BOEKetje onderwijs

Pesten is een hardnekkig probleem. Overal waar mensen samen zijn, kan het plots de kop op steken. De laatste decennia kwam men er achter dat het een fenomeen is dat men actief moet aanpakken en zoveel mogelijk moet voorkomen. Het richt immers onherstelbare schade aan bij de persoon die gepest wordt. Niet dat er nu meer gepest wordt dan vroeger. Het is alleen meer herkenbaar en bespreekbaar geworden. Daarenboven heeft men er veel meer inzicht in gekregen, waardoor een en ander beter aangepakt kan worden. Ook in het onderwijs.

Leesweb vzw draagt hiertoe zijn steentje bij door een keuzelijst van boeken uit te brengen voor kleuters en kinderen tot 12 jaar waarin pesten als thema centraal staat. Omdat de auteurs er van overtuigd zijn dat het lezen van een passend boek rond pesten in de klas of thuis een positief gevolg kan hebben voor iedereen die erbij betrokken is. Een goed boek rond pesten houdt de lezers als het ware een spiegel voor, die hen duidelijk hun rol en/of hun aandeel in het fenomeen pesten laat zien. Of je nu pester, gepeste of toeschouwer bent, een goed boek spreekt je aan in jouw rol. Het biedt je eventueel ook een handelingsalternatief.

In de keuzelijst verzamelden de auteurs een zeventigtal titels waarin pesten aan bod komt. Naast het opstellen van een lijst van kinder- en jeugdboeken hadden ze ook aandacht voor het louter informatieve en psycho-educatieve boek. Bij elke titel vind je een uitgebreide beschrijving van de inhoud. Op die manier krijg je als leerkracht een idee of een boek bruikbaar is in jouw concrete situatie. Bij een aantal titels vind je bovendien tips om een en ander nog beter bespreekbaar te maken.

Om het opzoeken van een passend boek nog gemakkelijker te maken, hebben de auteurs achteraan een auteurs- en een titelregister opgenomen. Bovendien zijn de boeken geordend in vier hoofdstukken:

• Boeken voor kleuters;
• Boeken voor leerlingen uit de eerste graad lager onderwijs;
• Boeken voor leerlingen uit de tweede graad lager onderwijs;
• Boeken voor leerlingen uit de derde graad lager onderwijs;
• Informatieve boeken.

Een keuzelijst die in de leerkrachtenbibliotheek van de school niet mag ontbreken.

Dit boek heet het eerste stripverhaal over autisme te zijn. De psychiater Erik Thys schreef het in samenwerking met het Gentse Autisme Centraal. Bij een eerste lezing komt deze strip nogal beklemmend over. Althans voor iemand die geen autismespectrumstoornis heeft. Dat komt omdat de auteur er heel goed in geslaagd is om deze strip te schrijven vanuit de beleving en waarneming van een persoon met deze stoornis. Besef je dit, dan is de tweede lezing van het stripverhaal een zeer verrijkende ervaring. De strip geeft de persoon met een autismespectrumstoornis en zijn niet-autistische omgeving een gemeenschappelijke taal. Deze maakt het mogelijk om op een eenduidige manier met elkaar te spreken.

Achteraan in de strip krijgt de geïnteresseerde lezer nog meer informatie over autisme. Hij leest er ook hoe hij deze strip kan gebruiken binnen een traject van psycho-educatie en om mensen te sensibiliseren.

De tekst op de achterflap van het boek (geschreven door Peter Vermeulen) vertelt voor een keer geen onzin. Ik citeer:

Erik Thys brengt een verhaal in beeld dat herkenbaar is voor veel begaafde mensen met een autismespectrumstoornis, maar ook voor hun omgeving: ouders, klasgenoten, leerkrachten. De strip maakt autisme toegankelijk en bespreekbaar voor een breed publiek.

