2013.09.22

Leeskilometers maken op school

Auteur: Lucia Fiori & Janneke van Hardeveld
Titel: Leeskilometers maken op school
Aanpak Vrij lezen
Uitgeverij: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2013
Pagina's: 104 + cd-rom
ISBN-13: 978-90-6508-651-8
Prijs: € 49,-

leeskilometers maken op school - aanpak vrij lezenDe ontwikkeling van het lezen loopt door tot de leeftijd van 15, 16 jaar. Dat weten we al zeventien jaar dankzij het werk van Francis, Shaywitz et al. Helaas is hiervan tot nu toe maar weinig te merken in het secundair|voortgezet onderwijs. Men lijkt er van uit te gaan dat de leerlingen aan het einde van het basisonderwijs op het vlak van technisch lezen ‘volleerd zijn’. Dat is niet zo. Daar heb ik in mijn nieuwsbrieven geregeld op gewezen. Alle leerlingen, ongeacht het onderwijsniveau of de aan- of afwezigheid van een leesstoornis, kunnen en zullen in de loop van het secundair|voortgezet onderwijs op het vlak van technisch lezen nog vooruitgaan.  Als ze voldoende gestimuleerd en gemotiveerd worden om te blijven oefenen of als ze, zoals men dat in Nederland graag zegt, voldoende leeskilometers maken. Met andere woorden: als leerkracht moet je ervoor zorgen dat je jouw leerlingen aan het lezen krijgt en houdt. Het sleutelwoord hiervoor heet leesplezier. De auteurs van dit boek hebben dit helemaal begrepen.

In dit boek beschrijven de auteurs zeer gedetailleerd hun project Vrij lezen. Dit project ontstond uit...

… een Research & Development- aanvraag ’Effectieve aanpak lezen in het voortgezet onderwijs’ bij het ministerie van OCW. Doelstelling van het project was te komen tot een aanpak voor de verbetering van de leesvaardigheid in het voortgezet onderwijs, die effectief, makkelijk implementeerbaar en duurzaam is (blz.23).

Bij de uitwerking van deze aanpak stonden het werk van Pilgreen en Chambers en Marzano’s aanpak van het ‘interesseverbredend lezen’ voorop. Hij werd meteen ook in een aantal projectscholen uitgetest, geëvalueerd en goed bevonden. In essentie komt hij er op neer dat men de leerlingen weer plezier in het lezen wil laten krijgen door eerst de interesses van de leerlingen te achterhalen, hen te helpen om bij die interesses geschikt leesvoer te vinden, hen hetgeen ze lazen actief te laten verwerken en een vast leesritme in te voeren. Let wel: dit heeft niets te maken met ‘verplichte literatuur’! De leerling mag vrij kiezen wat hij leest.

In het eerste hoofdstuk introduceren de auteurs hun leesaanpak. Ze benadrukken het belang van de leesmotivatie en beklemtonen dat het vergroten van de achtergrondkennis en de woordenschat een belangrijke pijler is bij het verbeteren van de leesvaardigheid. Ze brengen de programma’s van Pilgreen, Marzano en Chambers onder de aandacht waarop hun leesaanpak gebaseerd is. Hun conclusie is klaar en duidelijk: lezen in de eigen vrije tijd en vrij lezen loont op de verschillende domeinen van de taal: het begrijpend lezen, het spellen, het schrijven, de kennis van de spraakkunst en de woordenschat.

In het tweede hoofdstuk worden de resultaten van het project beschreven. Zowel de opzet van het onderzoek als de resultaten van het project bij  de leerlingen, de leerkrachten en de schoolleiding worden besproken. Ze  trekken heel eerlijke conclusies uit de onderzoeksresultaten. De resultaten worden niet verfraaid, maar zijn veelbelovend ook al is het verhaal van het project een verhaal met een (voorlopig) open einde.

Het derde hoofdstuk beschrijft wat er nodig is om het Vrij lezen op schoolniveau in te voeren. Zowel het inhoudelijke als het praktische krijgt hier zijn plaats. In het vierde en laatste hoofdstuk vindt de leerkracht in een vijfstappenplan hoe hij met deze aanpak in de klas aan de slag kan.  Heel belangrijk in dit plan zijn de vierde en vijfde stap, respectievelijk de individuele en gezamenlijke verwerking. Op de bij het boek geleverde cd-rom staan tientallen verwerkingsopdrachten die hiervoor kunnen gebruikt worden. Heel verrijkend zijn de noodscenario’s die de auteurs voorzien hebben onder de rubriek Wat te doen als… Deze brengen de didactische en pedagogische bekwaamheid van de leerkracht op een hoger niveau. De in het boek vermelde referentieniveaus zijn parate kennis voor de Nederlandse leerkrachten, maar verdienen zeker ook de nodige aandacht van de Vlaamse leerkrachten. Zij plaatsen  een en ander immers in een breder perspectief.

