BOEKetje onderwijs

Na het succes van de opzoekboekjes rekenen en spellen voor het basisonderwijs, is er nu ook het opzoekboekje wiskunde voor het voortgezet onderwijs. Braams & Partners hebben dit in samenwerking met Remedial Teaching Amersfoort samengesteld. Met als doelgroep jongeren met automatiserings- en/of rekenproblemen, kan dit opzoekboekje ook voor Vlaamse leerlingen een grote hulp zijn. Nagenoeg alle kaartjes bevatten leerstof die in het Vlaamse onderwijs ook aan bod komt. Vanzelfsprekend zal men, al naargelang de richting, het aantal fiches moeten aanpassen.

De auteurs hebben de wiskundige inhouden ondergebracht in vijf verschillende categorieën. We geven ter oriëntatie een overzicht van deze categorieën met enkele voorbeelden. Hierdoor is de bruikbaarheid voor Vlaanderen meteen bewezen:

• Basisvaardigheden(fiches met blauwe rand):
  • breuken;
  • negatieve getallen;
  • assenstelsel en coördinaten;
  • …
• Algebra(fiches met paarse rand):
  • voorrangsregels;
  • haakjes wegwerken;
  • ontbinden in factoren;
  • …
• Verbanden(fiches met groene rand):
  • lineair verband;
  • wadratisch verband;
  • exponentieel verband;
  • …
• Meetkunde(fiches met gele rand):
  • inhoud berekenen van ruimtefiguren;
  • stelling van Pythagoras;
  • hoek berekenen met sinus/cosinus/tangens;
  • …
• Statistiek(fiches met oranje rand):
  • gemiddelde, modus, mediaan;
  • kansen berekenen;
  • frequentietabel aflezen;
  • …

Bij het ontwikkelen van de fiches gingen de auteurs uit van verschillende didactische principes die in de praktijk goed bleken te werken. Dat lees je op www.opzoekboekje.nl. Zo kozen ze, waar mogelijk, voor meer universele oplossingsstrategieën zodat zoveel mogelijk somtypen met dezelfde methode kunnen opgelost worden. Deze keuze zorgt onder meer voor een enorme ontlasting van het werkgeheugen van de leerling. Dit levert alleen maar voordelen op. Daarnaast zijn er een aantal stappenplannen voorzien voor veel voorkomende wiskundetaken. Zij moeten de overgang van mechanisch naar inzichtelijk rekenen vergemakkelijken. Ze hebben tegelijk ook een belangrijke meerwaarde: door ze te verinnerlijken kan de leerling zichzelf aansturen. Een derde kwaliteit van deze fiches is hun sobere maar duidelijke opmaak met een heel mooi evenwicht tussen tekst, afbeeldingen en formules. Hierdoor hebben ze een grote leesbaarheid.

Niet aarzelen: gebruiken!

Wil je als ouder snel weten wat dyslexie is en wat je er kunt aan doen? Neem dan dit boekje van Martine Ceyssens ter hand. In haar antwoorden op de "101" vragen vind je alle informatie die je nodig hebt. Deze is ingedeeld in vijf thema's:

• Wat is dyslexie?
• De eerste signalen.
• De diagnose.
• De therapie.
• Samen aan de slag: je kind helpen, thuis en op school.

Als ouder krijg je met dit boekje een ruime kijk op het leerprobleem van jouw kind. Je leert met welke problemen het te maken kan krijgen en waarom dat zo is. Vanuit tal van concrete voorbeelden en situaties besef je als ouder al heel snel hoe groot de impact van dyslexie is. Je leert ook anders kijken naar jouw kind. Daarvoor staat onder andere het deeltje over de eerste signalen van dyslexie garant. Ouders zullen hierdoor bij hun kind ongetwijfeld dingen herkennen waar ze voordien niet echt bij stilstonden. De deeltjes over de diagnose en behandeling van dyslexie schetsen wat je in Nederland en Vlaanderen (niet) kunt verwachten. Dit alles in een bondige en heldere stijl.

