BOEKetje onderwijs

Dit is een hulpboek voor kinderen van ongeveer tien jaar die geconfronteerd worden met de dood. Het wil hen helpen om deze ingrijpende gebeurtenis een plaats te geven en verder te gaan met hun leven.

In het eerste hoofdstuk staat het kind stil bij zichzelf. Het schrijft op wat het over zichzelf vindt, wat zijn talenten zijn, wat het graag en niet graag doet. Het brengt verder ook in kaart wat het zoal in een week doet.

Het tweede hoofdstuk gaat over de overledene. Aan de hand van gerichte vragen schrijft het kind neer wie is overleden en onder welke omstandigheden. Het denkt na over een aantal eigenschappen van die persoon en mag enkele herinneringen opschrijven. Tot slot van dit hoofdstuk wordt het gemis ter sprake gebracht en het vaak onbegrijpelijke van het waarom.

In hoofdstuk drie komt de dood ter sprake. Wat denkt het kind bij het woord 'dood'? Heeft het dit al eens eerder meegemaakt? Het kind wordt geholpen om het begrip dood beter te begrijpen. Er wordt ook gepeild naar wat het kind denkt dat de betekenis van het leven en de dood is.

Er zijn geen verkeerde of rare gevoelens. Dat is het uitgangspunt van het vierde hoofdstuk. Het kind krijgt hier de kans om zijn gevoelens onder woorden of tekeningen te brengen. Ook het onderwerp 'schuldgevoelens' krijgt hier een duidelijke plaats. Het kind wordt geholpen om in zijn omgeving te kijken hoe andere mensen op verschillende manieren met de dood van een geliefde omgaan en hoe het kan beluisterd worden en zelf naar anderen luisteren. Er is ook aandacht voor het feit dat men niet voortdurend verdrietig moet zijn, dat men best wel eens vrolijk mag zijn of pret hebben.

Het vijfde hoofdstuk gaat in over afscheid nemen. Het belang van bepaalde rituelen of activiteiten wordt uitgelegd. Er is eveneens uitleg bij de begrafenis zelf en het gebeuren er rond.

In het voorlaatste hoofdstuk gaat het kind op zoek naar manieren om na het afscheid verder te gaan. Wat heeft het zelf nodig? Wat kan het doen? Wat met bijzondere momenten waarbij het gemis zeer nadrukkelijk wordt aangevoeld?

Tot slot wordt er nog kort gezegd dat iemand die overleden is, niet echt vergeten wordt, ook al lijkt het soms zo.

Net zoals bij de andere helpboeken van deze auteur wordt het kind met duidelijke uitleg en een goede afwisseling van schrijf-, denk- en creatieve opdrachten geholpen om de dood van een overledene plaats te geven. Volwassenen die een kind in een dergelijke situatie willen begeleiden kunnen uit de aanpak uit dit boek inspiratie putten om hun begeleidingsproces te ondersteunen.

De boeken van uitgeverij Ninõ worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.

Er zijn kinderen die op jonge leeftijd geconfronteerd worden met het overlijden van een ouder. De omgeving weet dan niet altijd hoe ze met de gevoelens van het kind moeten omgaan. Of hoe ze het kind over die gevoelens (boosheid, verdriet, schuld, ...) kunnen laten praten, zodat ze kunnen begrepen en eventueel aan het kind geduid worden. Met een therapeutisch verhaal als dit kunnen ze aan de slag. Ze kunnen er thuis maar ook op school gebruik van maken om het thema bespreekbaar te maken.

Volwassenen zijn vaak geneigd om kinderen weg te houden van de dood. Daardoor ontnemen ze het de kans om afscheid te nemen, om zich van de (harde) realiteit bewust te worden. Toch zijn kinderen sterker dan men over het algemeen denkt.

Een boekje als dit helpt de volwassene om het kind in zijn rouwproces te helpen en te begeleiden.

De boeken van uitgeverij Ninõ worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.

Ik heb even getwijfeld of ik dit boek aan bod zou laten komen op deze weblog. Ik doe het dan toch omdat de inhoud ervan - kinderen laten afscheid nemen van een stervende - toch relevant is voor leerkrachten, zorgcoördinatoren en directie die vroeg of laat geconfronteerd zullen worden met een dergelijke situatie. In een aantal gevallen zullen de ouders hen op de man af vragen of ze hun kind met een stervende mogen confronteren. Het antwoord van de auteur, Johan Snoeck is hierop klaar en duidelijk ja. Maar dan moet er wel gezorgd worden voor een deskundige begeleiding.

De auteur bevestigt hiermee wat er voor hem al door anderen gezegd werd: door kinderen van een stervende weg te houden, ontneem je hen de kans om afscheid te nemen van iemand van wie ze houden. Volwassenen gaan er te vaak van uit dat het voor een kind niet goed is om daarmee geconfronteerd te worden, juist terwijl de kinderen op hun manier er zeer intens mee bezig zijn.

In zijn eerste hoofdstuk gaat de auteur dieper in op de vragen waarom jongere kinderen (tot 12 jaar) soms vergeten worden als het om het afscheid nemen van een stervende gaat. Ouders willen hun kind beschermen vanuit de eigen onmacht ten op zichte van hun verdriet. Deze beschermende reactie is zonder meer positief, maar de auteur wil in zijn boek aantonen dat het voor een kind (én zijn ouders) beter is als het dat afscheid mag onder ogen zien.

In het tweede hoofdstuk verduidelijkt de auteur eerst een aantal begrippen die hij in zijn boek gebruikt om dan in hoofdstuk 3 in te gaan op een aantal basisinzichten die iemand moet hebben als hij op weg wil gaan met een kind dat geconfronteerd wordt met een stervende. Deze inzichten zijn onder andere:

• een correct inzicht in de ziekte en de prognose ervan
• kennis van de gezinssituatie
• weten hoe kinderen op verschillende leeftijden omgaan met sterven en dood
• weten hoe men als volwassene kan omgaan met de uitingsvormen van verdriet bij een kind, zoals daar zijn huilen, schuldgevoel, kwaadheid en angst
• inzien waarom afscheid nemen van een stervende ook voor een kind belangrijk is
• weten hoe men met de waarheid van het sterven moet omgaan
• de factoren kennen die het afscheid nemen kunnen bemoeilijken
• weten hoe men een bezoek aan een stervende moet voorbereiden
• weten hoe men een kind na het bezoek moet opvangen
• weten wat je beter niet zegt
• wat doen als een kind uit een andere cultuur komt

Het vierde hoofdstuk is helemaal gewijd aan een stappenplan om de begeleiding van een kind dat op bezoek gaat bij een stervende te volbrengen. Dit wordt in het volgende hoofdstuk onmiddellijk toegelicht met een aantal concrete gevalsbesprekingen.

Na een kort maar relevant besluit volgen er nog een aantal bijlagen. Zeer interessant hierbij is de uitgebreide en geannoteerde bibliografie van kinderboeken die handelen over het afscheid nemen van iemand die sterft of gestorven is.