2017.05.21

Hulpwaaier 1001 verborgen regels

Auteur: Natasja Hoogerheide
Titel: Hulpwaaier 1001 verborgen regels
Een schat aan tips, eyeopeners en energizers
Uitgeverij: Pica
Plaats: Huizen
Jaar: 2016
Pagina's: 196
ISBN-13: 978-94-91806-97-1
Prijs: € 14,95

1001 verborgen regels - een schat aan tips, eyeopeners en energizersMet 1001 verborgen regels heeft uitgeverij Pica zopas een nieuw deel toegevoegd aan haar indrukwekkende reeks hulpwaaiers. En het is niet zomaar een nieuw deel geworden. Waren de andere hulpwaaiers telkens van een hoogstaande kwaliteit, dan heeft 1001 verborgen regels de standaard nog hoger gezet. De aandachtige lezer van deze boekenblog zal ongetwijfeld meteen doorgehad hebben dat ik in het verleden reeds een boek en verschillende dagkalenders onder nagenoeg dezelfde titel, Verborgen regels, heb besproken. Deze hulpwaaier is als de sluitsteen van een zorgvuldig opgebouwde gewelf. Hij bundelt de expertise die in het boek en de verschillende dagkalenders aanwezig was en geeft ze een nieuwe dimensie. Want een samenvatting kun je 1001 verborgen regels niet noemen. De opzet is wel dezelfde gebleven: kinderen, jongeren en volwassenen die het moeilijk hebben om de sociale regels rondom zich aan te voelen of te ‘lezen’ (vb. kinderen en volwassen met adhd, een stoornis in het autismespectrum, het syndroom van Gilles de la Tourette), aan de hand van tips en informatie helpen om zich in hun sociale leven staande te houden.

De hulpwaaier organiseert de verschillende tips, eyeopeners en energizers rond de volgende thema’s:

  • Afspraken maken, inplannen en op tijd zijn
  • Naar de arts of hulpverlening
  • Badkamer, toilet en hygiëne
  • Boos, ruzie en gedoe
  • Eten en drinken, gezond én lekker!
  • Feestdagen en bijzondere dagen van januari tot en met december
  • Feestje
  • Grapjes, plagen en pesten
  • Huisdieren en andere dieren
  • Kleding, van ‘hip en modieus’ tot ‘wat een gedoe’
  • Iets (uit)lenen, hoe werkt dat eigenlijk?
  • Omgangsvormen, met elkaar omgaan en gedrag in sociale situaties
  • Opruimen, het kan handiger!
  • Overprikkeling, onderprikkeling en sensorische integratie, hoe werkt dat?
  • School
  • Slapen en logeren
  • Sociale media en internet (mediawijsheid)
  • Spelletjes en spelen, winnen en verliezen
  • Sporten
  • Spreekwoorden en gezegdes, best ingewikkeld!
  • Tijd
  • Vakantie!
  • Van alles wat, handige tips en tricks
  • Verkeer
  • Verliefd
  • Vriendschap
  • In de winkel
  • Energizers, nadenkers en fijne spreuken

De hulpwaaier spreekt de lezer consequent in de jij-vorm aan en gebruikt daarbij een zeer toegankelijke en eenduidige taal. Dit maakt hem ook bij kinderen uit het basisonderwijs zeer bruikbaar.

Heel bijzonder is dat deze hulpwaaier (aan dezelfde verkoopprijs) ook beschikbaar is in een zwart-witversie voor die kinderen en volwassenen die te veel geprikkeld zouden worden door de gekleurde versie. Als bewuste keuze van een uitgever kan dat tellen! Ook hier werd een nieuwe standaard gezet!

Om te besluiten citeer ik graag nog een van de ‘slimme spreuken’ uit deze hulpwaaier:

Stille hints spreken geen verstaanbare taal,
woorden die duidelijk zijn wel.

Een uitgave met een hart!

afdrukken

2017.05.06

Sociaal Denken

Auteur: Michelle Garcia Winner
Titel: Sociaal Denken
Tussen de sociale regels leren lezen
Uitgeverij: Pelckmans Pro
Plaats: Kalmthout
Jaar: 2017
Pagina's: 304
ISBN-13: 978-94-6337-018-9
Prijs: € 29,50

sociaal denken - tussen de regels leren lezen.pngNiet iedereen heeft het gemakkelijk om zijn sociale omgeving op de juiste manier te lezen en zich daarin te handhaven. En, laat ons eerlijk zijn, dat geldt niet alleen voor mensen met een stoornis in het autismespectrum. Je hebt immers ook ‘gewone’ mensen die niet altijd aanvoelen wat de geldende sociale regels zijn en zichzelf daardoor af en toe buitenspel zetten. Wie kinderen en jongeren tussen de tien en achttien jaar begeleidt, zal ongetwijfeld zeer enthousiast zijn over dit nieuwe boek dat uitgegeven is bij Pelckmans Pro. Alleen al het feit dat Peter Vermeulen van Autisme Centraal zich in zijn voorwoord bij de Nederlandstalige uitgave schaart achter het model van Michelle Garcia Winner, is een kwaliteitslabel op zich.