Wie met deze strip aan de slag gaat, moet wel twee dingen beseffen. Enerzijds is er het taalgebruik van de auteur. Dit richt zich vooral naar het meer taalvaardige deel van de samenleving: de woordenschat en zinsconstructies zijn niet altijd even eenvoudig. Anderzijds is dit een strip die men wel binnen een traject van psycho-educatie van de jongere met een autismespectrumstoornis en zijn leeftijdsgenoten kan gebruiken, maar dan niet zonder begeleiding. Het gevaar van ridiculisering is immers aanwezig.

Op 28 maart 2008 besprak ik op mijn boekenblog het boek Verborgen regels van Brenda Myles, Melissa Trautman en Ronda Schelvan. Ik besloot mijn bespreking als volgt:

Dit boek is meer dan de moeite waard voor iedereen die, als ouder of als beroepskracht, met kinderen op weg wil gaan bij het leren van sociale vaardigheden. Daarom hoeven deze kinderen echt niet één van de aangehaalde stoornissen te hebben. Ook veel anderen, kinderen én volwassenen, zouden baat hebben bij het lezen van dit boek. Of wat dacht je van die collega die zijn gezicht op 30 centimeter afstand van het jouwe houdt als hij met je spreekt? Of die andere collega die bij voorkeur tegen jou begint te praten als je net aan de telefoon in gesprek bent?

Nu brengt uitgeverij Pica hierop een aanvulling uit in de vorm van een dagkalender voor 2012. En wat voor een aanvulling!

Verborgen regels zijn ongeschreven regels of gewoonten die, wanneer ze niet begrepen worden, voor verwarring kunnen zorgen. Of er voor zorgen dat iemand zich geïsoleerd voelt. Omdat niet iedereen zich deze verborgen regels automatisch eigen maakt, moeten ze soms aangeleerd worden. Hier kan deze dagkalender voor kinderen, zowel thuis als op school, bij helpen. Iedere dag brengt hij een nieuwe verborgen regel onder de aandacht. Dit kan op verschillende manieren. Soms geeft hij de regel expliciet, andere keren gaat hij uit van een situatie waarbij hij concrete tips geeft over hoe zich te gedragen of hoe te reageren. Op deze manier breidt het gedragsrepertorium van het kind of de jongere elke dag uit.

Je kunt deze kalender op verschillende manier gebruiken. Dat gaat van een vrijblijvende tip per dag tot een dagelijks kort gespreksmomentje thuis of in de klas waarin er over de ‘verborgen regel van de dag’ nagedacht en gesproken wordt.

De kalender werd ontwikkeld door de Autism Asperger Publishing Co. uit Kansas. Dit wil echter niet zeggen dat je hem moet reserveren voor kinderen en jongeren met een autismespectrumstoornis. Net zoals bij het boek het geval was, kunnen veel andere kinderen, jongeren en volwassenen baat hebben bij het dagelijks reflecteren over een verborgen regel. Deze kalender zou wel eens beter en doeltreffender kunnen zijn dan om het even welke methode voor het aanbrengen van sociale vaardigheden.

Ik heb er lang over nagedacht of ik dit boek zou bespreken. Omdat het zich een beetje buiten de opzet van deze boekenblog bevindt. Het feit dat leerlingenbegeleiders uit het secundair onderwijs en studentenbegeleiders uit het hoger onderwijs er toch baat kunnen bij hebben, gaf echter de doorslag. Ook in het secundair en hoger onderwijs gaan studenten met Asperger soms relaties aan. En lopen ze soms tegen de grenzen van hun relationele vaardigheden aan. Dan kan dit boek voor hen en/of hun begeleider een houvast zijn.

De auteur koos ervoor om een werkboek te schrijven: dit betekent dat dit boek wetenschappelijke kennis combineert met ervaringsdeskundigheid. Het werd een geen-onzin-boek geschreven in een eenduidige taal. Werkbare en realistische opdrachten tonen de leerling of student met Asperger en zijn eventuele partner een nieuwe weg doorheen de problemen waarmee ze zich kunnen geconfronteerd zien. Deze problemen kunnen spelen op het vlak van:

• de communicatie;
• de niet-verbale communicatie;
• de perspectiefneming;
• de seksualiteit;
• de sociale communicatie over en weer;
• het gezinsleven;
• het ouderschap;
• het stellen van prioriteiten.

