BOEKetje onderwijs

Met Theory of Mind (ToM) bedoelt men de cognitieve vaardigheid van iemand om aan zichzelf en anderen gedachten, gevoelens, ideeën en bedoelingen toe te schrijven en op basis daarvan te anticiperen op het gedrag van anderen. Een andere term hiervoor is sociale cognitie. Een van de theorieën over autisme stelt dat kinderen met een autismespectrumstoornis maar een beperkte sociale cognitie of Theory of Mind ontwikkelen. Hierdoor hebben ze heel wat moeite om sociale situaties juist in te schatten en hun gedrag daaraan aan te passen. Voor hen is de sociale wereld een uitermate onvoorspelbare omgeving. Waarom? Omdat ze vaak moeite hebben met het begrijpen van de bedoelingen en het gedrag van anderen. Hierdoor reageren ze voor de ‘normale buitenwereld’ op een vreemde manier. Het is de verdienste van de auteurs dat ze een uniek instrument ontwikkelden dat deze sociale cognitie in al haar bouwstenen meet.

Wie meer wil weten over het concept Theory of Mind, komt helemaal aan zijn trekken in het eerste hoofdstuk. De auteurs geven hierin uitgebreid uitleg. Daarnaast leggen ze de verbanden tussen de Theory of Mind en de autismespectrumstoornissen op een heel duidelijke manier uit. Na het lezen van dit hoofdstuk begrijp je waarom de auteurs onder de vorm van een gestructureerd interview een (handelingsgericht) instrument hebben gemaakt dat de ToM-vaardigheden van kinderen van vier tot twaalf jaar analyseert op hun sterke en zwakke kanten. Het is de bedoeling dat men op basis van deze test een trainingsprogramma maakt op maat van het individuele kind.

Het tweede hoofdstuk bespreekt de constructie van de ToM test-R en bevat de normen. Dit is het deel dat iedereen die de psychometrische kwaliteiten van het instrument wil kennen, moet lezen. Het derde hoofdstuk bevat de richtlijnen voor afname en scoring. Deze zijn onontbeerlijk voor een gestandaardiseerde afname. In bijlage en op de bijgeleverde cd-rom vind je het scoreformulier.

Het gaat hier wel degelijk om een volledig herwerkte versie die de vorige vervangt. Er zijn nieuwe normgegevens die de intussen verouderde normen vervangen. Bovendien maakt de test nu gebruik van afbeeldingen die de vragen veel beter ondersteunen, niet in het minst omdat men nu gebruik maakt van foto’s van gezichten in plaats van tekeningen.

Martine Delfos schreef met het boek Een vreemde wereld als het ware een encyclopedie over autisme en aan autisme verwante stoornissen. Op haar kenmerkende, vlotte manier heeft ze de hedendaagse kennis over deze stoornissen op een eenvoudige en duidelijke manier gepresenteerd. Het boek bestaat uit twee grote delen en een zevental bijlagen.

In het eerste deel gaat Delfos dieper in op de vraag wat autistische stoornissen zijn. Hierbij legt ze de klemtoon op het syndroom van Asperger en PDD-NOS, omdat dit stoornissen zijn die voorkomen bij mensen met een normale of hoge intelligentie. Hierdoor worden de specifieke kenmerken van autisme beter in beeld gebracht.

De eerste vraag die aan bod komt is of de verklaring moet gezocht worden in de aanleg van het kind of in zijn omgeving. Delfos neemt ons met tal van concrete voorbeelden mee in haar verhaal over aanleg, rijping en onzichtbare stoornissen om te besluiten dat mensen met een autismespectrumstoornis een afwijkende rijping hebben van het centrale zenuwstelsel. Hierbij heeft ze nadrukkelijk aandacht voor enkele essentiële signalen die er op wijzen dat er problemen zijn die met aanleg of rijping te maken hebben. Na het beantwoorden van deze vraag onderzoekt Delfos waarom er een verschil is tussen mannen en vrouwen en hoe dat verschil er eigenlijk uitziet. Hierbij komt ze tot het besluit dat autistische mensen een meer mannelijke hersenstructuur hebben. Verder staat Delfos stil bij de verschillende autistische en daaraan gerelateerde stoornissen. De stoornissen in het autismespectrum worden allemaal beschreven in termen van gedrag en hebben als kern het moeilijk inschatten van de sociale interactie. Tot slot van het eerste deel gaat Delfos uitgebreid in op deze kern. Hierin zet ze de drie belangrijkste theorieën op het gebied van autisme, de Theory of Mind, de theorie van de Centrale Coherentie en de theorie van de Planning en de executieve functie tegenover het samenvattende model van het socioschema. Hierin krijgen de kenmerken die bij autismespectrumstoornissen voorkomen hun geïntegreerde plaats.

Het tweede deel staat in het teken van de aanpak. Na het benadrukken van het belang van een goede diagnose en de gevolgen daarvan, komen de volgende aspecten van aanpak en begeleiding aan bod:

• Het stimuleren van de differentiatie tussen het ik en de ander en de empathie.
• Het aanleren van sociale vaardigheden.
• Het vormen van vriendschappen en relaties.
• De aanpak van de weerstand tegen verandering.
• Het omgaan met angst en obsessies.
• Het omgaan met agressie.
• Het omgaan met de sociale angst die mensen met een autismespectrumstoornis hebben opgelopen als gevolg van hun confrontaties met de maatschappij.

De verschillende bijlagen geven een verdiepende kijk op de thema's die in het boek werden aangebracht.

Wie dit boek gelezen heeft, heeft een ruime kijk gekregen op de problematiek van de stoornissen in het autisme-spectrum. De bestaande theorie wordt op een coherente manier in elkaar gevlochten en verduidelijkt met levensechte - want vaak uit de eigen therapeutische praktijk gehaalde - voorbeelden. Het gebruik van de Aandachtspunten bij elk deel zorgt er voor dat het boek een zeer handig naslagwerk is dat zeer snel kan geraadpleegd worden. De Aandachtspunten attitude geven weer hoe men deze mensen het best benadert en hun problematiek aanpakt.

De boeken van uitgeverij SWP worden in België verdeeld door uitgeverij Epo.