BOEKetje onderwijs

De PION-observatielijst is een evidence-based observatielijst voor peuters met spraak- en taalproblemen en bij uitbreiding ook jonge kinderen met een mentale beperking. Ze laat toe de volledige ontwikkeling van deze kinderen gestructureerd te observeren en in kaart te brengen. Dit vanuit de visie dat het taalvermogen van een kind ook van invloed is op:

• de sociale ontwikkeling;
• de emotionele ontwikkeling;
• de ontwikkeling van de voorschoolse vaardigheden.

Deze lijst kwam tot stand door literatuuronderzoek en het bestuderen van gestandaardiseerde diagnostische instrumenten en bestaande peutervolgsystemen. Daarenboven werd er ook gebruik gemaakt van de praktijkervaring van kleuterleidsters.

In het eerste hoofdstuk beschrijven de auteurs het waarom en het ontstaan van hun instrument. In het tweede hoofdstuk gaan ze dieper in op ontwikkeling van kinderen. Naast de verschillende ontwikkelingsgebieden staan ze hier ook kort stil bij:

• de basiskenmerken die iets zeggen over het welbevinden van een kind en de basis vormen voor een evenwichtige ontwikkeling zoals:
  • vrij zijn van emotionele belemmeringen;
  • nieuwsgierig en ondernemend zijn;
  • zelfvertrouwen hebben;
  • communicatie en contactname;
• de betrokkenheid van een kind die zorgt voor het bevorderen van de ontwikkeling, zoals die zich uit in:
  • concentratie en persistentie;
  • energie en reactietijd;
  • creativiteit;
  • nauwkeurigheid;
  • overgefocust zijn;
• mogelijke risicofactoren zoals:
  • impulsiviteit;
  • passiviteit;
  • geringe selectieve aandacht;
  • geringe wendbaarheid;
  • grote vermoeibaarheid.

Het hoeft geen betoog dat al deze factoren in de observatielijst terug te vinden zijn.

Hierna volgen er drie technische hoofdstukken. De auteurs beschrijven de constructie van de observatielijst en bespreken de psychometrische kenmerken van deze observatielijst, namelijk de validiteit en de betrouwbaarheid. Het zesde en laatste hoofdstuk is de handleiding.

In bijlage vind je een voorbeeld van de observatielijst zoals je die op http://www.uitgeverijacco.be/pion gratis van het Internet kunt halen.

De taalontwikkeling van een kind maakt deel uit van zijn totale ontwikkeling. Deze situeert zich niet alleen op het domein van de taal, maar ook op het vlak van de cognitieve, sociaal-emotionele  en senso-motorische ontwikkeling van kinderen. Nog anders gezegd: een kind met een taalontwikkelingsstoornis heeft vaak ook problemen op het vlak van één of meer van de overige domeinen. Een vroegtijdige opsporing van een taalontwikkelingsstoornis kan dus heel wat problemen op het vlak van de andere domeinen voorkomen of in intensiteit beperken.

Het boek Taalontwikkeling en Taalstoornissen. Theorie, diagnostiek en behandeling bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat over theorie en onderzoek, het tweede deel over de diagnostiek en behandeling van taalstoornissen.

In het inleidende hoofdstuk wordt een beknopt maar helder overzicht gegeven van de verschillende fasen van de normale taalontwikkeling. Dit is meteen het uitgangspunt om het te hebben over taalstoornissen, hun diagnostiek en de behandeling. Dit inleidende hoofdstuk zou moeten gelezen worden door iedereen die in het onderwijs met jonge kinderen te maken hebben: zowel de kleuterjuffen, directies als onderwijsbegeleiders  Zij moeten dit hoofdstuk vertalen naar oudertaal.

Deze oudertaal zullen ze nodig hebben als ze het met ouders moeten hebben over de problemen op het vlak van taalverwerving van een peuter/kleuter.  Deze taalverwerving steunt niet alleen op het impliciete vermogen van een mens om taal te verwerven, maar ook op interne en externe factoren. Deze worden duidelijk beschreven in het boek. Daaraan gekoppeld wordt het belang van een vroege onderkenning en behandeling van taalproblemen aangetoond. Ook dit hoofdstuk zou moeten gelezen worden door de kleuterjuffen, directies en onderwijsbegeleiders. Zij zullen het immers ook weer moeten vertalen naar oudertaal.

De twee hoofdstukken die hierop volgen zijn meer theoretisch van aard en geven achtergrondinformatie bij de thema's taalvermogen en taalontwikkeling. Deze hoofdstukken moeten niet noodzakelijk gelezen worden door kleuterjuffen en directies, maar wel door onderwijsbegeleiders en diagnostici.

Naar de anamnese toe is het hoofdstuk Medische perinatale risicofactoren: Ontwikkelingsproblematiek op tweejarige leeftijd bij kinderen met medische problemen rond de geboorte zeer belangrijk. Hierin liggen immers de krijtlijnen voor een goed intakegesprek en een eerste probleemverkenning vervat. In de volgende hoofdstukken wordt dan meer uitleg gegeven bij bepaalde doelgroepen, met name dove peuters en kinderen met een verhemeltespleet.

Het laatste hoofdstuk van het eerste deel gaat dieper in op de pedagogische aspecten van taalontwikkelingsstoornissen. Het toont aan dat een taalstoornis de kans op gedragsproblemen vergroot.

In het tweede deel van het boek gaat men dieper in op de eigenlijke diagnostiek en behandeling van taalontwikkelingsstoornissen. Na de classificatie van spraak-en taalmoeilijkheden gaat men in verschillende hoofdstukken dieper in op de anamnese, diagnostiek en behandeling van taalproblemen.

Dit boek geeft aan de lezer een uitgebreide en grondige introductie in de wereld van de taalontwikkeling en taalstoornissen. Het is in eerste instantie een grondig naslagwerk voor professionele hulpverleners, maar geeft in tweede instantie heel wat (h)erkennende informatie voor leerkrachten in het kleuter- en lager onderwijs in verband met het belang van een goede taalontwikkeling en de vroegtijdige opsporing van taalproblemen. Professionele hulpverleners kunnen dit boek gebruiken om leerkrachten en ouders nog beter te informeren.