Samen aan de slag: je kind helpen, thuis en op school is waarschijnlijk het hoofdstuk dat ouders meteen willen lezen. Omdat het een overzicht geeft van maatregelen die echt werken bij dyslexie. Martine Ceyssens heeft twee lijstjes gemaakt. Een lijstje met vijftien maatregelen voor het basisonderwijs en een met veertien maatregelen voor het secundair onderwijs. Het boek eindigt met een aantal tips en aanbevelingen voor mensen die nog meer informatie willen.

Als school is het handig een dergelijk boekje achter de hand te hebben voor ouders die meer willen weten over dyslexie. Zeer warm aanbevolen!

Een van de dingen die uitgeverij Abimo sterk maakt, is haar kunst en kundigheid om mensen die inhoud willen brengen voor kinderen te koppelen aan een jeugdschrijver. Op deze manier brengt ze wetenschappelijk juiste informatie op een prettige en zeer toegankelijke manier in het bereik van jeugdige lezers. De Dyslexie Survivalgids is daar een mooi voorbeeld van. Alleen al daardoor is dit boekje, ondanks een aantal bedenkingen die ik hierna formuleer, een aanrader.

In de inleiding leggen de auteurs uit hoe het kind dit boekje kan gebruiken. Om dan meteen in het eerste hoofdstuk haarfijn en duidelijk uit te leggen wat dyslexie is. Thema's zoals, het voorkomen, de verklaring van dyslexie, de rol van de erfelijkheid en de kenmerken van dyslexie op verschillende leeftijden passeren de revue. De gegeven informatie is wetenschappelijk correct onderbouwd.

Het tweede hoofdstuk beschrijft de mogelijke emotionele gevolgen van dyslexie. Dit is geen theoretische lijst maar een zeer concrete beschrijving van aspecten zoals het zich anders voelen, demotivatie, het verlies van zelfvertrouwen en faalangst. Een sterk hoofdstuk!

In het derde hoofdstuk schetsen de auteurs een deeltje van het hulpverleningsproces. Ik schrijf bewust "een deeltje", omdat de rol die het CLB in het verwijzingsproces speelt, helemaal niet aan bod komt. In de praktijk is het in de goede traditie van zorgoverleg tussen school en CLB op de basisschool zo dat het team pas na uitgebreid overleg en verantwoorde diagnostiek door het CLB besluit tot doorverwijzing naar een logopedist. In het licht van de diagnostische protocollen voor de CLB's die de afgelopen tijd zijn ontwikkeld en binnenkort in werking treden, wekt dit hoofdstukje een verkeerde en te oppervlakkige indruk: school en CLB verwijzen kinderen nooit na het afnemen van "een onderzoekje". Daarenboven doet het ook afbreuk aan de deskundigheid van de leerkrachten en de remediërende kracht van de basisscholen. Als een kind met dyslexie beter leert lezen en schrijven is het niet dankzij de logopedist, maar mede door het toedoen van de logopedist.

Het vierde hoofdstuk "School" probeert het kind te overtuigen om open te zijn over zijn dyslexie. Het legt heel kort uit wat sticordimaatregelen zijn en welke vorm ze kunnen aannemen. Het geeft een mooi overzicht van concrete maatregelen. Ook de praktische "Tips voor jezelf" zijn zeer goed. In dit hoofdstuk komen ook de softwarepakketten Sprint en Kurzweil heel summier aan bod. Helaas is de beschrijving van deze softwarepakketten niet gelijkwaardig. Je bespeurt doorheen de beschrijving de voorkeur van de logopediste. Dit had objectiever gekund. Daarenboven doet de beschrijving onrecht aan beide pakketten.

Het vijfde hoofdstuk over bekende personen met dyslexie is stilaan een klassieker in dergelijke boekjes. Het toont de kinderen met dyslexie meer dan terecht aan dat zij ook veel kunnen bereiken.

De auteurs vullen het vijfde hoofdstuk aan met het verhaal van een kind en het verhaal van een ouder. Ook hierin negeren de auteurs de rol van het CLB volkomen. In de praktijk is het zelden zo dat een leerkracht een kind rechtstreeks naar de logopedist verwijst.

