus nauwelijks een bezwaar zijn. Bij de andere bewerkingen staat het bewerkingsteken rechts in plaats van links. Iets wat je eenvoudig kunt aanpassen. Voor de tafels zit het verschil in het feit dat ze niet stoppen bij 10 x, maar doorgaan tot 12 x. Hier valt bij zwakke rekenaars zeker iets voor te zeggen.

Van de website www.opzoekboekje.nl kun je een toelichting bij elke fiche afhalen. Zo heb je meteen ook een overzicht van de inhoud van alle fiches.

Een absolute aanrader!

Deze brochure bestaat uit twee delen. In het eerste deel beschrijft de werkgroep de plaats die de diagnostiek van rekenstoornissen inneemt binnen de multidisciplinaire aanpak van de Centra voor Ambulante Revalidatie. Het beschrijft eveneens het diagnostisch proces van de Centra voor Ambulante Revalidatie.

In het tweede deel heeft de werkgroep per leeftijdsgroep een overzicht gemaakt van de rekentests. Dit overzicht valt uiteen in tests die wel en tests die geen percentielscore 3 hebben. Van elke test geeft men...

• de naam.
• de volledige referentie.
• aan op welk domein de test betrekking heeft:
• voor het kleuteronderwijs zijn dat:
  • tellen
  • actieve rekentaal
  • passieve rekentaal
  • seriatie
  • classificatie
  • hoeveelheidvergelijkingen
  • visueel ruimtelijk evalueren
• voor het lager onderwijs zijn dat:
  • prenumerische vaardigheden
  • getallenkennis
  • temporekenen
  • bewerkingen hoofdrekenen
  • toepassingen
  • meten rekenen - meetkunde

Dit alles geeft de werkgroep weer in een zeer overzichtelijke tabelvorm. Hierdoor kan de geïnteresseerde lezer de brochure snel en doelgericht doorzoeken.

De Sig-intervisiewerkgroep Rekenstoornissen leverde met deze brochure een mooi werk af.

Tot nu toe was er te weinig aangepast remediëringsmateriaal voor kinderen en jongeren van 9 tot 13 jaar met basale rekenproblemen. Hiermee bedoelen we problemen met de rekenvoorwaarden en/of de basisbewerkingen. Met het pakket Tellend Bankieren kwam daar recent verandering in. De auteurs gingen er terecht van uit dat de leerkrachten nood hadden aan uitgewerkte lessen in het basale rekenen.

Deze map werd niet lukraak samengesteld. De werkwijze uit de map is gebaseerd op het standaardwerk Rekenproblemen en dyscalculie (Ruijssenaars, van Luit & van Lieshout). Centraal staat de kwaliteit van de (directie) instructie. En de eigen praktijkervaringen van de auteurs. Wie de uitgebreide literatuurlijst bekijkt, merkt meteen dat de ideeën van de leerpsychologie nadrukkelijk aanwezig zijn.

Geldrekenen is het centrale thema van deze map. Vanuit de vaststelling dat geld een uitstekend middel is om kinderen en jongeren voor het rekenen te motiveren. Daarnaast richt de aanpak zich niet alleen op de zwakke maar ook op de positieve kanten van de leerlingen. Deze neemt men allemaal mee in het remediëringsproces.

Na het eerste hoofdstuk met daarin de achtergrond van deze benadering, vallen er twee grote delen in de map te onderscheiden. In het eerste deel staan de rekenvoorwaarden centraal. De auteurs werkten een getalbegriptoets uit voor oudere leerlingen. Deze toets is niet genormeerd, maar heeft de bedoeling om een goed zicht te krijgen op de leemten in het getalbegrip van de leerling. Op basis van de resultaten op deze toets en vooral ook op basis van de gerichte observaties door de begeleider, kan men aan de hand van het bijgevoegde programma tekorten aanvullen. Zijn de rekenvoorwaarden wel gekend, dan kan men de leerling nog beter op de basisbewerkingen voorbereiden door het trainingsprogramma rond tellen met hem door te nemen.