Het is altijd moeilijk om een boek dat een welbepaalde aanpak introduceert op een goede manier te bespreken. Meestal omdat deze aanpak zich maar moeilijk laat samenvatten. Voor mij ligt de meerwaarde van dit boek alvast in het feit dat het de ontwikkeling van het lezen ook actief een plaats geeft in het secundair|voortgezet onderwijs. Daarenboven is de aanpak evidence based, wat hem meteen de juiste dimensie geeft. Kort samengevat: iedereen die interesse heeft voor leesdidactiek moet dit boek lezen.

afdrukken

18:55 Gepost door Lieven Coppens in CPS | Permalink | Tags: begrijpend lezen, leesmotivatie, leesplezier, lezen, technisch lezen, secundair onderwijs, voortgezet lezen, woordenschat | |

2011.06.19

Voortgezet technisch lezen

Auteur: Lidy Ahlers & Ed Koekebacker
Titel: Voortgezet technisch lezen. Omgaan met verschillen ter voorkoming van leesproblemen
Uitgeverij: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2009
Pagina's: 122
ISBN-13: 978-90-6508-601-3
Prijs: € 21,50

voortgezet technisch lezen - omgaan met verschillen ter voorkoming van leesproblemenDit is het vierde deel uit de reeks Doorgaande leeslijn 3-13 jarigen. Het Nederlandse CPS startte in 2007 met deze reeks omdat het duidelijk was (en is) dat een goede leesvaardigheid niet alleen de basis is voor succes op school maar ook voor het zich goed voelen in onze talige maatschappij. Deze reeks is gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten. We kunnen deze reeks dan ook alleen maar warm aanbevelen. Eerder verschenen al deze delen:

In het eerste hoofdstuk zetten de auteurs enkele feiten en meningen over leesonderwijs tegenover elkaar. Dit deden ze ook in het tweede en het derde deel. Ik geef een voorproefje (blz.12):

Feit over leesonderwijs

Mening over leesonderwijs

Bij voortgezet technisch lezen in groep 4 en 5 gaat het erom dat de leerkracht instructie geeft in het vlot en met begrip lezen van meerlettergrepige woorden.

In groep 4 tot en met acht moeten leerlingen vooral veel 'leeskilometers' maken.

Kinderen moeten voor hun 9e jaar klaar zijn met het technisch leesproces (reading by nine). Dat betekent dat alle leerlingen eind groep 5 niveau AVI-E5 moeten halen (behalve 5% dyslectische kinderen). Van de kinderen die dit niet halen, blijft 95% moeite houden met lezen; 50% van deze kinderen krijgt gedragsproblemen.

Het maakt niet zoveel uit wanneer kinderen het leesniveau van AVI-E5 halen, als ze dat niveau in groep 8 maar hebben bereikt.

Na dergelijke uitspraken kun je niet anders meer dan het boekje verder lezen. Doe je het niet, dan loop je het gevaar om veel te missen.

Het tweede hoofdstuk schetst in het kort de inhoud van de drie eerder verschenen boekjes. Handig om de draad weer op te nemen. Het derde hoofdstuk is even kort als het vorige maar schetst heel duidelijk de acute problemen in het leesonderwijs die zich in veel scholen voordoen bij de overgang van het eerste naar het tweede leerjaar (groep 3 naar groep 4). Leerlingen halen een te laag leesniveau waardoor ze de teksten uit de methoden van het tweede leerjaar (groep 4) onvoldoende begrijpen. De oplossing ligt dan niet in het vertragen wel in het intensiveren van het leesproces.

Het vierde hoofdstuk gaat uitgebreid in op het voortgezet technisch lezen in het tweede en derde leerjaar (groepen 4 en 5). Meer bepaald bij enkele essentiële kenmerken. Deze hebben betrekking op de doelen, de methode, het klassenmanagement en de manier van toetsen. Dit alles wordt heel helder uitgewerkt. Zo leren we onder andere wat een goed programma voor het voortgezet technisch lezen inhoudt, maken we kennis met enkele leesvormen, krijgen we inzicht in de leerlijnen voor de mondelinge taalvaardigheid, het voortgezet technisch lezen, begrijpend luisteren, begrijpend en studerend lezen en woordenschat. Deze leerlijnen hebben betrekking op de leergebieden die voorwaarden zijn om te komen tot goed begrijpend lezen. Dit hoofdstuk bevat ook een toetskalender met een beschrijving van de gebruikte instrumenten. Verder staat het stil bij de effectieve aanpak van risicoleerlingen en gaat het heel concreet in op de waarde en noodzaak van convergente differentiatie. De auteurs breken in dit hoofdstuk samen met Kees Vernooy een lans voor het toepassen van het directe instructiemodel bij kinderen met leesproblemen. Tot slot staan ze stil bij het belang van protocollair werken, het klassenmanagement en het gebruik van de factor tijd.