In het achtste hoofdstuk geven de auteurs een lijst met nuttige websites. Ook hier ontbreekt elke verwijzing naar de deskundigheid van het CLB in verband met dyslexie. Dit is uitermate jammer, zeker omdat in dit lijstje enkel de website van de Vlaamse Vereniging voor Logopedisten voorkomt. Bij een eventuele herdruk van dit boekje is het wenselijk dat de auteurs het hulpverleningsproces juister en onpartijdiger in beeld brengen. Dan kan dit een boekje zijn met een heel grote meerwaarde.

Het Protocol Dyslexie Hoger Onderwijs is het sluitstuk van de Nederlandse reeks protocollen. Eerder verschenen al deze voor het basisonderwijs, het speciaal basisonderwijs en het voortgezet onderwijs.

Het Protocol Dyslexie Hoger Onderwijs ontstond onder de projectleiding van niemand minder dan Ria Kleijnen. Kenners weten dat haar naam staat voor kwaliteit. Bijna vier jaar na uitgave is dit protocol nog veel te weinig bekend in Vlaanderen. Voor mij een grondige reden om dit indrukwekkend geheel opnieuw onder de aandacht te brengen.

Het eerste hoofdstuk bespreekt de achtergronden van dyslexie. Ook de gevolgen ervan voor studenten in het hoger onderwijs komen aan bod. Centraal staat de dyslexiedefinitie van de Stichting Dyslexie Nederland.

Het eerste hoofdstuk toont meteen aan dat dyslexie in het hoger onderwijs gevolgen heeft voor alle vakken die een beroep doen op functioneel lezen en schrijven. Het verwondert er zich niet over dat sommige studenten die diagnose pas in het hoger onderwijs krijgen. Omdat zij dan pas hun dyslexie niet meer kunnen compenseren door de zeer hoge eisen op het vlak van accuraatheid en snelheid. De auteurs gaan uitgebreid in op de onderkennende en verklarende diagnose van dyslexie. Ze eindigen dit hoofdstuk terwijl ze de belemmeringen van dyslexie voor studenten in het hoger onderwijs op een rijtje zetten. Tegelijk gaan ze dieper in op enkele maatregelen die de hogeschool kan nemen om hen op hun reële capaciteiten aan te spreken.

Het tweede hoofdstuk is voor Vlaanderen minder relevant. Toch raad ik aan om het onderdeeltje over de Procedure van intake naar begeleiding grondig door te nemen. Omdat het heel veel concrete tips bevat die ook voor Vlaamse Hogescholen en hun studenten meer dan de moeite waard zijn.

Het derde hoofdstuk bespreekt het psychodiagnostisch onderzoek zoals dat er voor studenten van het hoger onderwijs kan uitzien. Het baseert zich daarvoor op een eerder uitgevoerd onderzoek bij een tiental studenten. Het eindigt met een meer algemene procedure. In een handige tabel kun je per diagnostische procedure aflezen waarom deze procedure belangrijk is en welke onderzoeksmiddelen en methodieken je ervoor kunt gebruiken. In bijlage vind je meteen ook de signaleringslijst uit dit psychodiagnostisch onderzoek en een heel duidelijk voorbeeld van een dyslexieverklaring.

In het vierde hoofdstuk leggen de auteurs uit wat de begeleidingsbehoeften van studenten in het hoger onderwijs zijn. Daarbij gaan ze verder dan de studie alleen. Ook de voorbereiding op stage en de eigenlijke loopbaan krijgen hier een plaats.

De ruggengraat van het boek ligt in het vijfde hoofdstuk. Het is een levendig pleidooi voor het competentiegericht begeleiden van dyslectische studenten. Omdat deze vorm van opleiden flexibele leerroutes biedt die vorm krijgen door de eigen leervragen van de student. De student weet aan welke criteria hij aan het einde van elke opleidingsfase moet voldoen en laat zich daardoor leiden. In het protocol staan de competenties van de hogeschool studenten uitgebreid beschreven. Het zijn:

• het cognitief leervermogen;
• de schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid;
• het kunnen analyseren van problemen;
• creativiteit;
• flexibiliteit;
• luisteren;
• samenwerken;
• assertiviteit;
• gespreksvaardigheid;
• interactief leervermogen;
• mondelinge uitdrukkingsvaardigheid;
• initiatief kunnen nemen;
• doorzettingsvermogen;
• plannen en organiseren;
• zorgvuldigheid.

