BOEKetje onderwijs

Het portfolio deed enige tijd geleden zijn intrede in het onderwijs. Het kan op drie verschillende manieren aangewend worden: als verzamelmap (verzamelportfolio), als middel bij het beoordelen van de verworven opleidings- of beroepsspecifieke kennis, vaardigheden en/of attitudes (prestatieportfolio) of als middel om de leercompetenties te beoordelen (leerportfolio). De essentie blijft echter steeds hetzelfde: de student is en blijft zelf verantwoordelijk voor zijn leerproces en toont in het portfolio wat hij gepresteerd en geleerd heeft.

In dit boek vind je twaalf praktijkvoorbeelden van het werken met een portfolio:

• secundair onderwijs:
  • binnen het Project Algemene vakken
  • binnen Maatschappelijke vorming
• volwassenenonderwijs: 
  • in het tweedekansonderwijs (volwassenenonderwijs)
  • in het talenonderwijs (volwassenenonderwijs)
• lerarenopleiding:
  • in de geïntegreerde lerarenopleidingen (lerarenopleiding)
  • in de lerarenopleiding kleuteronderwijs (lerarenopleiding)
• hoger onderwijs:
  • in grafische en digitale media (hoger onderwijs)
  • in de logopedie (hoger onderwijs
  • in de podologie
  • in de verpleegkunde
  • in de academische specifieke lerarenopleiding
  • in de lichamelijke opvoeding

De verschillende auteurs geven telkens een woordje uitleg bij de opleiding en de school en omschrijven de doelgroep. Daarna situeren ze het gebruik van het portfolio binnen de opleiding om tot slot het werken met een portfolio te evalueren.

In het laatste hoofdstuk van dit boek komt de redacteur tot het besluit dat er een enorm grote verscheidenheid bestaat bij het werken met portfolio's. Dit is logisch, zegt hij, want...

... een portfolio is immers niets meer dan een dossier waaraan een didactische functie toegekend wordt. Vorm en inhoud van het dossier worden bepaald door de aard van die functie en de condities waarbinnen die functie waargemaakt kan worden (blz.124).

Verder brengt hij verslag uit over het onderzoek dat gevoerd werd met als bedoeling de verschillende portfolioprojecten uit het boek te evalueren.

Gelet op het voorgaande is dit geen boek geworden met pasklare en te kopiëren projecten. Wel is het een degelijke illustratie geworden van hoe men op de verschillende onderwijsniveaus het werken met een portfolio vorm kan geven. In die zin verdient het boek terecht zijn ondertitel als inspiratieboek voor lesgevers.

Begeleid zelfstandig leren. Dat is de opdracht van de moderne leerling. Hij moet zelfstandig leren en werken om de inhouden te verwerven. Daarbij kan hij wel rekenen op begeleiding door de leerkracht. Dit vraagt wel één en ander van hem: hij is immers zelf verantwoordelijk voor zijn leren. Deze verantwoordelijkheid houdt in dat hij weet wat zijn sterke en zwakke kanten zijn en daar rekening mee houdt. Maar ook dat hij inzicht heeft in de manier waarop hij de leerstof moet leren, weet wat hij moet bereiken en ook begrijpt hoe hij zijn kennis kan bewijzen. Daarbovenop komen ook nog eens de nodige attitudes en vaardigheden waarmee hij zijn leerproces kan sturen.

In het boek Begeleid zelfstandig leren in het talenonderwijs kan je als leerkracht lezen en/of leren hoe je dit begeleid zelfstandig leren op jouw taalvak kan toepassen.

In het eerste deel gaat men dieper in op de achtergrond van dit nieuwe concept. Centraal daarbij staat de leerling als zelfverantwoordelijke lerende. Deze zelfverantwoordelijke lerende heeft, zoals eerder gezegd, een aantal essentiële kenmerken:

• Hij heeft vertrouwen in zijn eigen vaardigheiden om een taal te leren.
• Hij is zich bewust van verschillende dingen:
  • van zichzelf als leerder
  • van de leerstof.
  • van het leerproces.
  • van zichzelf als iemand die leert binnen een groep.
• Hij is in staat om zijn leren te sturen.

In datzelfde deel gaat men ook dieper in op de betekenis van het begeleid zelfstandig leren voor de leerling, de leerkracht en de school. Door het invoeren van deze manier van leren worden de onderwijsvoorwaarden en onderwijsrollen immers herschreven.

In het tweede - en meteen ook het meest uitgebreide deel van dit boek -  geven de auteurs concrete voorbeelden van materialen die kunnen gebruikt worden bij het begeleid zelfstandig leren in het talenonderwijs. De voorbeelden komen zowel uit de Nederlandse, de Duitse, de Engelse als de Franse les. Ze worden steeds aangevuld met de ervaringen en bedenkingen van de leerkrachten die het in de praktijk uitvoerden. Juist dit maakt het boek zo waardevol: de lezer krijgt geen perfecte demonstratievoorbeelden voorgeschoteld: hij denk mee met de leerkracht en kan/mag zich laten inspireren.

In het derde en laatste deel wordt benadrukt dat begeleid zelfstandig leren enkel kan slagen als de school bereid is zich blijvend te professionaliseren.

Bij het boek krijg je een cd-rom waarop het concrete lesmateriaal te vinden is. Dit materiaal wordt aangevuld met voorbeelden van werkstukjes van leerlingen. Een inspiratiebron voor iedereen die een en ander wil uitproberen.