Voor mij valt het boek uiteen in twee virtuele delen. In het eerste deel gaat de auteur dieper in op het gedachtengoed dat achter haar begrip Sociaal denken schuilt. Ze gidst je door de belangrijkste concepten van haar model met als centrale elementen haar Sociaal-Leren-Boom en haar tweevoudig behandelingskader dat bestaat uit de vier stappen van perspectiefneming enerzijds en de vier communicatiestappen anderzijds. Tegelijk geeft ze ook heel duidelijk aan hoe je de werkbladen in dit boek moet gebruiken. Laat het maar meteen duidelijk zijn: wie deze werkbladen op de juiste manier wil gebruiken, moet goed op de hoogte zijn van het model en de visie erachter. Anders missen de werkbladen volledig hun doel.

Het tweede virtuele deel bestaat uit negen praktische hoofdstukken met daarin heel wat informatie en werkbladen die telkens gegroepeerd zijn rond een bepaald thema. Waar de eerste twee hoofdstukken zich nog voornamelijk richten tot de leerkracht – hij moet immers weten wat hij doet en waarom – ordenen de volgende hoofdstukken de werkbladen rond telkens een van de volgende categorieën:

  • Problemen oplossen;
  • Emoties;
  • Verschillende gezichtspunten;
  • Bazig en gemeen zijn;
  • Vriendschap;
  • Sociale en andere trucs;
  • Meedoen met de groep.

Laat je vooral niet misleiden door de term werkbladen! Het gaat hier wel degelijk over een soort van mini-lessen die je als leerkracht of begeleider aan de kinderen en jongeren geeft. Hen gewoon de werkblaadjes laten invullen heeft dus helemaal geen zin.

Een boek waarmee je heel wat kinderen en jongeren een heel eind op weg kunt helpen!

afdrukken

2017.02.04

SEL - Sociaal-emotioneel leren als basis

Auteur: Kees van Overveld
Titel: SEL
Sociaal-emotioneel leren als basis
Uitgeverij: Pica|Pelckmans Pro
Plaats: Huizen|Kalmthout
Jaar: 2017
Pagina's: 176
ISBN-13: 978-94-6337-020-2
Prijs: € 19,95

sel - sociaal-emotioneel leren als basisIk dacht dat Kees van Overveld met zijn Groepsplan gedrag voor het basis- en voortgezet onderwijs zijn Magnum Opus had geschreven. Niet dus. Met zijn nieuwste boek stelt hij mij in het ongelijk. Omdat dit boek hem zowel als zijn lezers raakt. Dit is immers geen boek van Kees, dit boek is Kees. Ik kreeg de kans om hem persoonlijk te leren kennen als een bijzonder mens: een warme, toegankelijke Nederlander die zijn kennis met zijn omgeving deelt vanuit een zachte, Vlaamse bescheidenheid. Deze warmte, toegankelijkheid, zachtheid en bescheidenheid vind je als lezer allemaal terug in SEL, Sociaal-emotioneel leren als basis. Het ademt Kees’ bezorgdheid uit dat het elk kind, elke jongere sociaal en emotioneel voor de wind mag gaan. Met dit boek heeft hij - hem kennende, onbewust en ongewild - een monument voor zichzelf opgericht.

SEL leert een kind omgaan met zichzelf en de ander. Het leert de eigen emoties en die van anderen begrijpen en ermee omgaan. Hierdoor werkt het ook preventief: wie in staat is om zichzelf in te leven in de ander, zal minder snel geneigd zijn om anderen te kwetsen of pijn te doen. SEL leert kinderen om hun conflicten op te lossen en om over hun eigen gedrag na te denken. Met andere woorden: het leert hen om hun relaties beter te onderhouden. Hierdoor zorgt het mee voor een positieve en veilige sfeer op school en kan het veel problemen, waaronder pesten, helpen voorkomen.

Het boek bestaat uit drie delen. In het eerste deel bespreekt Kees de geschiedenis en de theoretische achtergronden van het sociaal-emotioneel leren op school. Centraal staat voor mij hier de hiernavolgende definitie van SEL en de korte beschrijving van de 5 SEL-competenties.

Sociaal-emotioneel leren (SEL) is het proces waarbij leerlingen noodzakelijke kennis, attituden en vaardigheden verwerven en toepassen, teneinde beter te worden in het omgaan met zichzelf en de ander (blz.20).

