BOEKetje onderwijs

Begeleid zelfstandig leren. Dat is de opdracht van de moderne leerling. Hij moet zelfstandig leren en werken om de inhouden te verwerven. Daarbij kan hij wel rekenen op begeleiding door de leerkracht. Dit vraagt wel één en ander van hem: hij is immers zelf verantwoordelijk voor zijn leren. Deze verantwoordelijkheid houdt in dat hij weet wat zijn sterke en zwakke kanten zijn en daar rekening mee houdt. Maar ook dat hij inzicht heeft in de manier waarop hij de leerstof moet leren, weet wat hij moet bereiken en ook begrijpt hoe hij zijn kennis kan bewijzen. Daarbovenop komen ook nog eens de nodige attitudes en vaardigheden waarmee hij zijn leerproces kan sturen.

In het boek Begeleid zelfstandig leren in het talenonderwijs kan je als leerkracht lezen en/of leren hoe je dit begeleid zelfstandig leren op jouw taalvak kan toepassen.

In het eerste deel gaat men dieper in op de achtergrond van dit nieuwe concept. Centraal daarbij staat de leerling als zelfverantwoordelijke lerende. Deze zelfverantwoordelijke lerende heeft, zoals eerder gezegd, een aantal essentiële kenmerken:

• Hij heeft vertrouwen in zijn eigen vaardigheiden om een taal te leren.
• Hij is zich bewust van verschillende dingen:
  • van zichzelf als leerder
  • van de leerstof.
  • van het leerproces.
  • van zichzelf als iemand die leert binnen een groep.
• Hij is in staat om zijn leren te sturen.

In datzelfde deel gaat men ook dieper in op de betekenis van het begeleid zelfstandig leren voor de leerling, de leerkracht en de school. Door het invoeren van deze manier van leren worden de onderwijsvoorwaarden en onderwijsrollen immers herschreven.

In het tweede - en meteen ook het meest uitgebreide deel van dit boek -  geven de auteurs concrete voorbeelden van materialen die kunnen gebruikt worden bij het begeleid zelfstandig leren in het talenonderwijs. De voorbeelden komen zowel uit de Nederlandse, de Duitse, de Engelse als de Franse les. Ze worden steeds aangevuld met de ervaringen en bedenkingen van de leerkrachten die het in de praktijk uitvoerden. Juist dit maakt het boek zo waardevol: de lezer krijgt geen perfecte demonstratievoorbeelden voorgeschoteld: hij denk mee met de leerkracht en kan/mag zich laten inspireren.

In het derde en laatste deel wordt benadrukt dat begeleid zelfstandig leren enkel kan slagen als de school bereid is zich blijvend te professionaliseren.

Bij het boek krijg je een cd-rom waarop het concrete lesmateriaal te vinden is. Dit materiaal wordt aangevuld met voorbeelden van werkstukjes van leerlingen. Een inspiratiebron voor iedereen die een en ander wil uitproberen.

In het Vlaamse onderwijs streeft men er naar leerlingen meer en meer zelfstandig te laten leren. De concepten van het Begeleid Zelfstandig Leren vinden stilaan een vaste stek in de scholen. Heel wat scholen zijn intussen al gestart met een Open Leercentrum. Wie in een zoekrobot op het Internet het begrip Open Leercentrum intikt, begrijpt onmiddellijk wat ik bedoel. Op zich is dat een zeer gunstige evolutie. Binnen het Open Leercentrum worden die attitudes en vaardigheden aangebracht die men nodig heeft voor dat andere belangrijke concept in het Vlaamse onderwijs, namelijk dat van het Levenslang Leren. Deze attitudes en vaardigheden kunnen op elk moment aangebracht worden. We zien dan ook op alle onderwijsniveaus, ook op het niveau van het basisonderwijs, open leercentra ontstaan.

In het boek Didactiek van het open leercentrum geeft Dirk Gombeir in een relatief korte inleiding de essentie van het begeleid zelfstandig leren weer, uitgaande van de impliciete leerhoudingen die jongeren hebben ontwikkeld in de multimediale leefwereld. Deze impliciete leerhoudingen moeten echter expliciet gemaakt en versterkt worden. De zelfredzaamheid van de jongeren kan en mag zich niet beperken tot het niveau van een ervaringsdeskundige. De school wordt een leerlaboratorium waar de zelfredzaamheid zich omzet in kennis en kunde, waar de ervaringsdeskundige evolueert tot deskundige. De functie van de leerkracht wordt hierbij meer en meer die van coach, van mediator. Dit alles heeft een aantal materiële en beleidsmatige consequenties.

In het eerste grote deel laat men de lezer kennis maken met het open leercentrum. Aan de hand van een concreet voorbeeld uit een school voor secundair onderwijs schetsen twee leerkrachten hoe het begeleid zelfstandig leren in een les Frans vorm krijgt. De directie van dezelfde school schetst in een tweede bijdrage de beleidsmatige achtergrond.

In het tweede deel worden er een aantal voorbeelden van goede praktijk op een rijtje gezet. Het is boeiend te lezen hoe contract- en hoekenwerk kan ingeschakeld worden als een vorm van begeleid zelfstandig leren in het basisonderwijs. Of hoe de functie van de leerkracht een andere inhoud krijgt.

Het derde deel gaat in op de materiële vereisten voor een open leercentrum. De term Architectuur van het open leercentrum wordt hier gebruikt zowel voor de architectuur van  het schoolgebouw, de inrichting van de lokalen als de noodzakelijke professionalisering van het schoolteam.

Het vierde deel toont tenslotte de implicaties voor het schoolbeleid.