BOEKetje onderwijs

Ik wou mijn boekenblog dit schooljaar na twee maanden rust krachtdadig opstarten. Toen ik begin augustus het studiekeuzeproject van Magda Vanmontfort ontving, wist ik meteen waarmee. Het hele concept is een prachtig voorbeeld van outside the box-denken. Op een originele manier verenigt het heel wat inzichten uit de wereld van de studiekeuzebegeleiding en daarbuiten. Bovendien voegt het er een extra dimensie aan toe, namelijk het taalvaardiger maken van jongeren. Vandaar de titel: HorizonTaal: Horizon staat voor studiekeuze, Taal voor taalvaardigheid.

De essentie van dit totaalconcept kun je niet beter samenvatten dan met de tekst op de achterflap van de handleiding. Ik citeer:

Jongeren van 13 en 14 jaar hebben vaak een eenzijdig beeld van de beroepswereld, de kennisdomeinen die daarmee samenhangen en de studierichtingen die naar diverse beroepen leiden. Vele leerlingen ontgaat daardoor de zin van de kennis, de vaardigheden en de attitudes die hen op school worden aangereikt. Hun studiekeuze na de eerste twee jaren in het secundair onderwijs gebeurt dan ook vaak op een weinig onderbouwde manier.

Dat het pakket een totaal andere weg opgaat dan deze van de belangstellingsvragenlijsten en keuzewerkboekjes, is je intussen al duidelijk. Het wil leerlingen aan het einde van de eerste graad van het secundair onderwijs kansen geven om te komen tot een meer persoonlijke en doordachte studiekeuze. Het laat de jongeren naar de volgende kennisdomeinen, die Vanmontfort koos omwille van hun maatschappelijke relevantie, kijken:

• bestuur en administratie;
• kunst;
• literatuur en cultuur;
• medisch en paramedisch;
• milieu en economie;
• psychologie en pedagogie;
• sociaal leven en samenleving;
• techniek en technologie;
• wetenschappen;
• zaken en economie.

Binnen deze kennisdomeinen kunnen de leerlingen aan de hand van de opdrachten, informatie- en actiekaarten uit de verschillende domeinboeken op een persoonlijke verkenningstocht gaan. Belangrijk daarbij is dat ze kunnen kiezen vanuit welke rol ze het kennisdomein benaderen en dat ze daarover diepgaand met de klasgenoten en de begeleidende leerkracht kunnen discussiëren. Elke rol is gekoppeld aan een activiteit. Uit de keuze van deze activiteiten blijkt opnieuw hoe doordacht het hele project is. Vanmontfort werkt hier met drie dimensies (kritisch|zorgzaam|creatief) en twee activiteitenniveaus (denken|doen), waardoor men elk domein op zes verschillende manieren benadert. Ik geef een voorbeeld aan de hand van het kennisdomein Literatuur en Cultuur:

Wie deze summiere bespreking met groeiende belangstelling heeft gelezen, wil waarschijnlijk ook weten hoe dit project werkt. Ik probeer het kort samen te vatten:

• Per maand investeer je drie uur in het verkennen van één van de tien kennisdomeinen;
• Elk kennisdomein leid je in aan de hand van een stripverhaal dat vertrekt vanuit een probleemstelling, een ‘controverse’;
• Per kennisdomein verdeel je de leerlingen in zes groepjes die het elk vanuit een eigen rol (zie hierboven) benaderen;
• Na de activiteiten komt er een klassikale terugkoppeling waarin alle opgedane kennis en ervaringen geïntegreerd worden;
• Vanaf het derde thema volgt er na deze klassikale terugkoppeling ook nog een persoonlijke terugkoppeling aan de hand van het kaartenkwartet. Met dit kaartenkwartet stelt elke leerling zijn persoonlijk profiel samen. Hoe dat in zijn werk gaat, lees je in de handleiding.
• Na de verkenning van de tien kennisdomeinen bekijken de leerlingen tot slot de film Aigoual, een Woud herleeft. Hierin beleeft het studiekeuzeproject zijn synthese.

Dit pakket is een absolute aanrader voor elke middenschool die haar studiekeuzebegeleiding een verfrissende adem wil inblazen. Let wel op: wil je de volle rijkdom ervan gebruiken, dan moet je de handleiding grondig doornemen.

De auteur ontwikkelde dit spel oorspronkelijk voor leerlingen uit het Nederlandse praktijkonderwijs (opleidingsvorm 3 van het Vlaamse buitengewoon secundair onderwijs). Toch doe je het spel onrecht aan als je het enkel in deze context gebruikt. De werkvaardigheden zijn evenzeer van toepassing in het reguliere basis- en secundair onderwijs, het deeltijds, het volwassenen en het hoger onderwijs. Meer nog, deze werk-vaardigheden kunnen de basis zijn voor een functioneringsgesprek.

Meteen is het duidelijk dat het om meer gaat dan om vaardigheden die enkel op het werk van pas komen. Ze zijn even noodzakelijk op school als op stage. Wie ze beheerst, functioneert beter. Ze zijn universeel en niet verbonden met specifieke diploma's of beroepen. Liesbeth te Velde formuleerde 93 concrete vaardigheden en bracht die onder in verschillende categorieën. Elke categorie is te herkennen aan een kleur:

• tijdsbeheer (groen)
• werkhouding (oranje)
• samenwerking (paars)
• communiceren (geel)
• verantwoordelijkheid nemen (roze)
• zorg voor de werkplek (bruin)
• inzicht (blauw)

Daarenboven maakte ze een onderscheid tussen:

• basiswerkvaardigheden (blauwe achtergrond)
• extra werkvaardigheden (groene achtergrond)
• arbeidswerkvaardigheden (rode achtergrond)

In de onderstaande matrix geven we van elke categorie één voorbeeld uit het spel.

Het spel wil de leerlingen kennis van de werkvaardigheden bijbrengen. Daarnaast zijn er nog subdoelen op het niveau van de leerling, de leerkracht en de school. Deze vind je terug in de handleiding.

Het spel kun je op 11 verschillende manieren spelen. Elke manier is uitgewerkt in de handleiding. Het doel achter elke spelvorm blijft echter hetzelfde. De leerlingen moeten:

• weten wat de betekenis is van de werkvaardigheden
• voorbeelden kunnen geven van alle werkvaardigheden
• kunnen verwoorden of een werkvaardigheid moeilijk voor hen is of juist niet
• kunnen bepalen in welke werkvaardigheden ze nog beter willen worden.

In de handleiding vindt de leerkracht alle nodige informatie. Ook over de randvoorwaarden die hij moet bewaken om het spel tot een succes te maken. De aftekenlijsten in bijlage helpen de leerling om zijn werkvaardigheden ook letterlijk in kaart te brengen.

Dit spel heeft veel toepassingsmogelijkheden. Je kunt het gebruiken als instrument voor zelfconceptverheldering binnen een traject van onderwijsloopbaanbegeleiding. Het kan een aanleiding zijn om in de lessen sociale vaardigheden bepaalde werkvaardigheden aan te brengen. Of om de stages van leerlingen gericht voor te bereiden. Je kunt de 93 kaartjes ook in een individuele situatie gebruiken als basis voor een gestructureerd interview.

De vormgeving is zeer aantrekkelijk. Alle werkvaardigheden zijn op een humoristische en herkenbare manier uitgewerkt. Het materiaal is zeer duurzaam.

De boeken van uitgeverij CPS worden in België verdeeld door uitgeverij Abimo.