Het gaat dus verder dan de spontane ontwikkeling van het kind. SEL wil die ontwikkeling actief ondersteunen door gerichte, systematische en planmatige acties. De competenties die hiermee samengaan zijn:

  • Besef van zichzelf;
  • Zelfmanagement;
  • Besef van de ander;
  • Relaties kunnen hanteren;
  • Keuzes maken.

In dit eerste deel staat de auteur verder nog stil bij de geschiedenis van het sociaal-emotionele leren, de onderzoeks-artikels die relevant zijn in het kader van dit boek en houdt hij een heus pleidooi voor het toepassen van SEL op de basisschool.

In het tweede deel werkt Kees van Overveld de vijf voornoemde competenties steeds volgens hetzelfde stramien uit. Je vindt steeds het volgende terug:

  • Een beschrijving van wat de competentie inhoudt;
  • Voorbeelden uit de praktijk;
  • Een overzicht van observeerbare gedragsindicatoren die passen bij de competentie;
  • Een theoretische verdieping;
  • De beschrijving van een aantal activiteiten (geen uitgewerkte lessen!) die typerend zijn voor de inhoud van de competentie.

In het derde en laatste deel reikt de auteur handvatten aan om voor de school een programma van Sociaal-emotioneel leren te selecteren, in te voeren en te borgen in de schoolcultuur.

Ook de bijlagen zijn stuk voor stuk belangrijk. Naast een concrete uitwerking van enkele leerlijnen voor SEL en een instrument om SEL-programma’s te beoordelen, vind je er ook een uitgewerkte minicursus waarmee scholen zich verder kunnen professionaliseren. Ook het instrument in verband met welzijn en veerkracht zal veel directies en leerkrachten aanspreken.

En nu maar hopen op het boek SEL voor het voortgezet onderwijs (Als dat al een suggestie mag zijn, Kees?). Want ook daar is er nog veel werk aan de winkel.

Nog maar eens een naslagwerk met karakter!

naslagwerk met karakter afdrukken

2016.01.10

ToM-basistraining

Auteur: Mirjam van Campen-Hoekstra
Titel: Tom Basistraining 
Voor kinderen en jongeren met autisme en/of verstandelijke beperking
Uitgeverij: Garant
Plaats: Antwerpen|Apeldoorn
Jaar: 2016
Pagina's: Handleiding en lesmateriaal: 241 + materialen
Werkboek: 108
ISBN-13: Handleiding en lesmateriaal: 978-90-441-3032-4
Werkboek: 978-90-441-3314-4
Prijs: Handleiding en lesmateriaal: € 149,-
Werkboek: € 29,-

tom-basistraining - voor kinderen en jongeren met autisme en-of verstandelijke beperkingTheory of Mind, vaak aangeduid als ToM, is het vermogen om zich een beeld te vormen van het perspectief van een ander en onrechtstreeks ook van zichzelf. Men maakt van dit vermogen gebruik wanneer men beschrijft wat een ander ziet, voelt of denkt vanuit zijn perspectief. Het is dan ook een noodzakelijke voorwaarde om tot empathie te komen, om zich te kunnen verplaatsen in het gevoelsleven van een ander. Net met dit zich kunnen verplaatsen in de gevoelens, emoties en gedachten van een ander hebben veel mensen met een autismespectrumstoornis en/of een verstandelijke beperking het moeilijk. Wat voor heel veel mensen iets is dat ze als vanzelf bezitten, zal hen moeten aangeleerd worden.

Eerder was er al de training van Pim Steerneman om de sociale interacties en de Theory of Mind in te oefenen. Deze werd door de Nederlandse Mirjam van Campen-Hoekstra, die zelf al jaren werkt met leerlingen met een autisme-spectrumstoornis en/of een verstandelijke beperking, bewerkt tot de training zoals deze hier besproken wordt.

De training bestaat uit een negentwintigtal lessen die zich concentreren rond zeven bouwstenen die de basis van de training vormen en die in opklimmende graad van moeilijkheid aan de deelnemers aan de training aangeboden worden. Deze bouwstenen zijn:

  • Zelfbeeld;
  • Perceptie en imitatie;
  • Emotieherkenning;
  • Doen alsof;
  • Onderscheid maken tussen fantasie en werkelijkheid;
  • Overtuigingen;
  • Begrip van (complexe) humor.

Alle lessen zijn door de auteur volledig uitgeschreven in de handleiding en worden met de benodigde materialen - die trouwens heel mooi en slijtvast zijn uitgewerkt - in een opbergdoos aangeboden. Geen gedoe dus om eerst alles zelf klaar te maken. Voor elke les heeft de auteur dezelfde structuur gebruikt, waardoor het voor de trainer een fluitje van een cent is om zich het programma eigen te maken:

  • Doel;
  • Materiaal;
  • Voorbereiding;
  • Verloop;
  • Huiswerk.