Het tweede deel bestaat uit een eerste hoofdstuk over het optellen en aftrekken en een tweede over het vermenigvuldigen en delen. Het zou het werk van de auteurs onrecht aan doen om de zeer gestructureerde en originele aanpak hier uit te doeken te doen. Een gevalsbespreking sluit deze map af.

Bij de map kun je ook een Cd-rom krijgen met daarop een programma om de tafels van vermenigvuldiging te automatiseren. Ik raad iedereen aan deze ook aan te schaffen. Omdat het programma zo helemaal anders is dan de andere programma's die hetzelfde beogen. Dit programma heeft het Connectionisme als achtergrond. Deze theorie kijkt tegen het automatiseren van de tafels van vermenigvuldiging aan als het leggen van verbindingen tussen knopen in de hersenen. Om er zeker van te zijn dat de leerlingen de werkwijze van de auteurs volgen, moet dit programma individueel en onder begeleiding doorgenomen worden.

Tellend Bankieren is een goed doordacht geheel. Het is materiaal dat bedoeld is voor de bovenbouw van de basisschool of de beroepsleerjaren (1B en BVL) van de middenscholen voor het secundair onderwijs. Door het rekenen met geld als centrale thema te gebruiken, wordt het functionele van het rekenen zeer sterk benadrukt. Dit kan zeer motiverend werken voor kinderen en jongeren die omwille van de eigen moeilijkheden vervreemd zijn van het "rekenen om te rekenen". Door de concreet uitgeschreven lessen kan het programma zowel door jonge, beginnende leerkrachten als ervaren rotten in het vak als vanzelf toegepast worden. Daarnaast zorgt de specifieke aanpak ervoor dat iedereen die er mee werkt spontaan gaat nadenken over de processen die bij het leren van de basale rekenvaardigheden een rol spelen. Hierdoor zullen ze ongetwijfeld nog taakgerichter gaan nadenken en hun lessen nog functioneler en motiverender maken.

Een programma dat een plaats in de orthotheek van elke basis- of middenschool verdient.

Milan in de Wereld zonder cijfers is een stripverhaal voor kinderen vanaf acht jaar, hun ouders en leerkrachten. Het legt op een eenvoudige manier uit wat rekenproblemen zijn en welke gevolgen deze kunnen hebben op sociaal en emotioneel vlak.

Tegelijk toont het op een zeer bevattelijke manier aan dat getallen een belangrijk en niet weg te cijferen onderdeel zijn van het leven in onze maatschappij. Wegvluchten voor het probleem helpt dus niet. Men moet het aanpakken. Ook dit wordt duidelijk in de strip: een kind met rekenproblemen of dyscalculie staat er niet alleen voor. Het kan geholpen worden.

In een uitgebreide bijlage geven de auteurs informatie voor ouders en leerkrachten van kinderen met rekenproblemen of dyscalculie. Ze doen dit op een genuanceerde en daardoor waardevolle manier; over dyscalculie is het laatste woord immers nog lang niet gezegd. Zo formuleren ze op een heel mooie manier de drie criteria om over dyscalculie te kunnen spreken: de achterstand moet ernstig en hardnekkig zijn en niet veroorzaakt door te weinig leerkansen.

In deze bijlage staan de auteurs verder nog stil bij de kenmerken van dyscalculie doorheen de basisschoolperiode en benadrukken ze het belang van een vroegtijdige opsporing. Ze bespreken ook welke mogelijkheden er zijn om het probleem aan te pakken. Tot slot geven ze een aantal concrete tips voor ouders en leerkrachten.

Milan in de Wereld zonder cijfers is een strip die kan gebruikt worden om aan kinderen uit de basisschool uit te leggen welk probleem ze hebben. Het verhaal zelf is heel herkenbaar geschreven. Daarnaast informeert het door zijn uitgebreide bijlage ouders en leerkrachten. Vooral voor ouders is deze bijlage zeer belangrijk, niet in het minst omdat ze hen in staat stelt om op veel vragen die hun kind kan hebben een passend antwoord te geven. Verder kan de strip gebruikt worden voor psycho-educatieve doeleinden.