Het boek heeft daarenboven ook aandacht voor enkele andere aspecten. Zo geeft het een duidelijk antwoord op de vraag of je het aan iedereen moet vertellen dat je Asperger hebt. De eigen kinderen, de ouders en schoonouders, de vrienden, de werkgever… ze passeren allemaal de revue. Het antwoord laat ik je zelf ontdekken. Daarnaast besteedt het boek ook expliciet aandacht aan de partner van iemand met Asperger. Want ook hij, vooral hij, moet zijn weg vinden doorheen deze relatie.

Een boek om als hulpverlener achter de hand te houden.

De boeken van uitgeverij Nieuwezijds worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.

Als je een boek zoekt met praktische en bruikbare tips om kinderen met ADHD doorheen het leven van elke dag te leiden, dan heb je dat met het Werkboek ADHD gevonden. Geschreven voor ouders en hun kind met ADHD, is het een opsteker voor beiden. Een opsteker omdat het een dubbel en constructief doel heeft: enerzijds het kind een aantal sociale vaardigheden aanleren om zich in dagdagelijkse situaties te redden, anderzijds het kind (weer) zelfvertrouwen geven. Deze positieve instelling vind je trouwens aan het einde van het boek terug in het Certificaat van voltooiing waar het kind drie positieve krachten van zichzelf moet opgeven.

Het zou ons te ver leiden om de 44 oefeningen hier één voor één te bespreken. Om echter een zicht te krijgen op de inhoud van het boek, geef ik hieronder enkele willekeurig gekozen voorbeelden. Let op de positieve manier van formuleren:

• Je kunt problemen vermijden;
• Je kunt een goede luisteraar worden;
• Je kunt er voor zorgen dat je ouders en leraren trots op je zijn;
• Je kunt ervoor zorgen dat school gemakkelijker en leuker wordt;
• Je kunt beter voor je spullen zorgen;
• Je kunt dagen aan waarop alles mis lijkt te gaan;
• Je kunt praten over wat je dwarszit;
• Je kunt met iedereen plezier maken;
• Je kunt compromissen leren sluiten en ruzies vermijden;
• Je kunt beter slapen;
• Je kunt een harmonieuzer gezin hebben.

Deze 44 activiteiten kun je onderverdelen in 4 centrale thema’s, die elk een deel van het boek uitmaken:

• Deel 1: Jezelf leren beheersen;
• Deel 2: Problemen op school de baas worden;
• Deel 3: Vrienden maken en houden;
• Deel 4: Je goed over jezelf voelen.

Elke activiteit heeft dezelfde structuur. Deze begint met een duiding van de activiteit in een kader met als titel Om te weten. Het is een stukje ‘theorie’ dat de auteur op een concrete manier en in de jij-vorm aanbrengt. Hierna volgt een levensechte schets van een situatie waarin de moeilijkheid zich voordoet. Dit voorbeeld moeten de kinderen op hun eigen situatie betrekken. Daarna volgen een tweetal opdrachten. Hoewel zeer verschillend van aard, komen deze opdrachten nagenoeg steeds op hetzelfde neer: reflecteren en handelingsalternatieven zoeken en vastleggen.

Lees voor je met het boek begint te werken zeker ook de brieven van de auteur aan de ouders en aan het kind. Dan weet je meteen wat je van dit boek kunt verwachten. Of zoals de auteur het zegt in zijn brief aan de ouders:

Er zijn geen pasklare antwoorden voor kinderen met ADHD – ieder kind heeft unieke behoeften. Maar ik hoop dat je kind onder jouw geduldige leiding en met de hulp van zijn school het geluk en het succes zal kennen dat iedere ouder voor zijn kind wenst;

of in zijn brief aan het kind:

Maar denk vooral niet dat je nu achterover kunt leunen terwijl je dit boek leest. Want hoe harder je zult werken, hoe meer je zult leren, net als op school.

Een eerlijk boek voor ouders, kinderen en hun begeleiders. Psycho-educatie in zijn actiefste vorm!