In het vijfde hoofdstuk onderstrepen de auteurs het belang van het onderhouden van het technisch lezen vanaf het vierde leerjaar (groep 6). De zwakkere lezers hebben in die periode nog heel wat instructie op het vlak van het technisch lezen nodig om goede begrijpende lezers te worden.

In het zesde hoofdstuk tonen de auteurs aan hoe een en ander vorm kan krijgen in de praktijk. Het zevende hoofdstuk sluit daar nauw op aan en bespreekt de speciale situatie van de graadklassen (combinatieklassen). In het achtste hoofdstuk gaan ze dieper in op het belang en het verloop van een schoolverbeterplan voor taal en lezen De laatste twee hoofdstukken behandelen de rol van de directie, de leescoach en de ouders bij het voortgezet technisch lezen. Het boekje sluit af met enkele conclusies.

De boeken van uitgeverij CPS worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.

afdrukken

2008.07.06

Basisstructuur doorgaande leeslijn

doorgaande leeslijn logoHet Nederlandse CPS startte in 2007 met een reeks boekjes over de doorgaande leeslijn voor leerlingen van 3 tot 13 jaar. Omdat het duidelijk is dat een goede leesvaardigheid niet alleen de basis is voor succes op school maar ook voor het zich goed voelen in onze talige maatschappij. Deze reeks is gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten. Het logo van de reeks is - zoals dat nu eenmaal gaat met logo's - niet lukraak gekozen. Centraal staat de bloem, die alle hoofdgebieden en aspecten van het leren lezen bij elkaar plaatst en met elkaar in verband brengt. De bloem is tegelijk het symbool voor de groei in het leesproces. De mondelinge taalvaardigheid is de aarde waarin de bloem geworteld is. De stengel staat symbool voor een goede start van het leren lezen. Het hart van de bloem is het aanvankelijk technisch lezen. De bloemblaadjes worden gevormd door het voortgezet technisch lezen, het begrijpend lezen, het studerend lezen, de leesbevordering en de leesvormen.

Auteur: Lidy Ahlers
Titel: Basisstructuur Doorgaande leeslijn
Uitgeverij: CPS
Plaats: Amersfoort
Jaar: 2007
Pagina's: 55
ISBN-13: 978-90-6508-559-7
Prijs: € 17,90

doorgaande leeslijn basisstructuurHet eerste deel, Basisstructuur Doorgaande leeslijn, geeft een aanzet voor de effectieve aanpak van risicoleerlingen. Deze aanzet wordt in de volgende delen van de reeks per leeftijdscategorie uitgediept.

Centraal in dit eerste deel staat het lezen, maar omdat mondelinge taal een voorwaarde is voor het leren lezen, komt deze ook aan bod bij de peuters, kleuters en leerlingen van het eerste leerjaar (groep 3). Omdat woordenschat een belangrijke voorwaarde is voor het begrijpend lezen, komt ze bij alle leeftijdscategorieën aan bod. De structuur van het boekje ziet er dan ook zo uit:

  • hoofdstuk 1: peuters
  • hoofdstuk 2: kleuters en de overgang van de derde kleuterklas (groep 2) naar het eerste leerjaar (groep 3)
  • hoofdstuk 3: het eerste leerjaar (groep 3) en de overgang van het eerste naar het tweede leerjaar (groep 4)
  • hoofdstuk 4: het tweede tot en met het vierde leerjaar (groep 6)
  • hoofdstuk 5: het vijfde (groep 7) tot en met het zesde leerjaar (groep 8)

Per leeftijdscategorie besteedt men aandacht aan:

  • de leergebieden die aan bod komen (vb. spreken, luisteren, woordenschat, fonemisch bewustzijn, ...)
  • belangrijke methodeoverstijgende aspecten (vb. kwaliteit van het taalmilieu thuis, vaardigheden op het gebied van het fonemisch bewustzijn, ...)
  • doelen vanuit methoden of concepten (vb. mondelinge communicatie, beginnende geletterdheid, ...)
  • tussendoelen vanuit methoden of concepten (vb. gespreksvaardigheid, verhalen vertellen, reflectie op gesproken taal, ...)
  • methoden en materialen
  • toetsinstrumenten (overwegend Cito-toetsen) en toetsmomenten
  • normering voor de risicoleerlingen (vanaf wanneer is een leerling een risicoleerling?)
  • de effectieve aanpak van risicoleerlingen
  • wat er effectief werkt voor risicoleerlingen

Zoals gezegd is dit eerste deel slechts een aanzet die verder wordt uitgewerkt in de volgende delen. Toch is deze geschetste basisstructuur een zeer waardevol instrument voor wie een schoolbeleid rond leren lezen en risicoleerlingen wil opzetten.

De boeken van uitgeverij CPS worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.

afdrukken