Bij elke competentie krijg je als lezer een samenvatting, enkele gedragsvoorbeelden en enkele begeleidingsvoorstellen. Daarenboven beschrijven de auteurs per competentie heel concreet de implicaties voor de begeleiding van een dyslectische student. In dit hoofdstuk geven ze ook een uitgebreid en genuanceerd antwoord op de vraag of iemand met dyslexie leerkracht kan worden of niet.

In het zesde hoofdstuk leer je als lezer hoe digitale hulpmiddelen de student in het hoger onderwijs kunnen ondersteunen. Het zevende hoofdstuk bekijkt het beleidsmatige aspect van een dyslexiebeleid voor het hoger onderwijs. Hoewel het sterk geënt is op de Nederlandse situatie, bevat het toch heel wat nuttige informatie voor Vlaanderen. Het achtste en laatste hoofdstuk staat in het teken van het toepassen van een dyslexiebeleid in het hoger onderwijs.

Bij dit protocol krijg je een DVD met acht filmpjes en een Cd-rom met aanvullende documenten en presentaties die men kan en mag gebruiken bij het invoeren van dyslexiebegeleiding en dyslexiebeleid in het hoger onderwijs.

Een publicatie waar niemand die studenten in het hoger onderwijs met dyslexie wil begeleiden, rond kan!

Ze bestaan voor rekenen, spellen en vreemde talen. Ze hebben hetzelfde doel. De leerlingen die het nodig hebben, ondersteunen bij hun moeizame leerproces. Ze zijn vaak het resultaat van de inspanningen van echte zorg(ende)leerkrachten. Ze heten 'onthoudboekje', 'formularium' of 'opzoekboekje'. Ik zag ze in alle maten en kleuren. Sommige zelfs in boekvorm.

Tom Braams is een expert op het vlak van diagnose en behandeling van leerproblemen. Van zijn hand zijn onder andere de boeken Dyslexie. Een complex taalprobleem (2001), Kinderen met dyslexie. Een gids voor ouders (2001) en Dyslectische kinderen leren lezen (2006). Hij stelde met zijn medewerkers een opzoekboekje voor spelling op. Een opzoekboekje dat ontstond vanuit de expertise van de diagnostische en remediëringspraktijk van Braams&Partners. De fiches uit het opzoekboekje kun je gebruiken naast elke spellingmethode.

Als gebruiker bepaal je zelf welke fiches je een leerling geeft. De fiches zijn ondergebracht in twee categorieën. Deze herken je gemakkelijk aan de gekleurde rand:

• spelling
• werkwoordspelling

De mensen van Braams&Partners werken vanuit de klankstructuur van woorden. Dat betekent dat alle klanken van de Nederlandse taal gecategoriseerd zijn als korte en lange klanken, als twee-, drie- en viertekenklanken en als medeklinkers weergegeven op het klankbord.

Bij Braams&Partners splitst men de langere woorden in klankvoeten. Omdat veel spellingsregels van het Nederlands toegepast worden op de laatste klank van een woord of klankgroep. Is de laatste klank (dat wat je hoort) van een klankvoet een korte klank of een lange klank, dan volgt daarop een eenduidige spellingregel. Het splitsen in klankvoeten is dus niet hetzelfde als het splitsen in lettergrepen.

Voorbeeld:
sokken > so|kken (splitsen in klankvoeten)
sokken > sok|ken (splitsen in lettergrepen)

Gebruikers van de methode Spelling in de lift zullen dit splitsen in klankvoeten (klankgroepen) onmiddellijk herkennen. Van de website www.opzoekboekje.nl kun je een toelichting bij elke fiche afhalen. Zo heb je meteen ook een overzicht van de inhoud van alle fiches.

Naast het gebruik in de remediëring vind ik ze ook uitermate geschikt als vast hulpmiddel voor de leerlingen uit het beroepssecundair onderwijs.

Een aankoop die zijn kostprijs meer dan waard is.