Het moet wel voor iedereen duidelijk zijn dat de trainer kennis moet hebben van autismespectrumstoornissen en ervaring moet hebben met kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking. Bovendien moet hij ook bereid zijn om waar nodig voldoende tijd in de voorbereiding van de lessen te steken. Maar dit spreekt eigenlijk voor zich.
De training is bedoeld voor kinderen en jongeren van acht tot en met veertien jaar die een ontwikkelingsleeftijd hebben van 5 tot 10 jaar. Het volledige pakket bestaat uit:

  • Een opbergdoos met daarin de handleiding en de benodigde materialen;
  • Een individueel werkboek voor iedere deelnemer;
  • Een plaats op het Internet waar een aantal verbruiksmaterialen gratis ter beschikking gesteld worden.

Materiaal dat volgens mij op elke school voor buitengewoon onderwijs type 9 (Vlaanderen) of op elke cluster 3 school (Nederland) standaard moet aanwezig zijn. Wat niet wegneemt dat het omwille van het M-decreet in Vlaanderen of het passend onderwijs in Nederland ook op andere scholen heel goede diensten kan en zal bewijzen.

afdrukken

18:45 Gepost door Lieven Coppens in Garant | Permalink | Tags: asperger, ass, autisme, autismespectrum, begeleiding, empathie, ontwikkelingsstoornis, pdd-nos, psycho-educatie, sociale cognitie, theory of mind, training | |

2015.11.29

Verborgen regels - Autisme-dagkalender 2016

Auteur: Heide Meijer & Natasja Hoogerheide
Titel: 2016 Verborgen regels
Autisme-dagkalender: 366 tips, exeopeners en energizers
Uitgeverij: Pica
Plaats: Huizen
Jaar: 2015
Pagina's: 372
ISBN-13: 978-94-91806-63-6
Prijs: € 15,95

2016 verborgen regels - autisme-dagkalender: 366 tips, eyeopeners en energizersOp 28 maart 2008 besprak ik op deze boekenblog het boek Verborgen regels van Brenda Myles, Melissa Trautman en Ronda Schelvan. Ik besloot mijn bespreking als volgt:

Dit boek is meer dan de moeite waard voor iedereen die, als ouder of als beroepskracht, met kinderen op weg wil gaan bij het leren van sociale vaardigheden. Daarom hoeven deze kinderen echt niet een van de aangehaalde stoornissen te hebben. Ook veel anderen, kinderen én volwassenen, zouden baat hebben bij het lezen van dit boek. Of wat dacht je van die collega die zijn gezicht op 30 centimeter afstand van het jouwe houdt als hij met je spreekt? Of die andere collega die bij voorkeur tegen jou begint te praten als je net aan de telefoon in gesprek bent?

Nu brengt uitgeverij Pica hierop opnieuw een aanvulling uit in de vorm van een dagkalender voor 2016. Gezien het grote succes van de dagkalenders voor 2012, 2013, 2014 en het grote gemis van een dagkalender voor 2015 was dat niet meer dan logisch.

Verborgen regels zijn ongeschreven regels of gewoonten die, wanneer ze niet begrepen worden, voor verwarring kunnen zorgen. Of ervoor zorgen dat iemand zich geïsoleerd voelt. Omdat niet iedereen zich deze verborgen regels automatisch eigen maakt, moeten ze soms aangeleerd worden. Hier kan deze dagkalender voor kinderen, zowel thuis als op school, bij helpen. Iedere dag brengt hij een nieuwe verborgen regel onder de aandacht. Dit kan op verschillende manieren. Soms geeft hij de regel expliciet, andere keren gaat hij uit van een situatie waarbij hij concrete tips geeft over hoe zich te gedragen of hoe te reageren. Op deze manier breidt het gedragsrepertorium van het kind of de jongere elke dag uit.

Je kunt deze kalender op verschillende manier gebruiken. Dat gaat van een vrijblijvende tip per dag tot een dagelijks kort gespreksmomentje thuis of in de klas waarin er over de ‘verborgen regel van de dag’ nagedacht en gesproken wordt.

De kalender werd ontwikkeld voor kinderen met een stoornis in het autismespectrum. Dit wil echter niet zeggen dat je hem exclusief voor hen moet reserveren. Net zoals bij het boek het geval was, kunnen veel andere kinderen, jongeren en volwassenen baat hebben bij het dagelijks reflecteren over een verborgen regel. Deze kalender blijft een stevig alternatief voor om het even welke methode voor het aanbrengen van sociale vaardigheden.

afdrukken